Licja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Likia)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Licja

Licja, Likia (łac. Lycia, z gr. Λυκία Lykía) – kraina znajdująca się w południowo-zachodniej części Azji Mniejszej w dzisiejszej Turcji, na południowo-zachodnich terenach prowincji Antalya. Licja jest otoczona przez trzy duże łańcuchy górskie: dwa należące do gór Taurus i jeden, największy o nazwie Bey Daglari. Licja to głównie górskie doliny oraz równiny przy wybrzeżach. W starożytności centrum Licji stanowiła szeroka dolina rzeki Ksantos (dawniej Sibris), gdzie powstały główne miasta Ksantos, Tlos, Patara, Pinara.

Patara

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o obywatelach Licji znajdują się w pismach egipskich i hetyckich z XV w. przed naszą erą. Wtedy to Licyjczycy byli zaangażowani w akty piractwa na Cyprze. Jest o nich mowa, gdy w 1295 r. p.n.e. walczyli w szeregach Hetytów przeciwko Egipcjanom. Według Homera Licyjczycy pierwsi pojawili się jako sprzymierzeńcy Troi w wojnach trojańskich. Wówczas na ich czele stali legendarni herosi Sarpedon i Glaukos.

Pierwsza okupacja Licji przyszła ze strony Persów, w 546 roku przed naszą erą. Wtedy to wojsko Cyrusa II Wielkiego zaatakowało ówczesną stolicę Licji, Ksantos. Wówczas to obywatele Ksantos stoczyli heroiczną walkę z Persami. Mając bardzo niewielu żołnierzy dzielnie stawili czoło potężnej armii achemenidzkiej. Przed walką rozpalili na akropolu ogień i nakazali swym żonom i dzieciom popełnić samobójstwo, sami wrzucili do ognia cały swój dobytek i wystąpili do walki przeciwko Persom, walcząc do ostatniej kropli krwi, ale nie mieli szans z armią Cyrusa, Achemenidzi zdobyli miasto, lecz zastali je puste. Do legendy przeszedł heroizm Licyjczyków.

Za panowania Persów w Ksantos osiedlono około 80 rodzin. Achemenidzka okupacja Licji była łagodna, od Licyjczyków żądano tylko regularnej daniny, a rządzić pozwolono dotychczasowym licyjskim władzom. Podczas perskiego okresu panowania rozkwit przeżyła licyjska gospodarka, wykuto pierwsze groby w skałach oraz do powszechnego użycia wszedł licyjski alfabet.

Podczas wojen greko-perskich, wojennej wyprawy Kserksesa, króla Persów Licyjczycy przysłali Persom około 50 statków bojowych.

Po pokonaniu Persów, w następnym wieku Ateńczycy podejmowali liczne próby skolonizowania korzystnie położonej Licji, ale udało im się utworzyć tylko jedno miasto – Phaselis. Licja należała do Ateńskiego Związku Morskiego.

Okres hellenistyczny

Ok. roku 362 p.n.e. Licja została opanowana przez Mauzolosa, władcę Karii, a następnie w roku 334 pne przez Aleksandra Wielkiego co rozpoczęło w Licji okres hellenistyczny. Później kontrolę nad Licją przejęli Ptolemeusze. Okres hellenistyczny był dla Licyjczyków bardzo trudny. Oficjalnym językiem stał się grecki, wpływy greckie były widoczne w kulturze i sztuce. Słynne grobowce w skałach zastąpiono greckimi sarkofagami. W tym czasie utworzyła się ostateczna forma Federacji Licyjskiej.

Federacja Licyjska to pierwsza znana demokratyczna organizacja w dziejach. Na początku była to wspólnota miast z regionu, a później, w okresie hellenistycznym, osiągnęła ostateczną formę. Wówczas Unia składała się z 23 miast, które wchodziły w skład rady. Ksantos, Patara, Pinara, Tlos, Myra i Olympos – sześć największych miast Licji – miały po 3 głosy w radzie. Mniejsze miasta miały po dwa albo jeden głos. Im więcej głosów, tym wyższe były podatki i obciążenia publiczne dla obywateli miasta. Każdej jesieni rada zbierała się w innym mieście i obradowała, wybierając radę o nazwie Licjarch oraz zespół sędziów. Każdy urzędnik był wybierany z każdego miasta, proporcjonalnie do liczby głosów miasta. Głównym zadaniem rady było decydowanie o wojnie, pokoju, czy o przymierzach.

Na krótko, w 197 roku p.n.e., panowanie nad Licją przejął Antioch III Wielki, jednak niedługo po tym został pokonany przez Rzymian pod Magnezją.

W sferze wpływów Rzymu

Po bitwie pod Magnezją Licja została przyłączona do Rodos, które było sprzymierzeńcem Rzymu. W 167 roku p.n.e. Rzym po części zaakceptował częściową suwerenność Federacji Licyjskiej.

W 88 roku p.n.e. król Pontu Mitrydates VI Eupator najechał i przejął kontrolę nad zachodnią częścią Azji Mniejszej. Większość miast witała go i jego wojska jako wyzwoliciela spod ciężkiej rzymskiej okupacji. Jednak Licyjczycy nie chcieli poddać się królowi Pontu. Ten, niezadowolony rozpoczął oblężenie, jednak w 84 r. p.n.e. został pokonany przez rzymskie wojska i był zmuszony do wycofania się z Licji.

Podczas wojen o władzę w Republice Rzymskiej, w 42 roku kontrolę nad miastem Ksantos spróbował przejąć Marek Juniusz Brutus, jednak i tym razem, tak jak ponad 500 lat wcześniej, mieszkańcy woleli popełnić masowe samobójstwo, niż oddać się w ręce Brutusa. Następnie Brutus został pokonany przez rzymskie wojsko Marka Antoniusza, który pozwolił Licyjczykom na niepodległość.

Licja była wówczas jedynym regionem Azji Mniejszej, który utrzymał niepodległość. Następni cesarze nie próbowali zagarnąć Licji, aż do Klaudiusza, który w 43 roku n.e. uczynił z niej prowincję Cesarstwa Rzymskiego i połączył Licję z Pamfilią. W tym czasie Licja została zromanizowana, spadło znaczenie Federacji Licyjskiej, ale czasy rzymskie to również czas bogactwa wielu mieszkańców. Wówczas powstała zdecydowana większość licyjskich zabytków.

W Cesarstwie Bizantyjskim

W pierwszych wiekach naszej ery na kulturę licyjską duży wpływ wywarło chrześcijaństwo, budowano wiele kościołów, później głównie w stylu bizantyjskim. Kultura licyjska przetrwała do ok. VIII wieku, do pierwszej fali najazdów Arabów.

Obyczaje pogrzebowe[edytuj | edytuj kod]

groby licyjskie
groby licyjskie

Licyjczycy wierzyli, że po śmierci ich dusza jest przenoszona do świata pozaziemskiego przez demona w postaci ptaka, dlatego swoje groby umieszczali często na szczytach wysokich klifów. Licyjczycy doprowadzili do perfekcji budowanie grobów: złożonych z filarów, budowanych przede wszystkim dla licyjskich elit, sarkofagów, przeznaczonych dla mniej zamożnych ludzi i powstawały głównie w czasach romańskich, i najsłynniejszych – grobów wykutych w skałach, najczęściej przypominających domy. Wszystkie groby miały rozmaite płaskorzeźby, na których były przedstawiane głównie sceny z ceremonii pogrzebu.

Wierzenia[edytuj | edytuj kod]

Głównym bóstwem Licji była Leto, mityczna bogini, matka Apollina i Artemidy. Wierzono, że Leto była kochanką Zeusa i gdy dowiedziała się o tym zazdrosna Hera, zaczęła prześladować patronkę Licji. Wówczas Leto udała się do licyjskiego miasta, Patary, i tam zrodziła dwójkę swych dzieci – Apolla i Artemidę.

Licyjczycy mieli też swoich herosów. Najważniejszym jest legendarny Sarpedon, syn Zeusa i Leodamii, założyciel i przywódca Licji. Homer wspomina o nim, jako o dzielnym i odważnym liderze Licyjczyków w wojnie trojańskiej. Wierzono, że został pochowany w Ksantos, dlatego właśnie w Ksantos wybudowano duży kompleks czczący kult Sarpedona. Następnymi ważnymi bohaterami licyjskim byli Glaukos, kuzyn Sarpedona, dzielny wojownik spod Troi oraz Pandaros, łucznik który pod Troją ranił Menelaosa, króla Sparty, oraz Bellerofont, kolejny mityczny założyciel Licji.

Z kolei Amisodarus, król Licji, chował mityczną bestię Chimerę.