Lee Harvey Oswald

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lee Harvey Oswald
Lee Harvey Oswald
Podpis Lee Harvey Oswald
Data i miejsce urodzenia 18 października 1939
Nowy Orlean
Data i miejsce śmierci 24 listopada 1963
Dallas
Przyczyna śmierci zabójstwo
Zawód pracownik magazynu książek
Małżeństwo Marina Prusakowa
Dzieci June Lee Oswald, Audrey Marina Rachel Oswald
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Lee Harvey Oswald (ur. 18 października 1939 w Nowym Orleanie w Luizjanie, zm. 24 listopada 1963 w Dallas w Teksasie) – domniemany zabójca prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki Johna Fitzgeralda Kennedy'ego w zamachu 22 listopada 1963, według wniosków dwóch amerykańskich komisji rządowych ds. tego zabójstwa[1].

Dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Nowym Orleanie. Jego ojciec, weteran I wojny światowej, zmarł przed jego urodzeniem[1]. Matka początkowo sama wychowywała trzech synów: Lee Harveya, starszego Roberta oraz syna z pierwszego małżeństwa Johna Edwarda Pica. Następnie Lee kilka lat przebywał w sierocińcu, ponieważ matka nie była w stanie się nim opiekować[1]. Rodzina często się przeprowadzała. Zanim Lee skończył 18 lat, przeprowadzał się aż 22 razy. Mieszkał najczęściej w okolicach Nowego Orleanu i Dallas, ale mieszkał też krótko w Nowym Jorku[1].

Był trudnym dzieckiem. Gdy przebywał u swego przyrodniego brata, ten go wyrzucił z domu po tym, jak Lee groził nożem jego żonie. Po podejrzeniach o wagary sąd nakazał mu poddać się obserwacji psychiatrycznej. Tam stwierdzono zaburzenia osobowości, agresywne tendencje i zalecono leczenie psychiatryczne[1].

Z racji częstych przeprowadzek Oswald uczęszczał do 12 szkół. Edukację zakończył w wieku 16 lat. Wtedy zainteresował się marksizmem. Napisał do Socjalistycznej Partii Ameryki chcąc uzyskać informacje o ich młodzieżówce[1].

Służba wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Mimo lewicowych poglądów, został przyjęty do US Marines w 1956[1]. Został przeszkolony jako operator radaru i wysłany najpierw do bazy w Irvine w stanie Kalifornia, a potem na lotnisko Atsugi w Japonii[1]. Lotnisko w Japonii było bazą samolotów U-2, ale brak dowodów na to, że Oswald brał jakikolwiek udział w planowaniu lotów. Był kiepskim strzelcem, a na dodatek był wyizolowany wśród kolegów z racji swoich poglądów[2]. Ostracyzm sprawił, że stawał się coraz bardziej zagorzałym marksistą.

W czasie służby dwa razy był sądzony przez sąd wojskowy[1]. Za pierwszym razem ukarano go za to, że użył broni, do której nie miał dostępu. Za drugim razem wszczął bójkę z sierżantem podejrzewając go o to, że to on stał za jego ukaraniem. Pod koniec służby wykonywał prace pomocnicze.

Pobyt w ZSRR[edytuj | edytuj kod]

Oswald podczas pobytu w ZSRR

W 1959 wyjechał do Związku Radzieckiego[1]. Wyjazd był wcześniej zaplanowany, ponieważ Oswald uczył się rosyjskiego i wziął 1500 dolarów, uprzednio zwalniając się z wojska.

Gdy przyjechał do ZSRR, oświadczył m.in., że nie myśli o powrocie do USA, a rząd radziecki uważa za swój. Demonstracyjnie oddał swój paszport w ambasadzie USA[1]. Rosjanie początkowo byli zadowoleni z jego przyjazdu. Szybko zauważyli jednak, że Oswald nie ma im nic do zaoferowania[3]. Mimo sprzeciwu KGB, pozwolono mu zostać w ZSRR. Chciał zostać w Moskwie, ale został wysłany do Mińska. Tam został zatrudniony w fabryce Gorizont produkującej artykuły elektroniczne. Przez cały czas pobytu Oswald był pod stałą obserwacją KGB[3].

Amerykański pisarz Norman Mailer, który w 1995 r. wydał książkę "Opowieść Oswalda" (ang. Oswald's Tale: An American Mystery; w Polsce wydana w 2001 r.), w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych przyjechał do Mińska i z pomocą Stanisława Szuszkiewicza dotarł do oficerów KGB, którzy śledzili Oswalda. Jak wynika z ich relacji, oprócz obserwacji Amerykanina KGB, przy założeniu jego dobrych intencji, miało ułatwić mu start w nowym życiu. Ponadto nadano mu kryptonim "Lichoj"[3].

Mimo że miał prawie idylliczne warunki życia (duże, umeblowane mieszkanie i pensja od Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża), pobyt w ZSRR zaczął mu coraz bardziej doskwierać. W swoim dzienniku skarżył się na brak atrakcji i możliwości wydawania pieniędzy. Jedyną jego rozrywką było podrywanie dziewczyn[3].

Na początku 1961 roku poznał Marinę Prusakową, dziewiętnastoletnią studentkę z Leningradu, mieszkającą wówczas z wujkiem i ciotką. Późniejsze raporty opisywały jej wujka jako pułkownika KGB, choć tak naprawdę był niezbyt wysoko postawionym urzędnikiem w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, zajmującym się przemysłem drzewnym. W kwietniu 1961 wzięli ślub, a w lutym 1962 urodziła się ich córka[1]. Jak wynika z książki Mailera, KGB było zaskoczone i niezadowolone z takiego obrotu sprawy[3].

Powrót do USA[edytuj | edytuj kod]

Po czterech miesiącach starań Prusakowej o wyjazd i rozmowach z ambasadą USA w Moskwie, 1 czerwca 1962 r. Oswald wraz z rodziną opuścił ZSRR. Do USA przybyli 13 czerwca[3]. Razem z Mariną i dwójką córek zamieszkał w Dallas w Teksasie, gdzie również mieszkali jego brat i matka. Oswald zamierzał napisać pamiętnik dokumentujący życie w Związku Radzieckim, a także działał w Komitecie "Fair Play" wobec Kuby[1]. Część ulotek FPCC Oswalda miało nadruki z adresem "544 Camp Street". Był to ten sam budynek, w którym swoje biuro miał Guy Banister, ex-agent FBI zaangażowany w działalność kontrwywiadowczą. Wskazuje to na infiltrację organizacji przez służby rządowe lub bezpośrednią współpracę Oswalda z FBI[4]. 10 kwietnia 1963, Oswald przeprowadził nieudany zamach na życie prawicowego generała, Edwina Walkera[1].

Wyjazd do Meksyku[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1963 r. Oswald pojechał do Nowego Orleanu w celu odebrania zasiłku dla bezrobotnego w wysokości $33. Następnie kupił bilet na autobus, ale zamiast do Dallas pojechał do Laredo, miasta przy granicy z Meksykiem, po czym kontynuował podróż do Mexico City. Jego celem był wyjazd na Kubę, czego nie ukrywał przed współpasażerami[5]. Gdy dojechał do meksykańskiej stolicy, udał się do ambasady kubańskiej, gdzie wypełnił aplikację wizową twierdząc, że chce odwiedzić Kubę przed powrotem do ZSRR[1]. Kubańczycy przed wydaniem wizy zażądali zatwierdzenia planów jego podróży przez ambasadę Związku Radzieckiego[1]. Ambasada ZSRR w Meksyku nie była jednak chętna do pomocy. Oswald otrzymał wizę kubańską dopiero w połowie października. Przez cały czas był pod obserwacją agentów CIA.

Zanim jednak otrzymał wizę, z początkiem października wrócił do USA[1]. Jego przyjaciółka, Ruth Paine, znalazła mu pracę w Teksańskiej Składnicy Podręczników w Dallas. Wynajmował tam mieszkanie, a weekendy spędzał z żoną w Irving w domu należącym do Paine. W tym samym czasie był obserwowany przez FBI, a agenci federalni dwukrotnie odwiedzili Paine w jej domu licząc na uzyskanie informacji o żonie Oswalda podejrzewanej o bycie sowieckim szpiegiem[6].

Zamach na JFK[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zamach na Johna F. Kennedy'ego.

Jeden z kolegów Oswalda w pracy zeznał, że widział Oswalda przebywającego na piątym piętrze składnicy podręczników na 35 minut przed zamachem[7].

Według Raportu Komisji Warrena, Oswald po dokonaniu zamachu ukrył broń za pudłami i zszedł na dół. Na drugim piętrze budynku trafił na policjanta z bronią w ręku, który poszukiwał sprawcy. Przepuścił go po tym, jak szef Oswalda potwierdził jego tożsamość. Następnie Oswald wyszedł wcześniej z pracy[8] i udał się do domu, gdzie zostawił kurtkę, po czym wyszedł ponownie. Po przejściu kilkuset metrów został zagadnięty przez policjanta J.D. Tippita. Oswald wyciągnął pistolet i zastrzelił funkcjonariusza na oczach świadków, a następnie zbiegł z miejsca zdarzenia. Ukrył się w teatrze, zauważył go jednak dyrektor instytucji, który zawiadomił biletera. Ten zadzwonił po policję. Po krótkiej szamotaninie z funkcjonariuszami Oswald został zatrzymany[9].

Początkowo policja przesłuchała go jako podejrzanego w sprawie zabójstwa Tippita. Dopiero po kilkunastu godzinach został przesłuchany na okoliczność zabójstwa Johna Kennedy'ego. Oswald nie przyznał się do zarzucanego mu czynu[10].

Śmierć i jej okoliczności[edytuj | edytuj kod]

Moment zamachu

Dwa dni po aresztowaniu, 24 listopada 1963 Oswald został postrzelony przez Jacka Ruby'ego, gangstera i właściciela klubu nocnego z Dallas. Nieprzytomnego Oswalda przewieziono do szpitala, gdzie zmarł[1].

Kontrowersje co do udziału Oswalda w zamachu[edytuj | edytuj kod]

Kwestia udziału Oswalda w zamachu na prezydenta Kennedy'ego wciąż jest przedmiotem licznych kontrowersji. Krytycy oficjalnie przyjętej wersji wydarzeń najczęściej nie kwestionują, iż brał on udział w spisku, jednakże uważają, że został on wykorzystany jako kozioł ofiarny w celu odwrócenia uwagi od zleceniodawców i wykonawców zabójstwa[11]. Jako osoba o komunistycznych przekonaniach doskonale bowiem pasował do wizerunku samotnego zamachowca-fanatyka. Należy jednak podkreślić, iż Oswald zastrzelił policjanta, który próbował go aresztować w dniu zamachu, wcześniej natomiast miał próbować zabić jednego ze skrajnie prawicowych teksańskich polityków, generała Edwina Walkera (zamach taki istotnie miał miejsce w kwietniu 1963 r.).

Oswald faktycznie był przeciętnym strzelcem (miał słabe wyniki na strzelnicy podczas służby w US Marines, stąd krytycy teorii o samotnym zamachowcu wskazują, iż wątpliwe jest, aby zdołał on trafić trzykrotnie prezydenta z dość trudnej pozycji z 6. piętra budynku). Podnoszą oni także, iż mało prawdopodobne jest, aby był on w stanie oddać trzy strzały w krótkim czasie, który Komisja Warrena oszacowała na zaledwie 5-6 sekund[11]. Ponadto karabin Manllicher Carcano Model 91/38 należący do Oswalda, który miał być użyty w czasie zamachu, był dość zawodną bronią, w dodatku celownik optyczny został na nim zamontowany w nieprawidłowy sposób. Jako argument przeciwko winie Oswalda wskazuje się także okoliczność, iż kilka sekund przed faktycznym oddaniem strzałów samochód prezydenta wykonywał skręt naprzeciwko okna, w którym Oswald miał się znajdować. Skręt wiązał się oczywiście z koniecznością zmniejszenia prędkości, co ułatwiało oddanie strzałów. Tymczasem strzały padły dopiero gdy samochód, przyspieszając, zaczął się oddalać od składnicy książek, przez co celowanie dla strzelca znajdującego się w tym budynku było już znacznie trudniejsze.

Źródłem licznych wątpliwości jest także zamordowanie Oswalda w dwa dni po zamachu przez Jacka Ruby'ego – człowieka powiązanego z mafią[11]. Dyskusyjny jest także, biorąc pod uwagę to kim był Ruby, podawany przez niego motyw zabójstwa. Rzekomo chciał on bowiem oszczędzić wdowie po prezydencie bólu w czasie procesu[11]. Nigdy też nie zostało w sposób przekonujący wyjaśnione w jaki sposób Ruby'emu udało się przedostać w pobliże Oswalda pilnowanego przez licznych policjantów.

Ekshumacja[edytuj | edytuj kod]

W 1981 dokonano ekshumacji zwłok Oswalda na prośbę brytyjskiego badacza Michaela Eddowesa, za zgodą wdowy po zamachowcu. Eddowes w swojej książce Khrushchev killed Kennedy wydanej w 1975 wysunął tezę, że to nie Oswald, lecz jego sobowtór imieniem Alek był zamachowcem. Ów zamachowiec miał być agentem KGB i członkiem większej grupy. Eddowes na dowód swojej teorii przytacza również twierdzenie, że ów sobowtór nie ma blizny po operacji sprzed kilku lat przed śmiercią, a Oswald takową posiadał. Badania dokonane po ekshumacji nie potwierdziły żadnej z teorii prezentowanych przez Eddowesa. Odnaleziono bowiem blizny po operacji, porównanie kartoteki dentystycznej również potwierdziło tożsamość Oswalda[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 Longin Pastusiak: Zamachy na prezydentów USA. Warszawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam", 2010, s. 216-225. ISBN 978-83-7232-951-6.
  2. Warren Commission Hearings, Volume XIX (ang.). The Assassination Archives and Research Center. [dostęp 2013-05-23]. s. 658.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Lee, Alik, "Lichoj" (pol.). Onet Wiadomości. [dostęp 2013-05-23].
  4. Guy Banister (ang.). Spartacus Educational. [dostęp 2013-05-23].
  5. Warren Commission Hearings, Volume XI (ang.). The Assassination Archives and Research Center. [dostęp 2013-05-23]. s. 215.
  6. Appendix 13: Biography of Lee Harvey Oswald (ang.). National Archives. [dostęp 2013-05-23]. s. 739.
  7. Testimony of Charles Douglas Givens (ang.). Kennedy Assassination Home Page. [dostęp 2013-05-23].
  8. Warren Commission Hearings, Volume III (ang.). History Matters. [dostęp 2013-05-23]. s. 230.
  9. Chapter 5: Detention and Death of Oswald (ang.). National Archives. [dostęp 2013-05-23].
  10. Warren Commission Hearings, Volume VII (ang.). The Assassination Archives and Research Center. [dostęp 2013-05-23]. s. 302.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 Longin Pastusiak: Zamachy na prezydentów USA. Warszawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam", 2010, s. 231-240. ISBN 978-83-7232-951-6.
  12. The Exhumation of Lee Harvey Oswald (ang.). Kennedy Assassination Home Page. [dostęp 2013-05-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]