Lejkowiec dęty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Lejkowiec dęty
Craterellus cornucopioides a1.JPG
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieprznikowce
Rodzina pieprznikowate
Rodzaj lejkowiec
Gatunek lejkowiec dęty
Nazwa systematyczna
Craterellus cornucopioides (L.) Pers.
Mycol. eur. 2: 5 (Erlanga, 1825)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Dojrzałe owocniki Craterellus cornucopioides
Lejkowiec dęty
Stare owocniki stają się całkiem czarne

Lejkowiec dęty (Craterellus cornucopioides (L.) Pers.) – gatunek grzybów z rodziny pieprznikowatych (Cantharellaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Craterellus, Cantharellaceae, Cantharellales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1753 Linneusz nadając mu nazwę Peziza cornucopioides. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1825 Persoon, przenosząc go do rodzaju Craterellus[1]. Synonimy naukowe[2]:

  • Cantharellus cornucopioides (L.) Fr. 1821
  • Craterella cornucopioides (L.) Pers. 1797
  • Craterellus ochrosporus Burt 1914
  • Dendrosarcus cornucopioides (L.) Kuntze [as 'cornucopiodes'] 1898
  • Helvella cornucopioides (L.) Bull. 1791
  • Helvella cornucopioides (L.) Scop. 1772
  • Merulius cornucopioides (L.) With. 1792
  • Merulius cornucopioides (L.) Pers. 1801
  • Merulius purpureus With. 1792
  • Octospora cornucopioides (L.) Timm 1788
  • Pezicula cornucopioides (L.) Paulet 1791
  • Peziza cornucopioides L. (1753)
  • Pleurotus cornucopioides (L.) Gillet 1871
  • Pocillaria cornucopioides (Pers.) Kuntze 1891
  • Sterbeeckia cornucopioides (L.) Dumort. 1822

Nazwę polską podał Stanisław Chełchowski w 1898. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako stroczek ciemnobrunatny i lejkowiec gładki[3]. Nazwy regionalne: skórzak, cholewka[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnik

Średnica 3-8 cm, kształt trąbkowato-lejkowaty z podwiniętym brzegiem, pofałdowanym w dojrzałych okazach. Część wewnętrzna początkowo brązowoczarna, później czarnosiwa, w końcu czarna, z nieregularnymi rzadkimi łuskami. Zewnętrzna szarobrązowa, najpierw gładka, potem pomarszczona. Zewnętrzną stronę całego owocnika pokrywa hymenium, dlatego w dojrzałych okazach białe zarodniki zabarwiają ją na biało. Jest higrofaniczny[5].

Trzon

Wysokość 5-12 cm. Jest wewnątrz pusty, od dołu ku górze lejkowato rozszerza się, płynne przechodząc w kapelusz. W górnej części jest często rozdarty. Powierzchnia gładka lub pomarszczona, o barwie siwobrązowej lub siwoczarnej. Starsze trzony, podobnie jak kapelusz są biało oprószone od zarodników[5].

Miąższ

Cienki, z początku szaroczarny, potem całkiem czarny. Jest dość elastyczny i sprężysty. Po ususzeniu staje się łamliwy, ale pop namoczeniu znów odzyskuje elastyczność. Smak nieznaczny, zapach przyjemny[5].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki o średnicy 12-15 x 7-8,5 µm, gładkie, bezbarwne.

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje niemal wyłącznie na półkuli północnej: w Ameryce Północnej i Środkowej, Europie i Azji. Jego północny zasięg sięga po środkową część Półwyspu Skandynawskiego i Zatokę Hudsona w Kanadzie. Na półkuli południowej występuje tylko na wyspie Nowa Gwinea[6]. W Polsce wytwarza owocniki od sierpnia do listopada w lasach liściastych i mieszanych, zwykle kępami, najczęściej na obszarach podgórskich. Zazwyczaj rośnie pod bukami i dębami[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny, jednak ze względu na mało apetyczny wygląd oraz czernienie podczas gotowania najczęściej bywa suszony, mielony na proszek i używany jako przyprawa do zup i sosów. Ma jednak mierne własności smakowe i ze względu na coraz rzadsze występowanie nie powinien być zbierany[7].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Trudno go pomylić z innym grzybem ze względu na charakterystyczny wygląd i brak podobnych jemu gatunków. Najbardziej podobny jest lejkowniczek pełnotrzonowy (Pseudocraterellus undulatus)[7].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  3. 3,0 3,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-01].
  7. 7,0 7,1 zbiorowe: Leksykon grzybów. Firma Księgarska Jacek i Krzysztof Olesiejuk – Inwestycje, 2006. ISBN 3-89836-604-9.