Lemma

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

W lingwistyce lemma albo forma podstawowa jest kanoniczną formą leksemu, która używana jest do jego reprezentacji, np. w słowniku. Lemmą najczęściej zostaje najprostsza z dostępnych form. Lemmy mają szczególnie ważne znaczenie w językach ze złożonym systemem odmiany, np. polskim.

W wielu językach lemmą jest forma bezokolicznika (francuski aller, niemiecki gehen). Język angielski może używać zarówno form bare infinitive (go) albo full infinitive (to go), jednak w słownikach forma z to nie jest używana. W łacinie i grece najczęściej wykorzystywana jest pierwsza osoba liczby pojedynczej w czasie teraźniejszym, jednakże okazjonalnie pojawiają się również bezokoliczniki. W arabskim, który nie posiada bezokoliczników, najprostszą z form (rdzeń z trzema samogłoskami a) posiada trzecia osoba liczby pojedynczej czasu przeszłego rodzaju męskiego i to ją można spotkać w słownikach (np. كتب - KaTaBa - "pisać", dosł. "napisał")

W języku polskim za lemmy poszczególnych części mowy służą:

  • czasownik - forma bezokolicznika (mieszkać)
  • rzeczownik - mianownik w liczbie pojedynczej (dom)
  • przymiotnik - mianownik w liczbie pojedynczej rodzaju męskiego w stopniu równym (niski)
  • przysłówek - stopień równy (wolno)
  • liczebnik i zaimek - odpowiednie cechy części mowy, od których wywodzi się dany typ liczebnika/zaimka (mój, jeden)