Libiąż

Libiąż
Herb Libiąża
Państwo	Polska
Województwo	małopolskie
Powiat	chrzanowski
Gmina	Libiąż gmina miejsko-wiejska
Założono	pierwsze wzmianki w księgach już około XI wieku
Prawa miejskie	1969
Burmistrz	Jacek Latko (od 2008)
Powierzchnia	35,88 km²
Ludność (2010) • liczba • gęstość	17 425 485,6 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 32
Kod pocztowy	32-590
Tablice rejestracyjne	KCH
Położenie na mapie województwa małopolskiego Libiąż
Położenie na mapie Polski Libiąż
50°06′N 19°19′E
TERC (TERYT)	2121503044
Urząd miejski ul. Działkowa 1 32-590 Libiąż
Hasło Libiąż w Wikisłowniku
Strona internetowa

Libiąż-Moczydło, KWK "Janina"; lata 30. XX w.

panorama tej samej kopalni w 2006

Fontanna w formie zegara w Parku Młodości na os. Flagówka

Mapa Libiąża z 1905 roku z naniesionymi w latach 20. XX w. informacjami odnoszącymi się do kopalni "Janina"

Położenie Libiąża na terenie Wolnego Miasta Kraków (1815-1846)

Libiąż – miasto w woj. małopolskim, w powiecie chrzanowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Libiąż. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

Położone jest w sąsiedztwie miast: Jaworzno, Chrzanów, Oświęcim i Chełmek.

Libiąż jest miastem przemysłowym. Na jego terenie znajdują się m.in. Kopalnia Węgla Kamiennego ZG "Janina", fabryka okien i profili PCW "Thermoplast", kopalnia dolomitu a także fabryka kostki brukowej "Libet". Należy do Jaworznicko-Chrzanowskiego Okręgu Przemysłowego.

Historia

Pierwsza historyczna wzmianka na temat Libiąża pochodzi z "Kronik" Jana Długosza. Dotyczy ona przekazania w roku 1243 miejscowości Libiąż Wielki i Libiąż Mały w posiadanie Zakonowi Benedyktynek przez dotychczasowych właścicieli pochodzących z rodu Gryfitów. W trakcie swego rozwoju Libiąż przechodził kolejno w posiadanie różnych rodów. Po podziale Polski na dzielnice w 1138 przynależy do Księstwa Raciborskiego, zaś od XIV do XVI wieku do Księstwa Oświęcimskiego, tym samym do państwa czeskiego. W 1564 wchłonięty przez Królestwo Polskie. W 1795 trafia do zaboru austriackiego. W okresie międzywojennym w województwie krakowskim. Ścisłe związki z Ziemią Krakowską uwidoczniły się m.in. w tradycjach, obrzędach, gwarze, a także w sferze kultury materialnej (strój, zabudowa) tutejszych mieszkańców.

Ważnym faktem w dziejach Libiąża było ufundowanie przez hrabiego Wielopolskiego w 1735 roku w Libiążu Wielkim parafii rzymsko - katolickiej pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego. Do XIX wieku Libiąż był typową osadą rolniczą. Budowa linii kolejowej Kraków - Wiedeń stała się powodem migracji zarobkowej i osiedlaniem się ludności na tych terenach.

Momentem przełomowym w historii Libiąża stał się fakt odkrycia tutaj u schyłku XIX wieku bogatych złóż węgla kamiennego. Na początku XX wieku rozpoczęto budowę kopalni węgla kamiennego "Janina", w której od 1907 roku eksploatuje się ten surowiec. Otworzyło to nowe perspektywy przed Libiążem. Tutejsi mieszkańcy otrzymali zatrudnienie, a miejscowość zaczęła być atrakcyjna także dla ludzi z zewnątrz. Od tej pory rozpoczął się szybki rozwój gospodarczy i kulturalny osady. Przybywali wykwalifikowani robotnicy oraz sporo inteligencji. W tym czasie zmienił się także kształt urbanistyczny Libiąża. Wokół kopalni zaczęły powstawać nowe osiedla mieszkaniowe i obiekty użyteczności publicznej (szkoła, poczta i telegraf). Do wybuchu I wojny światowej trwał szybki i potężny rozwój miejscowości.

Po odzyskaniu niepodległości nastąpił dalszy rozwój urbanistyczny i gospodarczy. Powstały nowe szlaki komunikacyjne, linia elektryczna i budynki użyteczności publicznej. Okres międzywojenny to czas silnego rozwoju działalności samorządowej, której kontynuacja nastąpiła dopiero w 1990 roku.

Okres II wojny światowej i pierwsze lata powojenne zahamowały aktywność społeczną i samorządową. Dopiero dalszy rozwój kopalni "Janina" spowodował ponowny napływ ludności na te tereny. Zaowocowało to uzyskaniem w 1969 roku praw miejskich przez Libiąż.

W okresie II wojny światowej (wrzesień 1943 - styczeń 1945) na terenie Libiąża działał podobóz KL Auschwitz Janinagrube; więźniowie wykonywali prace przy wydobyciu węgla w kopalni "Janina"; w podobozie przebywało ponad 800 osób.

Obecnie w skład miasta i gminy Libiąż wchodzą: miasto Libiąż oraz dwa sołectwa - Żarki i Gromiec.

Pomniki

• Pomnik "Poległym za Wolność i Lud" przy ulicy 1 Maja w Libiążu
• Pomnik "Wdzięczności dla Armii Radzieckiej" przy Placu Zwycięstwa - w ostatnich latach zrzucono czerwoną gwiazdę ze szczytu cokołu - grób 21 żołnierzy Armii Czerwonej
• Pomnik upamiętniający miejsce obozu jeńców radzieckich przy ulicy Armii Krajowej (przy stacji PKP)
• Pomnik na miejscu obozu koncentracyjnego "Janinagrube" na Obieżowej
• Pomnik "Partyzantów" - ma miejscu leśnego bunkra partyzantów zgrupowania AL w lesie pod Kroczymiechem
• Pomnik Odsieczy Wiedeńskiej przy Gimnazjum nr 1 przy ulicy Szkolnej
• Pomnik Tadeusza Kościuszki obok LCK przy ulicy Górniczej
• Pomnik Papieża Jana Pawła II w Parku Młodości
• Pomnik Skarbnika - dobrego, opiekuńczego ducha kopalnianych podziemi - w parku przy ulicy Górniczej
• Pomnik Janiny - dziewczyny, której imię nosi libiąska kopalnia
• Pomnik "Krzyż na Lipiu" - pomnik z okazji 25-lecia pontyfikatu Jana Pawła II, ufundowany przez wiernych parafii pw. Przemienienia Pańskiego

Rekreacja

• Kino - w Libiążu działa "Ale Kino". Znajduje się ono przy ulicy Górniczej. Seanse odbywają się głównie w weekendy.
• Libiąskie Centrum Kultury - przy ulicy Górniczej, w budynku tym znajduje się sala kinowo-teatralna, sala baletowa, mniejsza sala, siłownia, kafejka internetowa.
• Parki – główny park libiąski, "Park Młodości", znajduje się przy alei Jana Pawła II. W parku tym znajduje się zegar wodny i liczne wodne kaskady oraz pomnik Jana Pawła II pobłogosławiony przez Metropolitę Krakowskiego Stanisława Kardynała Dziwisza. Pozostałe parki umieszczone są przy ulicy Górniczej (tu pomnik Skarbnika), na Placu Zwycięstwa (pomnik Janiny - dziewczyny której imieniem została nazwana kopalnia węgla kamiennego) oraz park przy ulicy Chrzanowskiej.
• Ośrodek sportowo rekreacyjny im. Solidarności 1980 przy ulicy Marszałka Józefa Piłsudskiego. W skład tego kompleksu wchodzi stadion GKS Janina, basen letni, lokal "Kombajn", boiska do gry.
• Plac słoneczny utworzony w centrum miasta, niedaleko Parku Młodości. Cyklicznie odbywają się tu obchody "Dni Libiąża" oraz inne imprezy okolicznościowe.
• Zrekultywowana hałda odpadów pokopalnianych przy ulicy Krakowskiej
• Biblioteka publiczna przy ulicy Górniczej.

Kościoły i związki wyznaniowe

• Kościół rzymskokatolicki pw. Przemienienia Pańskiego
• Kościół rzymskokatolicki pw. św. Barbary
• Kościół polskokatolicki pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy (parafialny) wybudowany na początku lat 60. XX wieku przez Polonię amerykańską. Jest to wotum dla twórcy Kościoła Polskokatolickiego - a pochodzącego z pobliskich Żarek biskupa Franciszka Hodura. Kościół jednonawowy.
• Dom Zakonny Sióstr Służebniczek NMP
• Sala Królestwa Świadków Jehowy

Zabytki

• młyn wodny w Żarkach (z roku 1834 - obecnie niszczejący bez właściwej opieki i konserwacji)
• neogotycki kościół pw. Przemienienia Pańskiego

Kościół został wybudowany w latach 1904 - 1911 według projektu bardzo znanego polskiego architekta - Teodora Talowskiego, który był zwolennikiem stylów historycznych, rysownikiem i specjalistą w opracowywaniu skrajnie romantycznych fasad. Kościół w Libiążu należał do jednych z jego ostatnich projektów. Architekt zmarł w 1910 roku. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Walerego Eliasza-Radzikowskiego

• domy przy ulicy: Floriańskiej, Sienkiewicza, Flasińskiego, Armii Krajowej i Długosza (zabytkowy układ wsi - ulicówki (Libiąż Wielki))
• budynek Straży Pożarnej (ul. Floriańska)
• zabytkowy cmentarz parafialny przy ul. Oświęcimskiej
• cmentarzysko kultury łużyckiej w Żarkach

Komunikacja

Przez Libiąż przebiegają drogi wojewódzkie nr 780 oraz 933. Miasto znajduje się w niewielkiej odległości od autostrady A4. Do Krakowa jest stąd 50 km, do Katowic zaś 30 km.

Znajduje się tu także stacja kolejowa, z której odjeżdżają pociągi do Oświęcimia i do Krakowa przez Trzebinię (także do Wieliczki przez Kraków).

Miasta Partnerskie

• Rouvroy
• Corciano

Znane osoby związane z Libiążem

• Franciszek Hodur (1866-1953), organizator i pierwszy biskup Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego, publicysta, poeta
• Zygmunt Szczotkowski (1877-1943), dyrektor kopalni "Janina" w latach 1920-1939, mieszkał i pracował w Libiążu przez blisko 20 lat
• Alexis Bartet (1880-1953), dyrektor Compagnie Galicienne de Mines (CGdM, Galicyjskiej Spółki Kopalń) w latach 1912-1939, do której należała kopalnia "Janina", spędził w Libiążu znaczną część czasu od utworzenia firmy CGdM do wybuchu II wojny światowej
• Franciszek Flasiński (1888-1946), polski ksiądz katolicki, proboszcz parafii w Libiążu, zamordowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa
• Jerzy Litwiniszyn (1914-2000), prof. AGH, inżynier górniczy, naukowiec, prezes krakowskiego oddziału PAN i wiceprezes Polskiej Akademii Nauk
• Jan Zając - biskup (ur. 20 czerwca 1939 w Libiążu)
• Tadeusz Arkit - polski polityk i samorządowiec, z wykształcenia inżynier górnictwa, poseł na Sejm (ur. 10 listopada 1955 w Tenczynku)
• Andrzej Sermak - piłkarz, trener (ur.29 listopada 1962 roku w Libiążu)
• Jacek Cyzio - piłkarz, trener (ur. 6 września 1968 w Chrzanowie)
• Marek Sowa - polski samorządowiec (ur.4 lutego 1967 roku w Libiążu)
• Kazimierz Poznański - polski polityk, poseł na Sejm III kadencji (ur. 4 marca 1962 w Libiążu)
• Daniel Chylaszek - polski piłkarz, pomocnik (ur. 25 września 1982 w Oświęcimiu)
• Marcin Korcz - Aktor ( ur.15 listopada 1986)

+

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona Libiąża
• Portal Informacyjny