Lisków
| Lisków | |||
|
|||
| Państwo |  Polska |
||
| Województwo | wielkopolskie | ||
| Powiat | kaliski | ||
| Gmina | Lisków | ||
| Strefa numeracyjna | (+48) 62 | ||
| Tablice rejestracyjne | PKA | ||
|
Położenie na mapie Polski
  Lisków
|
|||
| Na mapach: | |||
Lisków – wieś w Polsce, w Kaliskiem, w województwie wielkopolskim, w powiecie kaliskim, siedziba gminy Lisków.
Do 1954 roku siedziba gminy Strzałków. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kaliskiego.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Udokumentowane istnienie wsi znane jest od 1293 r. Lisków był w posiadaniu arcybiskupów gnieźnieńskich do drugiej połowy XVIw., kiedy to został przekazany na uposażenie kolegium jezuickiego w Kaliszu. Wieś pozostawała w rękach jezuitów do czasu kasaty zakonu w 1773 r. Następnie była w posiadaniu kilku rodzin ziemiańskich do czasu parcelacji majątku pod koniec XIXw.
W pierwszych latach XX w. i w okresie międzywojennym wzorowa wieś spółdzielcza, rozwijająca się dzięki inicjatywie i działalności ks. Wacława Blizińskiego. W roku 1900 w Liskowie było 100 chałup drewnianych (w tym jedna murowana) z walącymi się strzechami, a w najgorszym stanie był budynek jednoklasowej szkoły, jedynej na całą parafię. Mieszkańcy utrzymywali się głównie z zarobków uzyskanych z wyjazdów do prowincji pruskich na prace sezonowe. Przebudowa wsi w sferze społecznej i materialnej następowała stopniowo dzięki ks.Blizińskiemu, który został tu proboszczem w 1900 roku.
W 1902 r. założono tu spółdzielnię - Spółkę Rolniczo-Handlową "Gospodarz", która zaczęła działalność od uruchomienia sklepu spożywczego i sprzedaży maszyn. Później zmieniona została nazwa tej firmy na Spółdzielnię Rolniczo-Handlową. Spółdzielnia ta była jakby matką powstających później jednostek gospodarczych. W 1904 r. zorganizowano także kursy rękodzielnicze i założono warsztaty tkackie. W 1910 powstały warsztaty zabawkarskie, które rozrosły się do Lisowskiej Fabryki Zabawek. Powstały: piekarnie, cegielnia, młyn parowy i spółka budowlana.
W 1904 r. utworzono Kasę Drobnego Kredytu, która działała następnie jako Kasa Stefczyka.
W 1906 r. powstało Kółko Rolnicze, a w 1910 r. Spółdzielnia Mleczarska. Obie te jednostki zajmowały się także szkoleniami rolników miejscowych i spoza Liskowa.
W latach 1925 i 1937 r. zorganizowano w Liskowie wystawy, które spopularyzowały osiągnięcia tej społeczności. Ogólnopolską wystawę - Wieś polska w 1925 r. zwiedziło 47 tys. osób, w tym prezydent Stanisław Wojciechowski, premier Władysław Grabski oraz uczestnicy Międzynarodowego Kongresu Rolniczego.
[edytuj] Infrastruktura społeczna, zdrowotna i komunalna
W roku 1910 we wsi powstała łaźnia i pralnia.
Po wojnie polsko-bolszewickiej ks. Bliziński zorganizował w Liskowie sierociniec św. Wacława dla kilkuset osieroconych dzieci przywiezionych ze Wschodu. Powstał tu szpital i ośrodek zdrowia. W roku 1929 w Liskowie było dwóch lekarzy medycyny, lekarz dentysta i położna.
Wraz z rozwojem gospodarczym wsi zadbano o rozwój infrastruktury komunalnej: powstały utwardzone ulice, we wsi funkcjonował wodociąg i kanalizacja, elektryfikacja wsi wykonana została w oparciu o własną elektrownię. Uruchomione zostało stałe połączenie komunikacyjne do Kalisza. W roku 1929 funkcjonowało tu kilka sklepów różnych branż, punktów usługowych dla ludności oraz herbaciarnia.
Działania społeczne w Liskowie wspierane były przez państwo, Centralne Towarzystwo Rolnicze, samorządy terytorialne, okolicznych ziemian, Polonię z USA, Kanady i Australii.
[edytuj] Oświata i kultura
W latach 1905-1907 otwarto w parafii siedem ochronek - nielegalnych polskich szkółek, gdzie nauczano języka polskiego, historii, rachunków, śpiewu oraz religii. Proboszcz organizował także spotkania z dorosłymi, gdzie czytano "Gazetę Świąteczną" i "Zorzę".
Poziom analfabetyzmu zmniejszył się z 87% w roku 1900 do 27% w roku 1914
W 1913 założono szkołę rolniczą, w 1915 r. powstało gimnazjum przekształcone w 1921 r. w Seminarium Nauczycielskie (przeniesione w 1926 do Słupcy). Po odzyskaniu przez Polskę w roku 1921 powstała Szkoła Rzemieślniczo-Przemysłowa oraz w 1927 r. Zawodowa Szkoła Żeńska.
W 1908 r. wybudowano Dom Ludowy. Było to stałe miejsce spotkań grup zainteresowań, a miejscowy Teatr Ludowy co tydzień prezentował swoje spektakle. W Domu Ludowym znajdowała się dobrze wyposażona sala gimnastyczna.
W latach 1927-1939 wydawano gazetę "Liskowianin", był to początkowo miesięcznik, a później kwartalnik.
[edytuj] Demografia
Liczba budynków mieszkalnych: w 1827 r. - 64 szt, w 1883r . - 71 szt.
Liczba mieszkańców: w roku 1827 - 448 osób, w 1883 - 700 osób, w 1929 - 864 osób.
[edytuj] Bibliografia
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Tom V (str. 315 - hasło Lisków), Warszawa, 1884.
- Księga Adresowa Polski. 1930. (str. 867)
- Małecka T., Lisków, [w:] "Encyklopedia historyczno-gospodarcza Polski do 1945 r.", Warszawa 1981.
- Tomasz Kaźmierczak, Zmiana w społeczności lokalnej. Szkice o kapitale społecznym w praktyce społecznej i nie tylko. ( Tomasz Kaźmierczak, Paulina Sobiesiak, Rozdział - Lisków:model rozwoju lokalnego), Istytut Spraw Publicznych, Warszawa, 2007. ISBN 978-83-89817-37-2. (str. 74 - 90)
