Lista odmian jabłoni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Lista odmian jabłoniodmiany uprawne jabłoni zaliczane do gatunku zbiorowegojabłoń domowa (Malus domestica Borkh.). Powstawały od kilku tysięcy lat w wyniku wielokrotnego krzyżowania z wykorzystaniem różnych gatunków z Europy południowo-wschodniej i Azji południowo-zachodniej[1]. Tak długa historia działalności hodowlanej sprawia że precyzyjne ustalenie pochodzenia gatunku jest bardzo trudne.

Niektóre źródła istotną rolę przypisują zwłaszcza dwóm gatunkom: jabłoni niskiej (M. pumila Mill.) i jabłoni dzikiej (M. sylvestris (L.) Mill.)[2][3][4][5]. Inne: jabłoni wschodniej (M. orientalis Uglitzk.), jabłoni Sieversa (M. sieversii M. Roem.) i M. praecox (Pall.) Borkh. oraz w pewnym tylko stopniu jabłoni dzikiej (M. sylvestris)[1]. Jabłoń Sieviersa uznawano za główne źródło genomu współczesnych odmian bazując na morfologii, badaniach molekularnych oraz dowodach historycznych. Jednak badania genetyczne dowodzą że odmiany uprawne są najbliżej spokrewnione z jabłonią dziką, co jest efektem długotrwałej hodowli mieszańców z tym gatunkiem i pierwotnych odmian bazujących na środkowoazjatyckiej jabłoni Sieversa[6]. Potwierdzono też obecność genów jabłoni jagodowej (M. baccata Borkh.). Ci sami autorzy dowodzą, że sekwencja nukeotydów w DNA pozwala uznać M. sieversii i M. domestica za taksony posiadające wspólną pulę genową, identyfikowalną z M. pumila[6].

Najstarsze informacje o wielkoowocowych odmianach pochodzą z wykopalisk w Turcji w Chatal Huyak datowanych na 4500 lat p.n.e.[2] W Odyseji (1200 lat p.n.e.) Homer opisując sad Odyseusza na wyspie Itaka wspomina o 10 odmianach jabłoni. Obecnie w uprawie na świecie jest ponad 10 tysięcy odmian uprawnych jabłoni[3].

Według danych FAO w 2012 roku na świecie wyprodukowano ponad 76,3 mln ton jabłek, na powierzchni 4,8 mln ha, co daje 13-procentowy udział w produkcji wszystkich owoców. Najwięcej owoców wyprodukowano w Azji (49 mln ton) i w Europie (15 mln ton), natomiast spośród krajów w Chinach (37 mln ton) i w Stanach Zjednoczonych (4,1 mln ton)[7].

Nazwa odmiany Autor, Kraj pochodzenia, Rok Pochodzenie Pora dojrzewaniaa Przydatność Zdjęcie
Adams's Pearmainc[8] Wielka Brytania, 1826 siewka nieznanego pochodzenia odmiana jesienna amatorska
Malus Adams Parmäne 4593.jpg
Akane[3] Japonia, 1937 Jonathan × Worcester Permain odmiana jesienna amatorska
Pomme.akane.5.jpg
Alkmene[9] Niemcy, 1930 Dr Oldenburg × Koksa Pomarańczowa odmiana jesienna amatorska
Malus Alkmene 4597.jpg
Alwa[3] A. Rejman, W. Dzięcioł, Polska, 1956 siewka Macoun odmiana jesienna towarowa i amatorska
Grafika informacyje - Fotografia poszukiwana.jpg
Ananas Berżenicki[3] Adam Hrebnicki-Doktorowicz, Litwa siewka nieznanego pochodzenia odmiana letnia amatorska, odmiana zagrożonab
Ananas Bierzeniecki.jpg
Antonówka[3] Rosja siewka nieznanego pochodzenia odmiana jesienna towarowa i amatorska Antonovka.jpg
Arlet[3] Szwajcaria, 1958 Golden Delicious × Idared odmiana jesienna towarowa i amatorska
Arlet am Baum.jpg
Bankroft[3] Kanada, 1850 McIntosh × Forrest odmiana zimowa towarowa i amatorska
Grafika informacyje - Fotografia poszukiwana.jpg
Boiken[10] Niemcy, 1828 siewka nieznanego pochodzenia odmiana zimowa towarowa i amatorska
Boikovo (2).jpg
Boskoop[3] Ottolander, Holandia, 1850 siewka nieznanego pochodzenia odmiana zimowa towarowa i amatorska
Belle de Boskoop apple.jpg
Braeburn[3] Nelson, Nowa Zelandia, 1952 siewka Lady Hamilton odmiana zimowa towarowac
Braeburn am Baum.jpg
Cortland[3][11] Stacja doświadczalna Cornell University, USA, 1898 McIntosh × Ben Davies odmiana zimowa towarowa i amatorska Cortland 10 2010.jpg
Delbarestivale[11]
(Delcorf)
G. Delbard, Francja, 1956 Stark Jongrimes × Golden Delicious odmiana letnia towarowa i amatorska Delbarestivale.jpg
Delikates[11] Stacja doświadczalna UP Poznań, M. Maćkowiak, Polska, 1964 James Grieve × Cortland odmiana jesienna towarowa i amatorska Delikates apple cultivar.jpg
Elstar[11][9] Wageningen University, Holandia, 1955 Golden Delicious × Ingid Marie odmiana jesienna towarowa Appel Elstar.jpg
Fiesta[11][9] F. Alston, Anglia 1972 Koksa Pomarańczowa × Idared odmiana jesienna towarowa i amatorska
Malus Fiesta 4479.jpg
Florina[11][2] Université d'Angers, Francja 1976 Jonathan × No 612-1 (Rome Beauty × Malus floribunda 821) odmiana zimowa towarowa i amatorska
Florina.jpg
Fuji[11] Stacja Doświadczalna Fujisaki Aomori, Japonia 1938 Ralls Janet × Red Delicious odmiana zimowa towarowac
KIKU brak-ontree.JPG
Gala[11] J.H. Kidd, Nowa Zelandia, 1962 Kidd's Orange Red × Golden Delicious odmiana zimowa towarowa Apfel Gala.jpg
Gloster[11] Stacja doświadczalna Jork, Niemcy, 1951 Glockenapfel × Richared Delicious odmiana zimowa towarowa
Malus Gloster 4558.jpg
Goldstar[12] J. Tupy, Czechy, 1984 Rubin × Vanda odmiana zimowa towarowa i amatorska
Grafika informacyje - Fotografia poszukiwana.jpg
Golden Delicious[3] A.H. Mullins, USA, 1890 siewka Golden Grimes odmiana letnia towarowa
GoldenD cultivar.jpg
Granny Smith[11] T. Smith, Australia, 1868 siewka nieznanego pochodzenia odmiana zimowa towarowac Apfel 06.jpg
Grochówka[2][9]
(niem. Bohnapfel)
Niemcy, ok. 1800 siewka nieznanego pochodzenia odmiana zimowa amatorska, odmiana zagrożonab
Malus Rheinischer Bohnapfel 4213.jpg
Idared[3] Stacja doświadczalna Uniwersytetu Idaho, USA, 1942 Jonathan × Wagener odmiana zimowa towarowa i amatorska Malus-Idared on tree.jpg
James Grieve[3] J. Grieve, Szkocja, 1890 siewka Potta odmiana letnia towarowa i amatorska
Apfel James Grieve.jpg
Jonagold[13] USA, 1942 Jonathan × Golden Delicious odmiana zimowa towarowa Jonagored.jpg
Katja[14] Instytut Sadownictwa Balsgard, Szwecja, 1947 James Grieve × Worcester Permain odmiana letnia amatorska Katja (äpple).jpg
Koksa Pomarańczowa[2]
(ang. Cox's Orange Pippin)
Anglia, 1846 siewka Peppiny Ribstona odmiana jesienna amatorska Cox orange renette2.JPG
Kronselska[2]
(fr. Transparente de Cronsels)
C. Baltet, Francja, 1869 siewka Antonówki odmiana letnia amatorska, odmiana zagrożonab Malus Croncels 4576.jpg
Ligol[3] ISK, Polska, 1978 Linda × Golden Delicious odmiana zimowa towarowa i amatorska Ligol 02 10 2006.jpg
Lobo[3] Kanada, 1900 siewka McIntosh odmiana jesienna towarowa Lobo cultivar.jpg
McIntosh[11] J. McIntosh, Kanada, 1796 siewka Famouse odmiana jesienna towarowa
McIntosh.jpg
Macoun[3] USA, 1909 McIntosh × Jersey Black odmiana zimowa towarowa
Macoun Apple.jpg
Malinowa Oberlandzka[10][2]
(Malinówka)
Niemcy (Oberschwaben), 1854 siewka nieznanego pochodzenia odmiana jesienna amatorska, odmiana zagrożonab
Malus Oberländer Himbeerapfel 4312.jpg
Melrose[3] Stacja Doświadczalna Uniwersytetu Ohio, USA, 1932 Jonathan × Red Delicious odmiana zimowa towarowa i amatorska
Melrose-Apfel.jpg
Papierówka[3]
(Oliwka Żółta, Oliwka Inflancka)
Kraje bałtyckie siewka nieznanego pochodzenia odmiana letnia towarowa i amatorska
Yellow Transparent.jpg
Pinova[14]
(Corail, Pinata)
Instytut Juliusa Kühna, Desden-Pilnitz, Niemcy, 1986 Clivia × Golden Delicious odmiana zimowa towarowa i amatorska
Pinova.jpg
Priam[2] L.M. Decouryte, Francja, 1974 Jonathan × No 14-126 (Rome Beauty × Malus floribunda 821) odmiana zimowa towarowa i amatorska
Malus-Priam.jpg
Rajka[12] J. Tupy, Czechy, 1983 Szampion × Katka odmiana jesienna towarowa i amatorska
Rajka apple.jpg
Reneta grupa odmian nieznanego pochodzenia jesienne i zimowe głównie amatorskie
Reinette grise du Canada p1160060.jpg
Reneta Ananasowa[10] Belgia lub Holandia, 1820 siewka nieznanego pochodzenia odmiana zimowa amatorska, odmiana zagrożonab
Malus-Ananasrenette.jpg
Reneta Landsberska[3] Niemcy, 1840 siewka nieznanego pochodzenia odmiana jesienna amatorska
Landsberger Reinette.jpg
Rubin[11] O. Louda, Czechy, 1960 Lord Lambourne × Golden Delicious odmiana jesienna towarowa
Rubin apple.jpg
Rubinette[11] W. Hausenstein, Szwajcaria, 1966 Koksa Pomarańczowa × Golden Delicious odmiana zimowa towarowa i amatorska
Malus-Rubinette.jpg
Rubinola[12] J. Tupy, Czechy, 1980 Prima × Rubin odmiana jesienna towarowa i amatorska
Rubinola apple.jpg
Spartan[3] R.C Palmer, Kanada, 1936 McIntosh × Yellow Newton odmiana zimowa towarowa
009purpl.spartan.jpg
Szampion[11] O. Louda, Czechy, 1970 Golden Delicious × Koksa Pomarańczowa odmiana jesienna towarowa
Sampion cultivar.jpg
Topaz[12] J. Tupy, Czechy, 1984 Rubin × Vanda odmiana zimowa towarowa i amatorska
Topaz apple.jpg

a Pora dojrzewania zależy od wielu czynników, m.in. od stanowiska, długości okresu wegetacji, daty rozpoczęcia wegetacji, zastosowanej podkładki, temperatur w danym roku itp.[15]. Umownie przyjmuje się jednak, iż odmiany letnie to odmiany, których dojrzałość zbiorcza przypada pomiędzy połową lipca a końcem sierpnia, odmiany jesienne dojrzewają we wrześniu, a odmiany zimowe w październiku i listopadzie (do odmian zimowych zalicza się jednak czasem odmiany dojrzewające we wrześniu jednak wyróżniające się dużą zdolnością przechowalniczą (całą zimę).
b Odmiany coraz rzadziej spotykane w uprawie, ze względu na zalety oraz w celu ochrony zasobów genowych objęte programami ochronnymi[16].
c Ze względu na wrażliwość niskie temperatury lub wymagania długiego okresu wegetacji odmiana jest bardzo rzadko lub wcale nie jest uprawiana w Polsce.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski: Dendrologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, s. 240. ISBN 83-01-12099-1.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Bolesław Sękowski: Pomologia systematyczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993. ISBN 83-01-10859-2.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 Aleksander Rejman: Pomologia. Warszawa: PWRiL, 1994. ISBN 83-09-01612-3.
  4. Szczepan A. Pieniążek: Sadownictwo. Warszawa: PWRiL, 1988, s. 823. ISBN 83-09-01251-9.
  5. Red. Tadeusz Hołubowicz: Sadownictwo w Wielkopolsce : praca zbiorowa. Poznań: Państw, Wydawn. Rolnicze i Leśne, 1987. ISBN 83-09-01197-0.
  6. 6,0 6,1 Amandine Cornille, Pierre Gladieux, Marinus J. M. Smulders, Isabel Roldán-Ruiz, François Laurens, Bruno Le Cam, Anush Nersesyan, Joanne Clavel, Marina Olonova, Laurence Feugey, Ivan Gabrielyan, Xiu-Guo Zhang, Maud I. Tenaillon, Tatiana Giraud. New Insight into the History of Domesticated Apple: Secondary Contribution of the European Wild Apple to the Genome of Cultivated Varieties. „PLoS Genetics”. 8, 5, 2012. doi:10.1371/journal.pgen.1002703. 
  7. Apple Production Quantity (ang.). FAOSTAT. [dostęp 14 kwietnia 2014].
  8. Adams’s Pearmain apple (ang.). Orange Pippin. [dostęp 02-04-2014].
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Franz Mühl: Alte und neue Apfelsorten. München: Obst und Gartenbauverlag, 1999, s. 208. ISBN 3-87596-093-9.
  10. 10,0 10,1 10,2 Walter Hartmann: Farbatlas Alte Obstsorten. Stuttgart: Ulmer, 2000, s. 318. ISBN 3-8001-3173-0.
  11. 11,00 11,01 11,02 11,03 11,04 11,05 11,06 11,07 11,08 11,09 11,10 11,11 11,12 11,13 Mikołaj. Ugolik: Odmiany jabłoni. Kraków: Plantpress, 1996. ISBN 83-85982-11-6.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 Grzegorz Łysiak, Robert Kurlus. Czeskie odmiany przyszłości. „VIII Spotkanie Sadownicze Sandomierz ’99”, s. 125–131, 1999. Plantpress. 
  13. Jonagold i jego sporty : praca zbiorowa. Kraków: Wydawnictwo Plantpress, 1999. ISBN 83-85982-25-6.
  14. 14,0 14,1 Dorota Kruczyńska: Jabłonie : nowe odmiany. Warszawa: Hortpress, 2008. ISBN 978-83-89211-49-1.
  15. Grzegorz Łysiak. Ocena metod określania dojrzałości zbiorczej jabłek. „Zeszyty Naukowe Akademii Rolniczej im H. Kołłątaja w Krakowie”. Zeszyt 57, Tom 2,, s. 505–513, 1998. 
  16. Grzegorz Hodun, Wiesław Podyma: Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie. Warszawa: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 2011, s. 21–22, seria: Biblioteczka programu rolnośrodowiskowego 2007–2013. ISBN 978-83-62164-36-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Aleksander Rejman (red.): Pomologia odmianoznawstwo roślin sadowniczych. Warszawa: PWRiL, 1994, s. 679. ISBN 83-09-01612-3.
  2. Dorota Kruczyńska: Jabłonie : nowe odmiany. Warszawa: Hortpress, 2008. ISBN 978-83-89211-49-1.
  3. Mikołaj Ugolik: Odmiany jabłoni. Kraków: Plantpress, 1996. ISBN 83-85982-11-6.