Literatura gejowska i lesbijska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Literatura gejowska na stoisku podczas Athens Pride 2009

Literatura gejowska i lesbijska – dział w literaturze, który przez swą tematykę, stylistykę, nawiązania bądź autorów o orientacji LGBT, odwołuje się do wątków gejowskich lub lesbijskich. Paul Russell w hierarchicznym zestawieniu 100 najbardziej wpływowych gay people napisał: Mężczyźni i kobiety, których nazwiska były skrycie szeptane, powtarzane, hołubione, jako homoseksualiści, pomogli stworzyć i utrzymać ten amorficzny fenomen nazywany dziś kulturą gejowską. Ci ludzie zasygnalizowali kim jesteśmy, kim kiedyś możemy być.[1]

Wokół tego, czym jest, a czym nie jest literatura gejowska, trwają poważne spory i polemiki – szczególnie z perspektywy badaczy queer. Główne dwa wątki znane są już z dylematów definiowania gender – tj. esencjonalizm vs. konstruktywizm. Powstaje zatem pytanie, czy każdy utwór nawiązujący tematyką do wątków gejowskich/lesbijskich należy włączyć w nurt literatury gejowskiej i lesbijskiej. Utwór może przecież, nawiązując ostentacyjnie do danej tematyki, nieść ze sobą przesłanie homofobiczne.

Po drugie wreszcie należy się również zastanowić, czy utwór, który nie zawiera w sobie żadnych bezpośrednich nawiązań, ale wyraźnie jest akceptowany przez społeczność gejowską i lesbijską, może być zaliczony do nurtu literatury gejowskiej/lesbijskiej. W tym kontekście badacze polskiej literatury homoseksualnej m.in. German Ritz, Inga Iwasiów, Błażej Warkocki i Krzysztof Tomasik rozpatrują twórczość takich autorów jak m.in. Juliusz Słowacki, Jerzy Andrzejewski, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Grzegorz Musiał, Jerzy Zawieyski a nawet Andrzej Stasiuk.

Ceniony pisarz gejowski i znany krytyk literacki Michael Lowenthal w eseju "Wanting it all: the future of gay fiction" stara się udowodnić, że zawężanie pisarzy i literatury gejowskiej do tematyki ściśle gejowskiej, a więc opisującej wydarzenia i postacie temu tylko światu znane i w nim tylko rozpoznawalne jest błędne. Jego zdaniem prawdziwa literatura winna być uniwersalna i choć składająca się z wielu nurtów (w tym właśnie nurtu LGBT) przemawiać winna do każdego czytelnika. Na zarzut kolegi po piórze, że książka innego pisarza gejowskiego Petera Camerona ("Andorra"), pozbawiona jest nurtów ściśle gejowskich odpowiada:

"Ta powieść jest o człowieku, który zbiega do wyimaginowanego kraju aby uciec od części siebie i swojej przeszłości, której nie chce skonfrontować. Jest o niebezpieczeństwie (i wolności) fałszywych pozorów, o możliwości zmiany siebie, własnego ego. Czy powieść może być bardziej 'gejowska?"[2]

Naturalnie jest to pytanie czysto retoryczne. Człowiek i jego ethos nie zna ras, orientacji, płci. Tak w swojej wielkości, jak i małości. Co jest mu niezbędne, to właśnie świadomość wartości i pozytywnych przykładów jego losów indywidualnych w losach innych, często fikcyjnych postaci. Lowenthal stwierdza w tym eseju, że ta dychotomia (postacie homo i hetero w literaturze) jest bardzo płynna i krucha. Udowadnia, że literatura LGBT jest niezbędna dla zrozumienia doświadczeń człowieka ale tylko, jako fragment literatury ogólnej. Wewnątrz, nie poza.

Problematykę związaną z literaturą gejowską i lesbijską w Polsce podejmowano na łamach takich czasopism jak "Ha!art" i "Krytyka Polityczna". Ważnym wydarzeniem dla polskiej literatury gejowskiej/lesbijskiej w Polsce było wydanie w 2004 r. książki Michała Witkowskiego Lubiewo powieści jawnie emancypacyjnej i otwarcie podejmującej jako główny wątek tematykę homoseksualną.

Jest to stosunkowy młody i nowy dział krytyki i systematyzacji literackiej, który nie podlega żadnej szkole krytycznej, a z zasady jest metodą interdyscyplinarną. W swych opracowaniach może posługiwać się zastanymi już, innymi i bardzo od siebie różnymi szkołami metodologicznymi. W tym względzie zbliżony jest do interdyscyplinarnej metodologii feminizmu.

Geneza terminologii[edytuj | edytuj kod]

Jakkolwiek sama tematyka homoerotyczna istniała w literaturze od zarania dziejów literatury, czego przykładem są najstarsze zabytki literackie Sumeru, Judei, Hellady i Rzymu[3], o tyle poważne badania literackie tego zagadnienia są stosunkowo młode. Wiąże się to naturalnie nie tyle z brakiem sensybilności i umiejętności postrzegania tej tematyki przez poprzednie generacje czytelników i badaczy literatury, ale z prawodawstwem cywilizacji zachodniej ostatnich 1700 lat. Penalizacja homoseksualizmu we wszelkich jego objawach, powodowała unikanie wszelkiej publicznej dyskusji tych tematów, które w konsekwencji stały się tematem tabu. Dopiero późne lata 60. ubiegłego wieku przyniosły poważniejsze w tym zakresie opracowania historyczno-literackie. Przełomem było wydanie w 1998 roku Kanonu gejowskiego Roberta Drake'a[4], który wzorem The Western Canon (monumentalna praca Harolda Blooma) opracował systematyzację autorów i tekstów literackich należących do kategorii literatury gejowskiej. Praca ta stała się później bazą wyjściową dla wielu innych badań tej tematyki historii literatury i literaturoznawstwa. We wstępie do Kanonu... Drake podaje (poprzedzoną dowodem konstrukcyjnym) definicję, czym jest "książka gejowska":

Książka gejowska jest książką, która adresuje temat miłości homoseksualnej lub książką napisaną przez autora(kę), który(a) własne życie seksualne prowadzi z osobą tej samej płci. Zaczynając od takiej definicji, jest zrozumiałe, że treść nie jest niezbędnym wyznacznikiem, nie jest też nią orientacja seksualna. Książka gejowska może być napisana przez heteroseksualistę i vice versa[5].

Zgodnie z tytułem, praca Drake'a nie pretendowała do opisu wszystkich tytułów i autorów gejowsko-lesbijskich. Skupił się w nich jedynie na stu najbardziej wpływowych hasłach w literaturze cywilizacji zachodniej. Prace szczegółowe, szersze, podjęte zostały przez wielu innych znawców literatury. Przytoczyć można W międzyczasie, w innej części lasu. Opowiadania gejowskie od Alice Munro do Yukio Mishima[6] czy Miłość w ciemnym czasie i inne rozpatrywania gejowskiego życia i literatury[7] autorstwa irlandzkiego pisarza, Colma Tóibína.

Polska[edytuj | edytuj kod]

Do ważnych autorów polskiej literatury gejowskiej/lesbijskiej można zaliczyć takich twórców jak:

Świat[edytuj | edytuj kod]

Do klasycznych nurtów i autorów homoseksualnej literatury obcej należą m.in.:

Schyłek XIX w.[edytuj | edytuj kod]

Wiek XX[edytuj | edytuj kod]

Literaturę gejowską i lesbijską XX w. dzieli się umownym cenzusem daty zamieszek Stonewall pod koniec czerwca 1969 roku, które stały się początkiem ruchu emancypacyjnego LGBT.

Przed zamieszkami Stonewall Po zamieszkach Stonewall

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. "The Gay 100", Paul Russell, wyd. Kensington Books, Nowy Jork, 2002, , (cytat ze str. 13), ISBN 0-7582-0100-1
  2. kwart. "Harrington Gay Men's", nr 1, 1999, str.134; ISSN 1522-3140
  3. Zobacz: Epos o Gilgameszu, Iliada, biblijna historia miłości króla Dawida do Jonatana
  4. Robert Drake The Gay Canon: Great Books Every Gay Man Should Read, wyd. Anchor Books, Anchor 1998, ISBN 0-385-49228-6
  5. The Gay Canon, s. 16
  6. Alberto Manguel i Craig Stephenson [ed.] Meanwhile, in another part of the forest: Gay stories from Alice Munro to Yuko Mishima, wyd. Afred A. Knopf Canada, Toronto 1994, ISBN 0-394-28012-1
  7. Colm Tóibín Love in a Dark Time: And other explorations of gay lives and literature, wyd. Scribner, Nowy Jork 2002, ISBN 0-7710-8580-X