Lenicja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Lenicja (łac. lenio 'łagodzę') - proces fonetyczny, zachodzący w wielu językach, w którym głoska ulega osłabieniu w określonych sytuacjach, jak na przykład spółgłoska pomiędzy samogłoskami czy w wygłosie, może także odgrywać rolę gramatyczną.

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

Typowym przykładem jest, w dalekiej przeszłości uwarunkowana fonetycznie, wymiana spółgłosek na początku wyrazu, będąca wyróżniającą cechą języków celtyckich. Wymiana ta odgrywa w nich ważną rolę w gramatyce, np. przy różnicowaniu rodzaju gramatycznego. W języku irlandzkim polega ona na wymianie (osłabieniu) spółgłosek według następującego paradygmatu:

Spółgłoska Po lenicji
b, bʲ v, vʲ
p, pʲ f, fʲ
d, dʲ ɣ, j
f, fʲ (zanik)
g, gʲ ɣ, j
k, kʲ x, xʲ
m, mʲ v, vʲ lub w
s, ʃ h
t, tʲ h

Spółgłoski h, l, n, r nie podlegają lenicji w irlandzkim. Nie podlegają jej także zbitki zaczynające się od s. Ortograficznie lenicję w irlandzkim oznacza się przez <h> po literze oznaczającej spółgłoskę podlegającą lenicji, np. cistinmo chistin. Spółgłoski w pozycji lenicyjnej są krótsze i słabsze niż w pozostałych pozycjach. Procesem analogicznym do lenicji jest w językach celtyckich nazalizacja.

Lenicja występuje też m.in. w języku koreańskim, hiszpańskim i fińskim. Sztucznym językiem, wykazującym obfitość form lenicyjnych jest sindarin.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Permutacja spółgłoskowa

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Leszek Bednarczuk (red.), Języki indoeuropejskie t.1, PWN, Warszawa, 1986, ISBN 83-01-033559-1
  • Aidan Doyle, Edmund Gussman, An Ghaeilge. podręcznik do nauki języka irlandzkiego, RW KUL, Lublin, 1991, ISBN 83-228-0337-4
  • Kazimierz Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Ossolineum, Wrocław, 2003, ISBN 83-04-04680-6