Lista laureatów Nagrody Nobla związanych z Polską

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Lista prezentuje laureatów Nagrody Nobla związanych z Polską. Warunkiem umieszczenia na liście jest spełnienie co najmniej jednego z poniższych kryteriów:

  1. Osoba urodziła się na ziemiach polskich[1].
  2. Osoba wychowywała się na ziemiach polskich[1].
  3. Osoba posiada lub posiadała polskie obywatelstwo.
  4. Osoba miała rodziców, dziadków lub pradziadków narodowości polskiej.

Lista posegregowana jest chronologicznie, określana przez datę zdobycia Nagrody Nobla. Przy każdym nazwisku wspomniano naturę związku noblisty z Polską. Szczegółowych informacji na ten temat oraz na temat narodowości i przynależności państwowej poszczególnych laureatów należy szukać w poszczególnych biogramach.

Rok Imię i nazwisko Dziedzina Związki z Polską, inne informacje
1903 Maria Skłodowska-Curie fizyka Urodzona 7 listopada 1867 r. w Warszawie, wychowana w polskiej patriotycznej rodzinie.
1905 Henryk Sienkiewicz literatura Urodzony w Woli Okrzejskiej na Podlasiu, spędził większość życia na ziemiach polskich.
Pisał po polsku i za twórczość w języku polskim otrzymał Nagrodę Nobla.
1907 Albert Abraham Michelson fizyka Urodził się 19 grudnia 1852 r. w Strzelnie na Kujawach w rodzinie żydowskiego kupca.
W 1855 roku wraz z rodzicami wyjechał do USA.
1908 Paul Ehrlich medycyna Urodzony 15 marca 1854 r. w Strzelinie na Dolnym Śląsku (obecnie Polska)
1911 Maria Skłodowska-Curie chemia zob. wyżej, rok 1903
1920 Walther Nernst chemia Urodzony 25 czerwca 1864 r. w Wąbrzeźnie (zabór pruski). Mieszkał i pracował w Niemczech, uważał się za Niemca i mówił wyłącznie po niemiecku.
1924 Władysław Reymont literatura Urodzony w Kobielach Wielkich na terenie dzisiejszego województwa łódzkiego, żył i tworzył na terenach polskich.
Za twórczość w języku polskim otrzymał Nagrodę Nobla.
1927 Henri Bergson literatura Pisarz francuski urodzony 18 października 1859 r. w Paryżu w pochodzącej z Polski rodzinie żydowskiej.
Jego ojcem był urodzony w Warszawie kompozytor i pianista Michał Bergson, wnuk warszawskiego bankiera Bera Sonnenberga, prawnuk Samuela (Szmula) Jakubowicza Sonnenberga, zwanego Zbytkowerem, żydowskiego bankiera, od którego wywodzi się nazwa jednego z osiedli Warszawy, Szmulowizny[2].
1935 Irène Joliot-Curie chemia Córka Marii Skłodowskiej-Curie (zob. wyżej), mówiła trochę po polsku, ale całe życie spędziła we Francji i uważała się za Francuzkę.
1944 Isidor Isaac Rabi fizyka Naukowiec amerykański, urodzony 29 lipca 1898 r. w żydowskiej rodzinie w Rymanowie koło Krosna.
Gdy miał rok, jego rodzina wyemigrowała do USA.
1950 Tadeusz Reichstein fizjologia lub medycyna Urodzony 20 lipca 1897 r. w żydowskiej rodzinie we Włocławku. W dzieciństwie mieszkał też w Kijowie i w Jenie. Rodzina wyemigrowała do Zurychu, gdy miał osiem lat. Żonaty z arystokratką holenderską. Publikował po niemiecku i po niemiecku wygłosił przemówienie podczas uroczystości wręczania nagrody. Do końca życia dobrze rozumiał po polsku, gorzej mówił.
1961 Robert Hofstadter fizyka Syn polskich Żydów, którzy wyemigrowali do USA.
1977 Andrew Schally medycyna Amerykański endokrynolog urodzony 30 listopada 1926 r. jako Andrzej Wiktor Schally w polskiej rodzinie w Wilnie.
Syn Kazimierza Schally, generała Wojska Polskiego, szefa Gabinetu Wojskowego Prezydenta Mościckiego.
Wśród swoich korzeni oprócz Polski, wymieniał też Austro-Węgry, Francję i Szwecję. W młodości mówił po polsku, ale później jak sam twierdził, utracił tę umiejętność (jak również znajomość wielu innych europejskich języków z dzieciństwa).
1978 Menachem Begin nagroda pokojowa Urodzony 16 sierpnia 1913 r. jako Mieczysław Biegun w Brześciu Litewskim na terenie zaboru rosyjskiego, które po I wojnie światowej znalazły się w granicach II Rzeczypospolitej. Ukończył prawo na Uniwersytecie Warszawskim.
Był żołnierzem w armii gen. Andersa, którą opuścił w Palestynie.
Piotr Kapica fizyka Urodzony 9 lipca 1894 r. w Kronsztadzie, dziadek ze strony matki był Polakiem.
Isaac Bashevis Singer literatura Urodzony 21 listopada 1902 r. w Leoncinie pod Warszawą w rodzinie żydowskiej. Pisał w języku jidysz i po angielsku.
Część jego twórczości jest związana z jego wspomnieniami z dzieciństwa i młodości w Polsce.
1980 Czesław Miłosz literatura Urodzony 30 czerwca 1911 r. w Szetejniach na Kowieńszczyźnie (dziś Litwa), dorastał w środowisku polskim.
Emigrował do Francji i USA z powodów politycznych.
Pisał po polsku i po angielsku. Nagrodę Nobla otrzymał za poezję, którą tworzył w języku polskim.
1981 Roald Hoffmann chemia Amerykański chemik urodzony 18 lipca 1937 r. w rodzinie żydowskiej w Złoczowie w województwie tarnopolskim, które wówczas znajdowało się w granicach II Rzeczypospolitej (obecnie Ukraina Zachodnia). Po wkroczeniu Armii Czerwonej na przedwojenne ziemie polskie krótko mieszkał w Przemyślu i Krakowie, zanim wraz z matką wyemigrował do Stanów Zjednoczonych.
1983 Lech Wałęsa nagroda pokojowa Urodził się, mieszka i działa w Polsce. W latach 1990–1995 był Prezydentem Polski.
1992 Georges Charpak fizyka Francuski fizyk urodzony 1 sierpnia 1924 r. jako Jerzy Charpak w rodzinie żydowskiej w Dąbrowicy koło Równego na Polesiu, wówczas w granicach II Rzeczypospolitej.
1994 Szimon Peres nagroda pokojowa Polityk izraelski urodzony 2 sierpnia 1923 r. jako Szymon Perski w Wiszniewie w województwie nowogródzkim, wówczas w granicach II Rzeczypospolitej (obecnie Białoruś).
Rodzina Peresa wyemigrowała z Polski do Palestyny przed wojną unikając holocaustu. Nie mówił po polsku.
1995 Józef Rotblat nagroda pokojowa Brytyjski fizyk i radiobiolog. Urodził się w 1908 r. w Warszawie w rodzinie żydowskiej. W 1932 zdobył tytuł magistra na Wolnej Wszechnicy Polskiej, a w 1938 obronił doktorat w dziedzinie fizyki na Uniwersytecie Warszawskim.
W 1939 wyjechał na stypendium do Liverpoolu, gdzie zastała go wojna[3]. Mówił po polsku i podkreślał, że jest Polakiem z brytyjskim paszportem (od 1946). Protestował, gdy mówiono o nim Joseph.
1996 Wisława Szymborska literatura Polska poetka, urodzona w Prowencie koło Kórnika. Żyła i pracowała w Polsce, tworzyła w języku polskim.
2000 Eric Kandel medycyna Jego rodzice pochodzili z Galicji. Ojciec urodził się w Olesku koło Lwowa a matka w Kołomyi.
2003 John Maxwell Coetzee literatura Pisarz południowoafrykański urodzony 9 lutego 1940 w Kapsztadzie.
Jego pradziadek ze strony matki Baltazar Dubiel był Polakiem, pochodził ze wsi Czarnylas, w województwie wielkopolskim (powiat ostrowski). Dubiel wyemigrował do Afryki w wieku kilkunastu lat, zmarł w 1929. Podczas wizyty w Polsce w roku 2006 pisarz odwiedził Czarnylas i pobliski Odolanów, gdzie jego pradziadek uczęszczał do szkoły[4].
2004 Aaron Ciechanover chemia Urodzony w Hajfie izraelski biolog. Jego rodzice wyjechali z Polski do Izraela w latach dwudziestych na fali syjonizmu.
Frank Wilczek fizyka Fizyk amerykański urodzony w Nowym Jorku. Jego dziadkowie ze strony ojca pochodzili z Polski. Babcia Franciszka Żybura, do 1921 mieszkała w Babicach w powiecie przemyskim, a dziadek pochodził z okolic Warszawy.
2007 Leonid Hurwicz ekonomia Urodzony 21 sierpnia 1917 w Moskwie. Pochodził z rodziny polskich Żydów, która ewakuowana z Królestwa Polskiego w czasie I wojny światowej schroniła się na krótko w Moskwie. Na początku 1919 wraz z rodziną powrócił do Warszawy, gdzie spędził dzieciństwo i młodość. W 1938 ukończył prawo na Uniwersytecie Warszawskim. W 1940 przeniósł się na stałe do USA.
2009 Jack W. Szostak Medycyna lub fizjologia Pradziadek Szostaka wyemigrował z Polski do Stanów Zjednoczonych na przełomie XIX i XX w.[5][6][7]
2012 Brian Kobilka chemia Pochodzi z rodziny polskich emigrantów[8]
Robert Lefkowitz chemia Jest wnukiem polskich Żydów, którzy wyemigrowali do USA.[9]

Polacy nominowani do Nagrody Nobla[edytuj | edytuj kod]

Lista obejmuje Polaków, którzy zostali nominowani do Nagrody Nobla, ale nigdy jej nie otrzymali. Komitet Noblowski ujawnia nazwiska nominowanych po 50 latach[10].

Imię i nazwisko Dziedzina Lata nominacji
Karol Olszewski fizyka 1904, 1913
chemia 1913
Eliza Orzeszkowa literatura 1905
Ludwik Zamenhof pokojowa 1907, 1909, 1910, 1913, 1914, 1915, 1916, 1917
Napoleon Cybulski fizjologia lub medycyna 1911, 1914, 1918
Leon Marchlewski chemia 1913
fizjologia lub medycyna 1913, 1914
Józef Polak pokojowa 1915, 1928
Stefan Żeromski literatura 1921, 1922, 1923, 1924
Oswald Balzer pokojowa 1926
Rudolf Weigl fizjologia lub medycyna 1930, 1931, 1932, 1933, 1934, 1936, 1937, 1938, 1939
Józef Piłsudski pokojowa 1934
Tadeusz Zieliński literatura 1934, 1935
Wojciech Alojzy Świętosławski chemia 1936, 1950, 1957, 1958, 1960, 1962
Maria Dąbrowska literatura 1939, 1957, 1959, 1960
Leopold Staff literatura 1950
Ludwik Hirszfeld fizjologia lub medycyna 1950
Bogdan Kamieński chemia 1958
Józef Retinger pokojowa 1958
Marian Danysz fizyka 1962
Tadeusz Urbański chemia 1962

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ziemie polskie odnoszą się do terenów przynależących do Polski w okresie urodzenia lub wychowywania się laureata, bądź ostatnie granice Polski przed utratą niepodległości, jeżeli laureat urodził lub wychowywał się pod zaborem.
  2. M. Altbauer, Dublety imion biblijnych w polszczyźnie, w: Onomastica, r. X, z. 1-2, Wrocław 1965.
  3. Joseph Rotblat – Curriculum Vitae, The Nobel Foundation (ang.).
  4. Na polski trop naprowadził go pradziad.
  5. Chcę poznać pierwsze kroki ewolucji, wywiad Moniki Florek-Moskal z J.W. Szostakiem, Wprost, nr 42/2009 (1395) dostęp 30.11.2009.
  6. Notka w Prominent Poles (ang.).
  7. Artykuł Wojciecha Mikołuszko na przekroj.pl.
  8. Artykuł na ten temat.
  9. Artykuł na ten temat.
  10. Nobelprize.org: Nomination Archive (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2014-10-09].