Leki modyfikujące przebieg choroby

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Leki modyfikujące przebieg choroby (ang. Disease-modifying antirheumatic drugs, DMARD lub DMD, syn. leki podstawowe) – wspólna nazwa dla grupy różnorodnych terapeutyków, których wspólną cechą jest możliwość zapobiegania zmianom destrukcyjnym w przebiegu chorób o podłożu reumatycznym.

Pierwotnie określenie to było zastrzeżone dla leków stosowanych w terapii reumatycznego zapalenia stawów (RZS), obecnie często terminem obejmuje się również leki podawane w przebiegu choroby Crohna, toczniu rumieniowatym, małopłytkowości samoistnej, miastenii gravis i podobnych. Leki podstawowe nie znajdują natomiast zastosowania w chorobach typu zwyrodnieniowego (np. choroba zwyrodnieniowa stawów), gdyż komponenta zapalna jest w nich słabo wyrażona. Zbliżony znaczeniowo termin leki przeciwreumatyczne ma szersze znaczenie i nie mówi nic o spodziewanym efekcie terapeutycznym.

Porównanie z pozostałymi grupami leków[edytuj | edytuj kod]

Różnice z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi[edytuj | edytuj kod]

W przeciwieństwie do NLPZ leki podstawowe nie tylko łagodzą objawy stanu zapalnego, ale przede wszystkim oddziaływają z procesami leżącymi u ich podłoża. DMARD nie mają silnie wyrażonego działania przeciwbólowego, więc zwykle obie grupy terapeutyków muszą być stosowane łącznie. Ważnym czynnikiem wymagającym uwzględnienia jest ponadto latencja wystąpienia działania, gdyż wszystkie (z wyjątkiem leków biologicznych) rozpoczynają działanie nie od razu, lecz dopiero po wielu tygodniach lub miesiącach stosowania. Z głębokim wpływem na funkcjonowanie organizmu wiążą się poważniejsze działania niepożądane.

Różnice z glikokortykosterydami[edytuj | edytuj kod]

Do cech charakterystycznych leczenia kortykosterydami (GKS) zaliczamy: zależną od dawki poprawę kliniczną na przestrzeni kilku dni, szybki nawrót dolegliwości po odstawieniu leczenia oraz znaczne działania niepożądane przy długotrwałym stosowaniu (szczególnie przy dawce przekraczającej tzw. próg Cushinga). Są one w stanie ingerować w procesy regulacyjne niektórych genów prozapalnych i w ten sposób hamować syntezę czynników zapalnych, jak również zapobiegać indukcji cyklooksygenazy COX-2.

Powyższe właściwości czynią z GKS lekarstwa nadające się do przeprowadzenia chorego przez pierwszą fazę stosowania DMARD, kiedy jeszcze ich efekt terapeutyczny nie jest widoczny (tzw. bridging drugs). W dużych dawkach glukokortykosteroidy są wskazane w ostrych rzutach choroby reumatycznej, a także w przypadku postaci złośliwych (np. przy objęciu procesem chorobowym naczyń krwionośnych).

Podział/przegląd najpopularniejszych substancji[edytuj | edytuj kod]

Niebiologiczne leki modyfikujące przebieg choroby:

Biologiczne leki antycytokinowe:

Leki biologiczne o odmiennych mechanizmach działania:

Założenia terapii[edytuj | edytuj kod]

Dla zastosowania leków konieczną przesłanką jest potwierdzone rozpoznanie oraz udowodniony postęp choroby. Według najnowszych zaleceń ACR/EULAR 2010 włącza się je wówczas jak najszybciej, nie później niż w ciągu 3 miesięcy od pierwotnej diagnozy. Lekiem pierwszego wyboru pozostaje metotreksat (p.o./i.m.) we wstępnej dawce 10–15 mg/tydz., zwiększanej przez 2–4 tygodnie o 5 mg aż do osiągnięcia wysokości 20–30 mg/tydz. Leczeniu powinna towarzyszyć suplementacja kwasem foliowym min. 5 mg/tydz. Istotne jest, aby nie podawać kwasu foliowego w tym samym dniu, w którym podaje się metotreksat. Wybór poszczególnych substancji lub leków złożonych warunkowany jest rozmaitymi czynnikami, takimi jak jej nasilenie i dotychczasowy przebieg; pod uwagę należy wziąć również możliwe przeciwwskazania dotyczące poszczególnych leków oraz reguł monitorowania stężenia.

U chorych bez widocznej poprawy w ciągu 3–6 miesięcy, przy niekorzystnych czynnikach rokowniczych można zastosować leki biologiczne, w pierwszej kolejności inhibitor TNF. Pomimo niekiedy spektakularnych efektów (przynajmniej w krótkiej perspektywie) wysokie koszty leczenia nie pozwalają na posługiwanie się nimi jako lekami pierwszego rzutu. Również kombinacje różnych leków immunologicznych nie przynoszą dodatkowych korzyści terapeutycznychch i są nieekonomiczne. Przy wyjątkowo ciężkim przebiegu choroby lub gdy istnieją przeciwwskazania do terapii biologicznej miejsce znajduje monoterapia azatiopryną, cyklosporyną A bądź cyklofosfamidem.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ernst Mutschler, Gerd Geisslinger: Farmakologia i Toksykologia Mutschlera. MedPharm, 2010. ISBN 978-83-60466-81-0.
  • Laurence L. Brunton, John S. Lazo, Keith L. Parker: Goodman's & Gilman's Pharmacological Basis of Therapeutics, 11th Ed.. The McGraw-Hill Companies, Inc., 2006. ISBN 0-07-142280-3.
  • Andrzej Szczeklik: Choroby wewnętrzne: stan wiedzy na rok 2010. Kraków: Medycyna Praktyczna. ISBN 978-83-7430-255-5.
  • Praca zbiorowa: Indeks leków medycyny praktycznej. Kraków: Medycyna praktyczna, 2005. ISBN 83-7430-006-X.
  • Klarenbeek N B, Kerstens P J S M. Recent advances in the management of rheumatoid arthritis. „BMJ”, s. c6942, 21 December 2010 (ang.). 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.