Larnaks

Minojski larnaks z przedstawieniem ośmiornicy

Złoty larnaks Filipa II, nad nim złoty wieniec dębowy

Larnaks – rodzaj trumny (sarkofagu) charakterystycznej dla kultury egejskiej, ale pojawiającej się również w późniejszych okresach historii starożytnej Grecji.

Larnaksy kultury egejskiej

Wykonywano je głównie z wypalanej gliny (terakota), a także z kamienia i z drewna. Najczęściej były to skrzynie na nóżkach, nakryte spadowym dachem, inne miały kształt wanny. Wymiary larnaksów wynosiły wówczas od 80 do l00 cm, zmarłych grzebano w pozycji skulonej. Liczne larnaksy były polichromowane i zawierały głównie motywy roślinne i geometryczne, niekiedy przedstawienia fauny morskiej (np. ośmiornic), rzadziej wyobrażenia ludzi i zwierząt).

Najwcześniejsze larnaksy datowane są na koniec III tysiąclecia p.n.e., jednak większość ich pochodzi dopiero z lat 1400-1100 p.n.e., głównie z Krety, a także z niektórych miast Grecji kontynentalnej, głównie beockich.

Larnaksy z Werginy

Jednymi z najbardziej znanych są larnaksy królewskie z grobowców władców macedońskich w Werginie (starożytne Ajgaj), pochodzące z IV wieku p.n.e. W larnaksach tych spoczywały dobrze oczyszczone kości, pozostałe po spaleniu zwłok. Są to:

• złoty larnaks z szesnastoramienną gwiazdą na płaskim wieku, w którym odkryto kości Filipa II, zawinięte w purpurowy materiał,
• mniejszy larnaks, również złoty, z dwunastoramienną gwiazdą na wieku; spoczęły w nim kości najmłodszej żony Filipa Kleopatry, zamordowanej zaraz po śmierci męża.

Obecnie oba larnaksy są częścią ekspozycji muzealnej przy Grobowcach Królewskich w Werginie.

Inne znaczenia

Słowo „larnaks” określało również wszelkiego rodzaju skrzynie. W ten sposób nazywano drewniane skrzynie, służące do przechowywania zapasów żywności. Tym terminem określano również okręt-skrzynię, w której Deukalion uciekł przed potopem zesłanym na ludzi przez Zeusa, a także skrzynie w których porzucano dzieci.

Bibliografia

• Faridis Konnos - „Vergina”, Wydawnictwo Rekos Ltd., Thessaloniki-Oreokastro 2006, s. 38,39,47,64, (wydanie polskie w tłum. Barbary Marii Hantel-Galatou), ISBN 960-358-236-0.
• Praca zbiorowa - „Encyklopedia sztuki starożytnej”, WaiF i Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 354, ISBN 83-01-12466-0 (PWN), ISBN 83-221-0684-X (WaiF).
• Rachet G. - „Słownik cywilizacji greckiej”, Wydawnictwo „Książnica”, Katowice 2006, s. 213, ISBN 83-7132-919-9.