Liniał sinusowy

1. Liniał sinusowy 100x25 mm

2. Pomiar kąta klina za pomocą liniału sinusowego

Liniał sinusowy, sinuśnica - przyrząd pomiarowy do dokładnego pomiaru kątów lub odwzorowania kątów. Wykonany jest z utwardzonej stali. Składa się z liniału i dwóch jednakowej średnicy walców, które są do liniału przymocowane na stałe na obu jego końcach. Osie walców są względem siebie równoległe i leżą w płaszczyźnie równoległej do górnej powierzchni liniału. Odległość osi walców jest dokładnie określona, jest liczbą całkowitą i najczęściej wynosi 100 mm lub 10 cali co ułatwia obliczanie kątów.

Przebieg pomiaru

3. Schemat pomiaru

Do pomiaru liniałem sinusowym niezbędna jest płaska płyta pomiarowa , płytki wzorcowe oraz czujnik w podstawie. Pomiar kąta polega na dobraniu takiego stosu płytek wzorcowych H umieszczanych pod jednym z walców (rys.2), aby górna powierzchnia mierzonego przedmiotu umieszczonego na liniale byłą równoległa do płyty pomiarowej. Równoległość kontroluje się za pomocą czujnika umieszczonego w statywie. Jeżeli nie uda się doprowadzić do równoległości to należy zanotować wskazania czujnika O₁ i O₂ na obu końcach powierzchni przedmiotu oraz odległość L₁ pomiędzy punktami pomiarowymi. Wynik pomiaru jest sumą kąta pochylenia liniału oraz poprawki wynikającej z nierównoległości:

$\alpha =\arcsin \frac{H}{L}+ \arctan \frac {O_2-O_1}{L_1} \approx \arcsin\frac{H}{L}+ \frac {O_2-O_1}{L_1}$

Poprawka jest wyrażona w radianach i ma prawidłowy znak jeżeli odczyt O₁ został wykonany od strony płytek wzorcowych.

Źródłami niepewności pomiaru kąta są:

• błąd stosu płytek wzorcowych H
• błąd długości liniału sinusowego L
• błędy pomiaru różnicy wskazań czujnika O₂ - O₁
• błąd pomiaru odległości pomiędzy punktami pomiaru czujnikiem L₁
• błąd płaskości płyty pomiarowej

Dla małych kątów osiągana jest niepewność pomiaru rzędu kilku minut kątowych, ale dla kątów powyżej 45° ona rośnie bardzo szybko.

Bibliografia

• Praca zbiorowa: Mała encyklopedia metrologii. WNT, 1989. str. 166
• Jakubiec. W, Malinowski. J: Metrologia wielkości geometrycznych. WNT, 1989. str. 231-233

Zobacz też

• PN-M-53354:1979 Narzędzia pomiarowe -- Liniały sinusowe