Lejkówka szarawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lejkówka szarawa
Clitocybe nebularis G3.1.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina gąskowate
Rodzaj lejkówka
Gatunek lejkówka szarawa
Nazwa systematyczna
Clitocybe nebularis (Batsch) P. Kumm.
Führ. Pilzk.: 124 (Zwickau, 1871)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Clitocybe nebularis G3.2.jpg
Czarcie koło Clitocybe nebularis

Lejkówka szarawa (Clitocybe nebularis (Batsch) Kumm.) – gatunek grzybów z rodziny gąskowatych (Tricholomataceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podaje Władysław Wojewoda. W polskim piśmiennictwie mykologicznym ma też inne nazwy: bedłka dymowa, bedłka mgława, gąsówka mglista, lejkówka mglista[2]./ Niektóre synonimy łacińskie[3]:

  • Agaricus nebularis Batsch 1789
  • Agaricus nebularis Batsch 1789 var. nebularis
  • Agaricus nebularis var. nigra Batsch
  • Clitocybe alba (Bataille) Singer 1951
  • Clitocybe nebularis var. alba Bataille 1911
  • Clitocybe stenophylla P. Karst. 1881
  • Gymnopus nebularis (Batsch) Gray, 1821
  • Lepista nebularis (Batsch) Harmaja 1974
  • Omphalia nebularis (Batsch) Quél. 1886

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 5-15 cm, początkowo wypukły, później niskołukowaty, na koniec płaski lub przegięty. Zazwyczaj posiada szeroki i tępy garb, brzegi długo pozostają podwinięte. Jest niehigrofaniczny, mięsisty i w całości biało oszroniony. Kolor od białosiwego poprzez siwy do popielatego z brązowym odcieniem. Brzeg kapelusza jaśniejszy[4].

Blaszki

Niskie, cienkie, gęste i zbiegające na trzon. Najpierw są białe, potem ochrowokremowe, a u starszych okazów pojawiają się na nich brązowe plamy[4].

Trzon

Wysokość 6-12 cm, grubość do 3 cm, z zewnątrz jest włóknisty. U młodych okazów pałkowaty i pełny, później walcowaty i watowaty lub pusty. W nasadzie zawsze pozostaje zgrubiały. Kolor biały do bladoszarego[4].

Miąższ

Biały, twardy, mięsisty, nie zmienia zabarwienia po przekrojeniu. Smak i zapach bardzo zmienny. Niekiedy pachnie jak świeżo zmielona mąka, innym razem nieprzyjemnie. Przez większość ludzi zapach uważany jest za nieprzyjemny[5].

Wysyp zarodników

Biały do kremowego. Zarodniki, elipsoidalne, gładkie, bezbarwne, o średnicy 6-7 × 3 µm[6]

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W Europie Środkowej gatunek wszędzie rozprzestrzeniony i częsty. Rośnie od września do listopada w różnego typu lasach liściastych i iglastych. Najczęściej występuje w bujnych lasach bukowych oraz na igliwiu w lasach świerkowych. Często występuje razem z gąsówką nagą. Czasami stare owocniki lejkówki mglistej atakowane są przez pewien gatunek pasożytniczego grzyba (pochwiaka pasożytniczego), który powoduje deformacje kapeluszy tej lejkowki[5]. Lejkówka mglista zazwyczaj występuje w wielkich gromadach, czasami liczących setki osobników. Jest jednym z najliczniejszych grzybów późnojesiennych w Europie. Czasami tworzy tzw. czarcie koła[7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof[2]. Grzyb trujący. W większości dawnych atlasów grzybów uważana była za grzyb niejadalny, niesmaczny, ciężkostrawny lub jadalny po odpowiedniej obróbce. Ewald Gerhard podaje np. że jest jadalna po wygotowaniu i odlaniu wody[8]. Obecnie jednak wiadomo, że powoduje zaburzenia żołądkowo-jelitowe, a ponadto zawarta w niej nebutyna ma własności mutagenne. Z tego też powodu obecnie uważana jest za grzyb trujący[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • gąsówka irysowa (Lepista irina). Różni się nieco kolorem, wyraźnym garbem na kapeluszu i zapachem[4].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  6. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  8. Ewald Gerhardt, Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, s. 108, ISBN 83-7404-513-2