Lipiennik Loesela

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lipiennik Loesela
Illustration Liparis loeselii0.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina epidendronowe
Rodzaj lipiennik
Gatunek lipiennik Loesela
Nazwa systematyczna
Liparis loeselii (L.) Rich.
De Orchid. Eur. 38. 1817[2]
Synonimy
  • Anistylis lutea Raf.
  • Cymbidium loeselii (L.) Sw.
  • Leptorkis loeselii (L.) MacMill.
  • Liparis bifolia St.-Lag.
  • Ophrys loeselii L.
  • Paliris loeselii (L.) Dumort.
  • Sturmia loeselii (L.) Rchb.[3]
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Lipiennik Loesela (Liparis loeselii (L.) Rich.) – gatunek byliny należący do rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Gatunek typowy. Występuje w Europie, Ameryce Północnej oraz Azji[2], niemal wyłącznie w obszarze klimatu umiarkowanego ciepłego. W Polsce wyłącznie na niżu, głównie na Pomorzu i Mazurach. Na terenie Europy gatunek rzadki, zagrożony wyginięciem, jedyny przedstawiciel rodzaju Liparis, który na świecie obejmuje 418 gatunków[4][5]. Nazwa gatunkowa upamiętnia niemieckiego botanika i lekarza – Johannesa Loesela[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kwiaty
Pokrój
Niepozorna, mała i delikatna roślina o żółtawozielonej barwie, dorastająca do 20 cm wysokości. Łodyga wyrasta z okrągławej pseudobulwy otoczonej pochwami liściowymi. Pęd trójkanciasty, nagi, zwykle z dwoma lancetowatymi liśćmi[7].
Liście
Miękkie i lśniące[8], zwykle dwa (rzadko trzy[4]) lancetowate bądź eliptyczne o zaostrzonych wierzchołkach[7]. Wyrastają niemal naprzeciwlegle siebie.
Część podziemna
Posiada dwie pseudobulwy, zeszłoroczną i tegoroczną, otulone pochwami. Z zeszłorocznej wyrasta pęd nadziemny, tegoroczna gromadzi substancje zapasowe dla przyszłorocznego pędu.
Kwiaty
Na szczycie łodygi, małe i niepozorne, zielonkawe lub żółtobiałe, zebrane w 3–18 kwiatowy kwiatostan o długości do 8 cm. Kwiaty wyrastają na nieco skręconych szypułkach o długości 2-3 mm. Zewnętrzne listki okwiatu równowąskie, warżka tępa, bez ostrogi, o karbowanych brzegach i długości 4–5 mm. Długi na 3–4 mm prętosłup ma białawe pyłkowiny.
Owoce
Bardzo małe w stosunku do wielkości kwiatów, pękające podłużnym szwem. Zawierają bardzo drobne nasiona dorastające 0,34 mm długości i 0,16 mm szerokości[7].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rozwój
Roślina światłolubna, geofit i hemikryptofit. Kwitnie od maja do lipca[4]. We wczesnych stadiach rozwojowych, roślina potrzebuje partnera mikoryzowego. W trzecim roku od infekcji grzybem, rozwija się stadium juwenilne z jednym niewielkim liściem, w kolejnych stadiach roślina rozwija po dwa liście. Najczęściej rozmnaża się generatywnie w wyniku samozapylenia, rzadziej wegetatywnie, przez tworzenie się w pochwach liści pąków przybyszowych. Kwiaty pojawiają się dopiero w siódmym roku od wykiełkowania nasion. Zwykle rośnie w skupiskach po kilka osobników[7].
Siedlisko (biologia)
Torfowiska i bagna między poduszkami mchów z podłożem węglanowym, na wysokości 0 - 1000 m n.p.m[4]. Stwierdzany także na siedliskach antropogenicznych[7].
Fitosocjologia
W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O/All. Caricetalia davallianae i Ass. Orchido-Schoenetum nigricantis[9].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n=26[10].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Gatunek zróżnicowany na 4 podgatunki[11]:

  • Liparis loeselii subsp. loeselii - występuje w całym zasięgu gatunku
  • Liparis loeselii subsp. nemoralis Perazza, Decarli, Filippin, Bruna & Regattin - rośnie we Włoszech
  • Liparis loeselii subsp. orientalis Efimov - występuje w Ałtaju
  • Liparis loeselii subsp. sachalinensis (Nakai) Efimov - rośnie na Sachalinie

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. W Polsce znanych jest ok. 200 stanowisk, z których znaczna część ma charakter historyczny[7]. Występuje w 4 parkach narodowych (Biebrzańskim, Drawieńskim, Poleskim, Wigierskim), oraz w ok. 20 rezerwatach. Najliczniejsze skupiska tej rośliny na Pojezierzu Sejneńskim i w Dolinie Rospudy nie są objęte ochroną obszarową. W 2008 roku jedno stanowisko odnaleziono na terenie miasta Krakowa[12].

Kategorie zagrożenia:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-02].
  2. 2,0 2,1 Liparis loeselii (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2013-06-12].
  3. The Plant List. [dostęp 2013-06-12].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Peter H. Barthel: Storczyki - gatunki dziko rosnące. Warszawa: Multico, 1997, s. 72. ISBN 83-7073-145-7.
  5. Florida Museum of Natural History: Orchid Tree: a phylogeny of epiphytes (mostly) on the tree of life (ang.). [dostęp 2010-08-02].
  6. Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: KiW, 1996. ISBN 83-05-12868-7.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (pol.). [dostęp 12 czerwca 2013].
  8. Martin Červenka, Viera Feráková, Milan Háber, Jaroslav Kresánek, Libuše Paclová, Vojtech Peciar, Ladislav Šomšák: Świat roślin skał i minerałów. Warszawa: PWRiL, 1982, s. 188. ISBN 83-09-00462-1.
  9. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  10. IPCN Chromosome Reports (ang.). W: Liparis loeselii [on-line]. [dostęp 2013-06-12].
  11. Liparis loeselii na eMonocot [dostęp 2013-12-04].
  12. Atlas roślinności rzeczywistej Krakowa. Kraków: Urząd Miasta Krakowa. Wydział Kształtowania Środowiska, 2008. ISBN 978-83-918196-1-6.
  13. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  2. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  3. Natura 2000 – lipiennik Loesela. [dostęp 20 marca 2008].