Lapis lazuli

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Lazuryt)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Information icon.svg Nie mylić z: lazulitem.
Lazuryt
Lazurite.jpg
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny (Na, Ca)8(SO4, S, Cl)2(AlSiO4)6
Twardość w skali Mohsa 5,5
Przełam muszlowy
Łupliwość słabo dostrzegalna/brak
Układ krystalograficzny regularny
Właściwości mechaniczne kruchy
Gęstość minerału 2,3 do 2,4 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa niebieska, granatowa, fioletowa
Rysa jasnoniebieska
Połysk tłusty
Dodatkowe dane
Szczególne własności rzadko tworzy kryształy, najczęściej występuje w skupieniach drobnoziarnistych i masywnych, także w postaci pojedynczych ziaren

Lapis lazuliskała metamorficzna powstała w wyniku przeobrażeń utworów węglanowych (wapieni i dolomitów) pod wpływem intruzji granitów, syenitów lub pegmatytów. Jej głównym składnikiem jest lazuryt, minerał z gromady krzemianów, zaliczany do grupy skaleniowców. Nazwa pochodzi od arab. azul i pers. lazhward = niebieski (niebo), nawiązuje do barwy skały.

Skład i występowanie[edytuj | edytuj kod]

Próbka lapis lazuli

Obok lazurytu (25–40%) w skale występują minerały grupy sodalitu, m.in. augit, kalcyt, diopsyd, piryt, hornblenda i mika. Lapis lazuli występuje głównie w marmurach i skarnach. Niekiedy bywa spotykany w formie otoczaków w osadach aluwialnych, przeważnie w żwirach i piaskach. Dostępne są także kamienie syntetyczne.

Miejsca występowania[edytuj | edytuj kod]

Lazuryt bywa mylony z lazulitem.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

  • Odznacza się drobnoziarnistą i zbitą teksturą oraz bezkierunkową strukturą.
  • Ma nieco większą gęstość niż lazuryt. Powodem są domieszki innych minerałów.
  • Substancją barwiącą jest siarka.
  • W kamieniach najlepszej jakości barwa jest rozmieszczona równomiernie.
  • Wartość zmniejsza domieszka kalcytu (białawy lub szary) i dużej ilości pirytu – wywołuje niepożądany zielonkawy odcień.
  • Drobno rozdzielony piryt jest pożądany.
  • Polepszenie barwy jest możliwe po podgrzaniu lub przez barwienie.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Ozdoba z lapis lazuli. Widoczne inkluzje pirytowe

Bardzo atrakcyjny, wysoko ceniony kamień:

  • kolekcjonerski
  • ozdobny
  • okładzinowy
  • dekoracyjny
  • inkrustacyjny
  • jubilerski (kamień półszlachetny) – obecnie stosowany do: pierścionków, naszyjników, drobnych rzeźb, przedmiotów artystycznych. Kamień wrażliwy na nacisk, temperaturę, kwasy, mydło. Pierścionki z tym kamieniem trzeba zdejmować do prac domowych
  • w średniowieczu – jako barwnik do uzyskania ultramaryny

Był stosowany jako materiał ozdobny już w okresie prehistorycznym. Ceniony w starożytnym Sumerze, później w Akadzie, Babilonii i Asyrii. Wykorzystywany do ozdoby przedmiotów kultu, biżuterii, instrumentów muzycznych – m.in. harfy wydobyte z grobowców w Ur, tzw. "Sztandar z Ur". Używany w Egipcie za czasów faraonów (grobowiec Tutenchamona).

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Większość autorów prac o minerałach, skałach, kamieniach jubilerskich i ozdobnych używa nazw lazuryt i lapis-lazuli zamiennie, pomimo faktu, że lazuryt jest minerałem, zaś lapis-lazuli skałą zawierającą lazuryt jako jeden ze składników. Takie rozumienie terminu pojawia się m.in. w następujących pracach:

  • K. Maślankiewicz – Kamienie szlachetne – Wyd. Geologiczne – 1982
  • N. Sobczak – Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych – Wyd. Alfa – 1986
  • W. Schuman – Kamienie szlachetne i ozdobne – Wyd. Alma-Press – 2004
  • W. Schumann – Minerały świata – O. Wyd. Alma-Press 2003
  • R. Hochleitner – Minerały i kryształy – Muza S.A. – 1994
  • J. Bauer – Przewodnik Skały i minerały – Wyd. Multico 1997
  • Podręczny Leksykon Przyrodniczy – Minerały i kamienie szlachetne – Horyzont 2002

Minerał i skałę potraktowano oddzielnie w następujących publikacjach:

  • C. Hall – Klejnoty, Kamienie szlachetne i ozdobne – Wyd. Wiedza i Życie – 1996.
  • J. Żaba – Ilustrowany słownik skał i minerałów – Videograf II Sp. z o. o – 2003.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Wikimedia Commons

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]