Lit (waluta)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lit litewski
2 litai coin (1997).jpg
Moneta 2 lity z 2000
Kod ISO 4217 LTL
Państwo  Litwa
Poziom inflacji 3% w 2012[1]
Podział 1 lit = 100 centów
Symbol LT
Monety 1, 2, 5, 10, 20, 50 centów, 1, 2, 5 litów
Banknoty 10, 20, 50, 100, 200, 500 litów
Bank centralny Bank Litwy
Banknot 100 litowy z 1928 r.
Siedziba Banku Litwy w Wilnie od 1990 r.

Lit - oficjalna waluta litewska (międzynarodowy skrót ISO 4217: LTL). 1 lit dzieli się na 100 centów. Od 2 lutego 2002 kurs lita wobec euro jest stały i wynosi 3,4528 LTL za 1 EUR.

Lata 1922-1941[edytuj | edytuj kod]

Od odzyskania niepodległości w 1918 r. aż do 1922 r. na Litwie w użyciu pozostawał niemiecki pieniądz okupacyjny tzw. ostmarka, która na Litwie uzyskała oficjalną nazwę auksinas (złoty), zaś fenigi, na które się dzieliła, nazwane zostały skatikas (grosz). Wartość marki okupacyjnej, która wcześniej pozostawała również w obiegu w Estonii i na Łotwie, gwałtownie spadała na skutek inflacji, co najbardziej odczuwała ludność i oczywiście gospodarka litewska. Kraj potrzebował raptownej reformy walutowej. W dniu 9 sierpnia 1922 r. Sejm litewski przyjął prawo walutowe, na mocy którego postanowiono wprowadzić do obiegu walutę narodową zastępującą ostmarkę.

W dwa dni później, 11 sierpnia 1922 r. Sejm powołał do życia Bank Litwy, któremu powierzono zadanie wprowadzenia do obiegu waluty narodowej. Nowa waluta, lit litewski (litas), dzielący się na 100 centów (centai) została wprowadzona do obiegu w dniu 2 października 1922 r. Najpierw do obiegu weszło 6 banknotów z datą 10 września 1922 noszących znamiona tymczasowości: 1, 5, 10, 20, 50 centów, oraz 1 i 5 litów. Zostały one wydrukowane w drukarni Otto Elsnera w Berlinie. Wartość lita w stosunku do dolara USA ustalono na 10:1, a zawartość czystego złota na 0,150462 g.[2]

Pomiędzy listopadem 1922 r. a marcem 1923 r. do obiegu wprowadzono 12 dalszych banknotów, zastępujących poprzednie tymczasowe, noszących datę 16 listopada 1922. Zostały one wydrukowane w drukarni Hassego w Pradze, a zaprojektował je artysta malarz Adomas Varnas: 1, 2, 5, 10, 20, 50 centów, oraz 1, 2, 5, 10, 50 i 100 litów.

W późniejszych latach wprowadzono do obiegu banknoty projektu A. Žmudzinavičiusa, A. Galdikasa i Viliusa Jomantasa (1891-1960)[3], wydrukowane przez Bradbury, Wilkinson & Co. Ltd. z Wielkiej Brytanii:

  • 5 litów (1929)
  • 10 litów (1927)
  • 20 litów (1930)
  • 50 litów (1928)
  • 100 litów (1928)
  • 100 litów (1924)
  • 100 litów (1928)
  • 1000 litów (1924).

Monety[edytuj | edytuj kod]

20 czerwca 1924 r. Sejm litewski przyjął ustawę o monetach. Zakładała ona wprowadzenie do obiegu monet z brązu i srebra. Przetarg na wybijanie monet wygrali Anglicy (King’s Norton Metal Works). W 1925 r. do obiegu wprowadzono pierwsze monety zaprojektowane przez artystę J. Zikarasa. Dodatkowe monety, wybijane już na Litwie (Spindulys, Kowno) weszły do obiegu w l. 1936 i 1938:

Monety litewskie w walucie litowej, 1924-1941[4]
Nominał Rok wydania Materiał Waga Nakład Wizerunek
1 cent 1925 brąz aluminiowy 1,6 g 5 000 000
Litwa 1c.jpg
1 cent (nowy projekt) 1936 brąz 1,0 g 9 955 000
Litwa 1c 1936.jpg
2 centy 1936 brąz 2,3 g 4 951 107
Litwa 2c.jpg
5 centów 1925 brąz aluminiowy 2,1 g 12 000 000
Litwa 5c.jpg
5 centów (nowy projekt) 1936 brąz 3,0 g 4 800 000
Litwa 5c 1936.jpg
10 centów 1925 brąz aluminiowy 3,0 g 12 000 000
Litwa 10c.jpg
20 centów 1925 brąz aluminiowy 4,0 g 8 000 000
Litwa 20c.jpg
50 centów 1925 brąz aluminiowy 5,0 g 5 000 000
Litwa 50c.jpg
1 lit 1925 srebro 2,7 g 5 985 000
Litwa 1lt.jpg
2 lity 1925 srebro 5,4 g 3 000 000
Litwa 2lt.jpg
5 litów 1925 srebro 13,5 g 1 000 000
Litwa 5lt.jpg
5 litów - Jonas Basanavičius 1936 srebro 9,0 g 2 750 000
Litwa 5lt 1936.jpg
10 litów - wielki książę Witold 1936 srebro 18,0 g 876 000
Litwa 10lt.jpg
10 litów - XX-lecie niepodległości, prezydent Antanas Smetona 1938 srebro 18,0 g 180 000
Litwa 10lt 1938.jpg

Po okupacji Litwy przez ZSRR w czerwcu 1940 r. lity pozostały w obiegu do 25 marca 1941 r., przy czym od 25 listopada 1940 r. były w obiegu razem z rublem ZSRR. Od 25 marca 1941 r. zostały zastąpione przez ruble sowieckie. Lity wymieniano na ruble w stosunku 1:0,9.[5]

Okres od 1990 r.[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Banknoty litewskie 1991-1992.


1 marca 1990 r., na 10 dni przed ogłoszeniem niepodległości, reaktywowano zlikwidowany w 1940 r. Bank Litewski, który latem 1991 r. wprowadził do obiegu przejściową walutę, talon (talonas), która znajdowała się w obiegu razem z rublem. 1 października 1992 r. rubel został wycofany, a w obiegu pozostały jedynie talony jako przejściowy pieniądz litewski. 14 czerwca 1993 r. podjęta została decyzja o wprowadzeniu do obiegu waluty narodowej, lita, który zastąpił prowizoryczne i łatwe do fałszowania talony, które nie cieszyły się zaufaniem ludności. Decyzja została wprowadzona w życie 25 czerwca 1993 r., kiedy w obiegu pojawiły się banknoty i monety w walucie litowej. Monety 10, 20, 50 centów oraz 1, 2 i 5 litów edycji 1991 r. zostały wybite w Wielkiej Brytanii (Birmingham Mint Ltd.). Monety o nominałach 1, 2 i 5 centów były wybijane na Litwie. Od 1993 r. monety są wybijane na Litwie.

Monety litewskie w walucie litowej od 1993 r.[6][7]
Nominał Rok wydania Materiał Waga Wizerunek
1 cent 1991 aluminium 0,8 g
1 centas (1991).jpg
2 centy 1991 aluminium 1,1 g
2 centai (1991).jpg
5 centów 1991 aluminium 1,4 g
5 centai (1991).jpg
10 centów 1991 brąz 1,4 g
10 centai (1991).jpg
10 centów (inny projekt) 1997, 1998, 1999, 2000, 2003, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013 stop miedzi, cynku i niklu 2,6 g
10 centai (1997).jpg
20 centów 1991 brąz 2,1 g
20 centai (1991).jpg
20 centów (inny projekt) 1997, 1998, 1999, 2000, 2003, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013 stop miedzi, cynku i niklu 4,8 g
20 centai (1997).jpg
50 centów 1991 brąz 3,0 g
50 centai (1991).jpg
50 centów 1997, 1998, 1999, 2000, 2003, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013 stop miedzi, cynku i niklu 6,0 g
50 centai (1997).jpg
1 lit (wycofany z obiegu) 1991 miedzionikiel 2,3 g
1 litas coin (1991).jpg
1 lit - 75-lecie lita i Banku Litewskiego 1997 miedzionikiel 6,25 g
1 litas coin - Jurgutis (1997).jpg
1 lit - 10-lecie łańcucha bałtyckiego Wilno-Tallinn 1999 miedzionikiel 6,25 g
1 litas coin - Baltic Way (1999).jpg
1 lit 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013 miedzionikiel 6,25 g
1 litas coin (1997).jpg
1 lit - 425-lecie Uniwersytetu Wileńskiego 2004 miedzionikiel 6,25 g
1 litas coin - VU (2004).jpg
1 lit - odbudowa Zamku Dolnego w Wilnie 2005 miedzionikiel 6,25 g
1 litas coin - palace (2005).png
1 lit - Wilno europejska stolica kultury 2009 miedzionikiel 6,25 g
1 litas coin - Vilnius-European Capital of Culture (2009) Reversum.jpg
1 lit - 600-lecie bitwy pod Grunwaldem 2010 miedzionikiel 6,25 g
Coin commemorating the 600th anniversary of the Žalgiris Battle Reversum (3).jpg
2 lity (wycofane z obiegu) 1991 miedzionikiel 3,4 g
2 litai coin (1991).jpg
2 lity 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013 bimetal miedź i nikiel 7,5 g
2 litai coin (1997).jpg
5 litów (wycofane z obiegu) 1991 miedzionikiel 4,4 g
5 litai coin (1991).jpg
5 litów 1998, 1999, 2000, 2003, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013 bimetal miedź i nikiel 10,1 g
5 litai coin (1997).jpg
Wycofany z obiegu banknot 1 litowy z 1994 r.
Wycofany z obiegu banknot 2 litowy z 1993 r.
Wycofany z obiegu z powodu braku zabezpieczeń przed fałszowaniem banknot 10 litowy z 1991 r.

Oprócz wyżej wymienionych monet Bank Litwy wydał szereg tzw. monet kolekcjonerskich w walucie litowej. Monety te jednak nie są spotykane w obiegu i stanowią jedynie przedmiot kolekcjonerski lub obiekt inwestycji, jako że najczęściej wykonane są z metali szlachetnych (złoto i srebro).

Banknoty w walucie litowej wprowadzone do obiegu od czerwca 1993 r. były drukowane w USA przez US Banknote Corporation i Crane & Co., a także przez Komori Currency Technology w Japonii[8]. Do obiegu weszły następujące banknoty:[7]

  • 1 lit (1994, wycofany z obiegu. Podobizna poetki Juliji Žemaitė)
  • 2 lity (1993, wycofany z obiegu. Podobizna biskupa Motiejusa Valančiusa)
  • 5 litów (1993, wycofany z obiegu. Podobizna językoznawcy Jonasa Jablonskisa)
  • 10 litów (1991, 1993 wycofany z obiegu; drobne różnice w projekcie)
  • 10 litów (1997, 2001, 2007; drobne różnice w projekcie)
  • 20 litów (1991, 1993 wycofany z obiegu; drobne różnice w projekcie)
  • 20 litów (1997, 2001, 2007; drobne różnice w projekcie)
  • 50 litów (1991, 1993, wycofany z obiegu; drobne różnice w projekcie)
  • 50 litów (1998, 2003; drobne różnice w projekcie)
  • 100 litów (2000, 2007; drobne różnice w projekcie)
  • 200 litów (1997)
  • 500 litów (2000).

Wkrótce po wprowadzeniu do obiegu banknotów 10, 20 i 50 litowych emisji z 1991 r. zostały one wycofane z obiegu z uwagi na brak zabezpieczeń utrudniających fałszowanie. W dniu 1 marca 2007 r. Bank Litwy wycofał z obiegu również banknoty o nominałach 1 lit, 2 lity, 5 litów oraz banknoty o nominałach 10, 20 i 50 litów emisji z 1993 r.[9]

Współczesne banknoty litewskie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Banknoty litewskie.

Przypisy

  1. Inflacja według CIA (ang.). [dostęp 13 sierpnia 2013].
  2. R. Kuncienė: Pinigai Lietuvoje 1915-1941 m., Wilno 1988, str. 9
  3. I. Leimus, K. Ducmane, R. Kuncienė: Money in Estonia, Latvia and Lithuania, Wilno 1990 str. 7
  4. Janusz Parchimowicz: Katalog monet Litwy, Łotwy, Estonii 1922-1994, Wyd. Nefryt, Szczecin 1994, str. 12-18
  5. R. Kuncienė: Pinigai Lietuvoje 1915-1941 m., Wilno 1988, str. 10
  6. Janusz Parchimowicz: Katalog monet Litwy, Łotwy, Estonii 1922-1994, Wyd. Nefryt, Szczecin 1994, str. 19-23
  7. 7,0 7,1 Wykaz monet i banknotów Banku Litwy
  8. Vidmantas Laurinavičius: The Bank of Lithuania Museum, publikacja Banku Litwy, Wilno 1999
  9. Svarbu, ulotka informacyjna Banku Litwy, Wilno 2007 r.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • R. Kuncienė: Pinigai Lietuvoje 1915-1941 m., Wilno 1988, Lietuvos TSR istorijos ir etnografijos muziejus
  • Vidmantas Laurinavičius: The Bank of Lithuania Museum, publikacja Banku Litwy, Wilno 1999
  • I. Leimus, K. Ducmane, R. Kuncienė: Money in Estonia, Latvia and Lithuania, Lietuvos istorijos ir etnografijos muziejus, Wilno 1990
  • Janusz Parchimowicz: Katalog monet Litwy, Łotwy, Estonii 1922-1994, Wyd. Nefryt, Szczecin 1994, ISBN 83-900578-6-7

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło lit w Wikisłowniku