Lider (okręt)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Holenderski lekki krążownik (klasyfikowany początkowo jako lider) Hr.Ms. "Tromp"
Radziecki lider "Moskwa" typu Leningrad

Lider lub przewodnik flotylli (z ang. flotilla leader) - określenie klasy okrętów przeznaczonych do służby jako okręty flagowe flotylli niszczycieli. W zależności od koncepcji taktycznej obowiązującej w danej flocie, lider to albo specjalnie zbudowany niszczyciel, zazwyczaj większy i silniej uzbrojony od innych niszczycieli, lub, rzadziej, specjalny mały i szybki krążownik lekki.

Okręty klasy liderów, jako podklasy niszczycieli, były konstruowane przede wszystkim w Wielkiej Brytanii, od I wojny światowej do połowy lat 30. XX wieku. Lidery z lat 30., używane podczas II wojny światowej, były oparte na konstrukcji standardowych niszczycieli grupy typów A-I, lecz nieco większe i nosiły zazwyczaj 5 dział kalibru 120 mm, zamiast 4 dział. Dla każdej nowo budowanej flotylli niszczycieli, budowano w tym okresie zbliżony do nich konstrukcyjnie lider. Od drugiej połowy lat 30. zrezygnowano jednak w Wielkiej Brytanii z budowania większych liderów, a okrętami flagowymi stały się zwykłe niszczyciele, odpowiednio przystosowane do tej funkcji, głównie pod względem wyposażenia w powiększone pomieszczenia sztabowe. Jednocześnie, wielkość zwykłych niszczycieli rosła, przez co nie potrzebowano odrębnych silniejszych liderów. Odrębną klasę liderów rozwijał za to nadal od lat 30. do II wojny światowej ZSRR (ros. lider).

Część państw budowała obok zwykłych niszczycieli większe i silniejsze jednostki, przeznaczone jednak głównie do działań z jednostkami tego samego rodzaju i walki z niszczycielami, a nie przewodzenia flotyllom niszczycieli, nie będące więc liderami w sensie ścisłym. Mimo to, czasami są tak również określane z uwagi na rozmiary i uzbrojenie. Były to przede wszystkim francuskie okręty klasy contre-torpilleurs (dosłownie "kontrtorpedowce") z lat 20. i 30. i włoskie klasy esploratori leggeri ("lekki zwiadowca") z I wojny światowej i lat 20.[1] Dotyczy to również państw dysponujących małymi marynarkami, które miały w ich składzie nieliczne duże niszczyciele, jak Polska (typ Grom) czy Jugosławia ("Dubrovnik"). Przy tym, włoskie esploratori leggeri zostały jeszcze przed II wojną światową przeklasyfikowane na zwykłe niszczyciele, a radzieckie lidery - po wojnie. Niektóre państwa budowały z kolei przed II wojną światową jedynie duże niszczyciele, odpowiadające wielkością i uzbrojeniem zagranicznym liderom, przede wszystkim Niemcy i Japonia. Niektóre państwa, przede wszystkim Japonia, używały zwykłych lekkich krążowników jako okrętów flagowych flotylli niszczycieli, nie były one jednak uważane mimo to za lidery.

Traktat londyński z 1930 roku wprowadził limit wyporności dla zwykłych niszczycieli na 1524 tony (1500 ts), a liderów na 1880 ton (1850 ts), kaliber dział obu grup był limitowany do 130 mm (ograniczenia te jednak zostały przyjęte tylko przez USA, Wielką Brytanię i Japonię)[2]. Drugi traktat londyński z 1936 zarówno lidery i niszczyciele zaliczał do klasy 3c - okrętów z działami nie przekraczającymi kalibru 155 mm, o wyporności do 3000 ts (traktat ten również obowiązywał jedynie USA, Wielką Brytanię i Francję).

Pierwszym okrętem który wszedł do służby jako lider był brytyjski HMS "Swift". Przykładowe typy liderów:

Inne okręty uznawane w literaturze za lidery (nie będące liderami w sensie ścisłym):

Przypisy