Lirnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy osoby. Zobacz też: szczyt o nazwie Lirnik.
Lirnik ukraiński

Lirnik – muzykant grający na lirze. Od XIX w. określenie to stosowane jest wszystkim jako nazwa białoruskich lub ukraińskich wędrownych śpiewaków ludowych (nazywanych też niekiedy dziadami), grających na lirze korbowej lub bandurze. Ukraińscy i białoruscy lirnicy tworzyli dobrze zorganizowaną społeczność, mieli własne organizacje cechowe, systemy szkoleń młodych adeptów wraz z obrzędami wyzwalania ich na samodzielnych muzyków. Bardzo często byli oni niewidomi, dlatego wędrowali w towarzystwie chłopców-przewodników. Wykonywali głównie pieśni religijne, moralizatorskie oraz pieśni epickie (dumy), niekiedy grali jednak także pieśni żartobliwe i melodie taneczne[1].

Dyskusyjną kwestią jest, na ile lirnictwo było tradycją obecną również w kulturze polskiej. Co prawda w piśmiennictwie staropolskim spotykamy wzmianki o lirze[2], a postać lirnika pojawia się często w XVII- i XVIII-wiecznych pastorałkach, jednak w XIX-wiecznych materiałach etnograficznych znajdujemy stosunkowo niewiele informacji na ten temat. Wydaje się więc, że w tym okresie lira korbowa nie była w Polsce zbyt popularnym instrumentem. Wiadomo za to, że ukraińscy i białoruscy lirnicy docierali niekiedy w swych wędrówkach aż na tereny centralnej Polski[3].

W kulturze polskiej postać lirnika została spopularyzowana i zmitologizowana w epoce romantyzmu, kiedy to miłośnicy "starożytności ludowych" poszukiwali w folklorze szczątków słowiańskiego eposu, a wędrownych śpiewaków postrzegali jako natchnionych poetów-wieszczy i spadkobierców "słowiańskiego Homera"[4]. Najbardziej popularną postacią tego rodzaju był legendarny ukraiński lirnik - Wernyhora, który stał się bohaterem wielu utworów literackich (m.in. Sen srebrny Salomei Juliusza Słowackiego, Wesele Stanisława Wyspiańskiego). W okresie romantyzmu słowa „lirnik” zaczęto też używać jako pseudonimu poetyckiego dla twórców nawiązujących do tradycji pieśni ludowych. Teofila Lenartowicza nazywano "lirnikiem mazowieckim", a Władysława Syrokomlę "lirnikiem wioskowym". Poza tym termin "lirnik" oznaczał również zbiór wierszy i pojawiał się często w XIX-wiecznych antologiach poetyckich.

Niewidomy lirnik wraz z przewodnikiem, Wołyń (Ukraina), przełom XIX i XX w.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. N. Kononenko, Ukrainian Minstrels, Armonk-New York-London, 1998; K. Michajłowa, Dziad wędrowny w kulturze ludowej Słowian, przeł. H. Karpińska, Warszawa 2010.
  2. Z. Przerembski, Z dziejów praktyki lirniczej na ziemiach polskich, "Muzyka" 1996, nr 3.
  3. W. Budziszewska, Żargon ochweśnicki, Łódź 1957, s. 15.
  4. P. Grochowski, Dziady. Rzecz o wędrownych żebrakach i ich pieśniach, Toruń 2009, s. 150-161.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Natalie Kononenko, Ukrainian Minstrels, Armonk-New York-London, 1998.
  • Piotr Grochowski, Dziady. Rzecz o wędrownych żebrakach i ich pieśniach, Toruń 2009.
  • Katia Michajłowa, Dziad wędrowny w kulturze ludowej Słowian, przeł. H. Karpińska, Warszawa 2010.
  • Zbigniew Jerzy Przerembski, Z dziejów praktyki lirniczej na ziemiach polskich, "Muzyka" 1996, nr 3.