Lee Teng-hui

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
To jest biografia osoby noszącej chińskie nazwisko Lee.
Lee Teng-hui
Lee Teng-hui 2004 cropped.jpg
Data i miejsce urodzenia 15 stycznia 1923
Sanzhi
Prezydent Republiki Chińskiej
Przynależność polityczna Kuomintang
Okres urzędowania od 1988
do 2000
Poprzednik Chiang Ching-kuo
Następca Chen Shui-bian
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Lee Teng-hui (chiń. upr.: 李登辉; chiń. trad.: 李登輝; pinyin: Lǐ Dēnghuī; ur. 15 stycznia 1923 w Sanzhi k. Tajpej[1]) – polityk tajwański, przewodniczący Kuomintangu i prezydent Republiki Chińskiej (Tajwanu) w latach 1988-2000.

Pochodzi z grupy etnicznej Hakka. Ukończył uniwersytet w Kioto. W czasie II wojny światowej służył w armii japońskiej. Przez całe życie utrzymał silne związki z Japonią, co prowokowało często krytykę ze strony zarówno przeciwników, jak i zwolenników politycznych. Odwiedził m.in. kontrowersyjny chram Yasukuni[2] i publicznie deklarował, że wyspy Senkaku są terytorium japońskim[3].

Po wojnie ukończył Uniwersytet Tajwański (1948), następnie wyjechał do USA, gdzie ukończył studia w zakresie gospodarki rolnej na Iowa State University (1953). W 1968 roku uzyskał doktorat na Cornell University[4]. W latach 1958-1978 wykładowca Uniwersytetu Tajwańskiego i Narodowego Uniwersytetu Chengchi. Wieloletni członek Komisji Rozwoju Rolnictwa, inicjator i promotor wielu reform w tajwańskim rolnictwie, m.in. mechanizacji[4].

W 1972 roku został ministrem bez teki w gabinecie Chiang Ching-kuo[1]. W 1978 roku wybrany burmistrzem Tajpej, następnie w latach 1981-1984 był gubernatorem prowincji Tajwan[4]. Od 1984 roku wiceprezydent Republiki Chińskiej i zastępca prezydenta Chiang Ching-kuo.

Po śmierci Chiang Ching-kuo w 1988 roku objął stanowisko przewodniczącego Kuomintangu oraz – zgodnie z konstytucją – prezydenta Republiki Chińskiej. W 1990 roku wybrany prezydentem przez Zgromadzenie Narodowe, ponownie został głową państwa w 1996 roku w wyniku pierwszych w historii Tajwanu bezpośrednich wyborów prezydenckich[4].

Podczas prezydentury doprowadził do zmian konstytucji, w wyniku których członkowie Zgromadzenia Narodowego, od 1947 roku zasiadający w nim dożywotnio wobec niemożności przeprowadzenia ogólnochińskich wyborów, ustąpili i zostali zastąpieni przez wyłonionych w bezpośrednich wyborach następców. Dalsze poprawki (1994) zastąpiły wybór prezydenta przez Zgromadzenie Narodowe wyborami powszechnymi. W następstwie zmian i dzięki swej popularności w 1996 jako pierwszy prezydent Republiki Chińskiej został wybrany w wyborach powszechnych. Był pierwszym Tajwańczykiem (benshengren) pełniącym urząd przewodniczącego KMT i Prezydenta Republiki Chińskiej. Doprowadził do dostosowania struktur administracyjnych państwa do samego Tajwanu (a nie całych Chin), m.in. reformując całkowicie sposób zarzadzania prowincją Tajwan. Zwolennik niezależności Tajwanu od Chińskiej Republiki Ludowej, która w 1996 roku usiłowała zapobiec jego wyborowi urządzając ćwiczenia wojskowe u wybrzeży wyspy (tzw. Trzeci kryzys w Cieśninie Tajwańskiej). Uważał, że jakiekolwiek negocjacje z ChRL powinny być prowadzone jako negocjacje dwóch suwerennych krajów[4][1].

Pod koniec kadencji popadł w konflikt z Jamesem Soongiem, popularnym politykiem KMT i w wyborach prezydenckich oficjalnie poparł Lien Chana. W wyniku podziału głosów między Soonga (startował jako niezależny) i Liena, wybory wygrał pochodzący z Demokratycznej Partii Postępowej (DPP) Chen Shui-bian. Oskarżony o rozbijanie partii i umożliwienie Chenowi wygranej, wystąpił w 2000 roku z Kuomintangu i założył własną Unię Solidarności Tajwanu, ugrupowanie wspierające pro-niepodległościową linię DPP[5]. Obydwie partie utworzyły Zieloną Koalicję.

W 2011 roku stanął przed sądem, oskarżony o defraudację funduszy publicznych w okresie swojej prezydentury[6].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Lee Teng-hui (1923-) (ang.). english.president.gov.tw. [dostęp 2013-04-12].
  2. Taiwan's Lee visits Tokyo's Yasukuni war shrine (ang.). reuters.com, 2007-06-07. [dostęp 2013-04-12].
  3. Taiwan ex-leader Lee draws fire over islands (ang.). rnw.nl, 2012-08-13. [dostęp 2013-04-12].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Lee Teng-hui (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2013-04-12].
  5. James E. Hoare, Susan Pares, A Political And Economic Dictionary Of East Asia, Routledge, London 2006, s. 60.
  6. Ex-President Lee Teng-hui indicted (ang.). chinapost.com.tw, 2011-07-01. [dostęp 2013-04-12].