Lidzbark

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta Lidzbark. Zobacz też: Lidzbark Warmiński oraz Lidzbark-Nadleśnictwo.
Lidzbark
Herb Flaga
Herb Lidzbarka Flaga Lidzbarka
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat działdowski
Gmina Lidzbark
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1301
Prawa miejskie 1325
Burmistrz Jan Rogowski (najstarszy burmistrz w Polsce)
Powierzchnia 5,68[1] km²
Populacja (30.06.2012)
• liczba ludności
• gęstość

8217[2]
1446,65 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 23
Kod pocztowy 13-230
Tablice rejestracyjne NDZ
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Lidzbark
Lidzbark
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lidzbark
Lidzbark
Ziemia 53°15′37″N 19°49′16″E/53,260278 19,821111Na mapach: 53°15′37″N 19°49′16″E/53,260278 19,821111
TERC
(TERYT)
6283503044
Urząd miejski
ul. Sądowa 21
13-230 Lidzbark
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Lidzbark w Wikisłowniku
Strona internetowa
Znak turystyczny przed wjazdem do miasta
Święty Jan Nepomucen na moście w Lidzbarku
Plac Hallera
Kościół pw. św. Wojciecha

Lidzbark (pot. Lidzbark Welski, niem. Lautenburg, prus. Welliskas Lēcbargs) – miasto położone w województwie warmińsko-mazurskim, powiecie działdowskim nad rzeką Wel i Jeziorem Lidzbarskim, na pograniczu Garbu Lubawskiego i Równiny Urszulewskiej. Siedziba gminy graniczącej z dwoma innymi województwami: kujawsko-pomorskim i mazowieckim. Zamieszkane przez 8217 osób (dane z 2012 r.). W pobliżu znajdują się dwa parki krajobrazowe: Górznieńsko-Lidzbarski i Welski. Od 1997 r. patronem miasta jest św. Wojciech. Mieszkańcy miasta to lidzbarzacy lub lidzbarczanie (obie formy są poprawne).

Miasto posiada status miasta turystycznego, ma rozwiniętą bazę noclegową i gastronomiczną.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lidzbark założono na prawie niemieckim już w 1301 roku. Po nadaniu ziemi chełmińsko-michałowskiej Krzyżakom w 1303 roku zbudowano zamek i ufortyfikowane miasto. Krzyżacy po zajęciu Lidzbarka rozpoczęli na nowo i po swojemu budować miasto. Zakonowi zależało na szybkiej jego budowie ze względu na sąsiedztwo z Mazowszem. Budując go, nadano mu charakter obronny. W tym okresie wybudowano m.in. kościół pw. św. Wojciecha, zamek, młyn i ratusz. Prawa miejskie Lidzbark uzyskał na początku XIV wieku (ok. 1325). Mieszkańcy przystąpili do Związku Pruskiego w 1454 r. Po zawarciu II pokoju toruńskiego z Zakonem w 1466 roku miasto znalazło się w granicach Polski. Rozpoczął się wtedy szybki rozwój "grodu nad Welem", który uzyskał liczne przywileje królewskie. W wyniku pierwszego rozbioru Polski w 1772 miasto znajdowało się w granicach Prus, z wyjątkiem lat 1807-1815, kiedy to stanowiło część Księstwa Warszawskiego. W 1887 r. przez miasto przeprowadzono trasę kolejową z Działdowa do Brodnicy. Do Polski miasto powróciło dopiero 18 stycznia 1920 roku. W 1932 roku miasto wyłączono z powiatu brodnickiego do działdowskiego, a w 1939 wraz z tym drugim przeniesiono z województwa pomorskiego do województwa warszawskiego. W czasie II wojny światowej wielu mieszkańców poniosło śmierć, a miasto zostało zniszczone w trzech czwartych. Po wojnie Lidzbark budowano praktycznie od podstaw[3][4][5].

Jeśli chodzi o prawa miejskie, to Lidzbark mógł je otrzymać nie wcześniej niż w XIV wieku. Świadczyć mogłyby o tym pierwsze przywileje miejskie pochodzące z 1410 i 1414 roku. Wiele współczesnych nazw ulic wskazuje na to, że pochodzą one z dość odległych czasów. Takie ulice jak: Zamkowa, Podzamcze, Kościelna, Piaski, Stare Miasto, Sądowa czy też Słomiany Rynek mają pochodzenie historyczne.

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyczna dla średniowiecznych źródeł jest zmienność nazw w poszczególnych dokumentach. Formy zapisu nazwy dzisiejszego Lidzbarka ewoluowały w następujący sposób: Liczburg, Ludbarc, Luterber, Ludbarz, Liantenberg, Lutterberg, Lutembergk, Luterburg, Litteberg, Lutinberg, Luthbork, Lautenberg, Lautemberg, Lautemburg, Ludberg i Lautenburg[potrzebne źródło].

Językoznawcy przyjmują, że nazwa miasta pochodzi od XIV-wiecznego komtura chełmskiego Otto von Lutterberga, któremu Lidzbark zawdzięczać miał otrzymanie praw miejskich. Wyewoluowała z niej ostateczna forma niemiecka Lautenburg, zaś już w XVII w. notowane jest równolegle spolszczenie fonetyczne do postaci Lidzbark[6].

Herb miasta[edytuj | edytuj kod]

Z założeniem Lidzbarka wiążą się sprawy związane z jego herbem. Z braku wiarygodnych dokumentów trudno jest ustalić, czy herb miasta pochodzi z okresu rządów krzyżackich, czy też został ustanowiony dopiero po pokoju toruńskim, czyli po 1466 roku. Najstarszy dokument, który przetrwał z herbem Lidzbarka pochodzi dopiero z 1571 roku. Była nim wtedy głowa jednorożca, czyli głowa konia z rogiem na czole. Taki herb znajduje się na pieczęci miejskiej. Należy podkreślić, że pierwszym historykiem niemieckim, który stwierdzał, że herbem miasta Lidzbark jest głowa jednorożca, był F.A. Wossberg. W XVII wieku sporządzono nową pieczęć miasta również z głową jednorożca w tarczy z napisem "Sigillum Civitatis Lautenburgensis". Pieczęć ta przetrwała blisko 200 lat, aż do czasów rozbiorowych.

W okresie rządów pruskich miasto miało herb przedstawiający orła pruskiego. W 1886 roku mieszkańcy postanowili przywrócić miastu dawny herb i zwrócili się w tej sprawie do Archiwum w Berlinie, z prośbą o potwierdzenie jego autentyczności. Na podstawie orzeczenia archiwum wydało orzeczenie, że herbem Lidzbarka jest głowa jednorożca z rogiem na czole. Władze Lidzbarka kazały jednak sprawić miastu pieczęć z całą figurą jednorożca. Stało się to dlatego, że Beckherrn w swojej monografii o herbach miast pruskich mylnie twierdził, że Lidzbark ma herb przedstawiający całego jednorożca. Wykorzystując opinie Beckherrna, władze miasta nie zezwoliły na używanie dawnego herbu.

W okresie międzywojennym, jak również zaraz po II wojnie światowej, używano herbu przedstawiającego całą figurę jednorożca. Mieszkańcy po powrocie do macierzy w 1920 roku, na skutek dawnej propagandy pruskiej, byli skłonni wierzyć w słuszność takiego herbu.

Od czego natomiast pochodzi herb miasta, nie daje się w ogóle ustalić, po prostu z braku jakichkolwiek przesłanek. Jeśli chodzi o pierwotny kolor tarczy i głowy jednorożca to przypuszcza się, że tarcza była błękitnego, zaś głowa żółtego. Taki właśnie herb dla Lidzbarka zatwierdziło Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Rzeczypospolitej Polskiej.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół św. Wojciecha[7]
  • Resztki gotyckiej baszty zamkowej z XIV wieku[8]
  • Kościół ewangelicko-augsburski z 1829 r. wraz z domem kancelaryjnym
  • Założenie urbanistyczne Starego Miasta z lat 1320-1331
  • Budynki: Szkoły Podstawowej, Urzędu Miasta, byłej garbarni, rzeźni, gazowni, dworca kolejowego oraz kamieniczki secesyjne z przełomu XIX i XX w.
  • Figurka św. Jana Nepomucena nad rzeką Wel z 1802 r.
  • Spichlerz Zbożowy z końca XIX w.
  • Dwie wieże wodociągowe z 1909 r.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Główne zakłady przemysłowe: fabryka mebli "Wolność" , fabryka betonu komórkowego "H+H Polska", fabryka tkanin "SE-DA". Ponadto przetwórstwo skór "Skórpol" i drewna[9].

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Przez Lidzbark przebiega linia kolejowa nr 208 Działdowo-Chojnice, obsługująca zarówno transport pasażerski jak i towarowy. Należy ona do linii o państwowym znaczeniu (jednotorowa). Na terenie miasta przy linii kolejowej usytuowane są dwie stacje kolejowe. 1 lutego 2007 roku kolejowy ruch pasażerski został wstrzymany z powodu braku dofinansowania ze strony Urzędu Marszałkowskiego w Olsztynie. Obecnie przez Lidzbark jeżdżą tylko pociągi towarowe.

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Lidzbark położony jest przy drogach:

Drogi wojewódzkie na terenie miasta:

  • Główny Dworzec
  • Działdowska
  • Nowy Rynek
  • Zieluńska
  • Piaski
  • Lubawska
  • Chopina

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Położenie miasta, bliskość jezior i dużego kompleksu leśnego oraz zabytkowy układ urbanistyczny, estetyka i kameralność, stwarzają dobre warunki do rekreacji i wypoczynku. Okolice miasta, jak i Gmina Lidzbark charakteryzują się wysokimi walorami przyrodniczymi. Stanowią wymarzone miejsce wypoczynku i rekreacji dla miłośników wędkarstwa, kajakarstwa, grzybobrania, wycieczek pieszych, rowerowych, a także konnych.

Gmina spełnia warunki dla rozwoju turystyki i agroturystyki. Posiada ciekawe tereny, które przyciągają widokami, bazę noclegową i gastronomiczną, a także bazę agroturystyczną. Na terenie gminy zlokalizowane są ośrodki wczasowe na około 850 miejsc. Charakterystyczną cechą regionu jest różnorodność cech środowiska przyrodniczego, co uwidacznia się w bogactwie flory i fauny oraz w zróżnicowaniu krajobrazu. Ważnym elementem przyrodniczym regionu są jeziora. Są to jeziora polodowcowe, głównie typu rynnowego. Najczęściej są one długie, wąskie o stromych brzegach, znacznych głębokościach i nie wyrównanym dnie. Układają się one w ciągi połączone ciekami. Większość jezior leży w ciągu rzeki Wel. Jeziora w zdecydowanej większości należą do zbiorników eutroficznych, czyli bogatych w substancje odżywcze. Największy ruch turystyczny obserwuje się nad jeziorami: Lidzbarskim, Piaseczno, Rumian i Kiełpińskim, wokół których zlokalizowano ośrodki wczasowe.

Na obszarze parków krajobrazowych, w poszczególnych Nadleśnictwach wyznaczone zostały również dydaktyczne ścieżki przyrodnicze.

Miasto zdobyło w roku 2012 w plebiscycie organizowanym przez Gazetę Olsztyńską tytuł "Letniej stolicy Warmii i Mazur[10]".

Media[edytuj | edytuj kod]

  • Tygodnik Działdowski – mutacja Tygodnika Ciechanowskiego
  • Gazeta Działdowska – dodatek do Gazety Olsztyńskiej

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury
  • Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna
  • Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza dla Dzieci i Młodzieży "Mario"

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Organizacje, stowarzyszenia[edytuj | edytuj kod]

  • Stowarzyszenie Lepszy Lidzbark
  • Towarzystwo Miłośników Lidzbarka Welskiego
  • Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym
  • Stowarzyszenie Niesienia Pomocy Dzieciom "Mario"
  • Stowarzyszenie Edukacji Ekologicznej "Ekoświt"
  • Polski Związek Wędkarski
  • Polski Związek Niewidomych
  • Kurkowe Bractwo Strzeleckie
  • Związek Harcerstwa Polskiego
  • Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe
  • Stowarzyszenie "Wrota Mazur"
  • Ochotnicza Straż Pożarna
  • Klub Honorowych Dawców Krwi
  • Towarzystwo Przyjaciół Pojazdów Zabytkowych „Jednorożec”
  • Chrześcijańskie Stowarzyszenie Charytatywne „SAMARYTANIN”
  • Klub Abstynenta

Kościoły i wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

W Lidzbarku funkcjonują dwie parafie Kościoła Rzymskokatolickiego parafia św. Wojciecha i parafia Wniebowzięcia NMP, dwa zbory protestanckie. Jeden z nich należy do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, drugi jest częścią Kościoła Chrystusowego oraz Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy[11].

Information icon.svg Osobny artykuł: Dekanat Lidzbark Welski.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa klub sportowy Wel Lidzbark prowadzący sekcje piłkarską i piłki siatkowej. Funkcjonuje także klub sportowy Wel-Bis, który prowadzi sekcję kajakarską.

Znani ludzie związani z miastem[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]