Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka

Lietuvos Tarybų Socialistinė Respublika Литовская Советская Социалистическая Республика
← 1940-1990 →
Flaga Litewskiej SRR Godło Litewskiej SRR
Dewiza: Visų šalių proletarai, vienykitės! (Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!)
Hymn: Hymn Litewskiej SRR
Państwo	ZSRR
Stolica	Wilno
Data utworzenia	21 lipca 1940
Data likwidacji	11 marca 1990
Powierzchnia	65 200 km²
Miejsce w ZSRR	11
Populacja • liczba ludności • gęstość	3 689 779 56,6 osób/km²

Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka (lit. Lietuvos Tarybų Socialistinė Respublika, rus. Литовская Советская Социалистическая Республика), LSRR - twór polityczny powstały w lipcu 1940 roku w wyniku aneksji Pierwszej Republiki Litewskiej przez ZSRR, rozwiązany ostatecznie we wrześniu 1991 roku, gdy kraje Zachodu uznały niepodległość Litwy i została ona przyjęta w poczet członków ONZ.

LSRR była także proklamowana w grudniu 1918, w lutym weszła w skład LitBieła i ostatecznie zlikwidowana przez polską ofensywę w sierpniu 1919. Plany bolszewików dotyczące inwazji Litwy w lecie 1920 i proklamowania LSRR zostały zniweczone przez klęskę Armii Czerwonej w bitwie warszawskiej.

23 sierpnia 1939 roku III Rzesza i ZSRR zawarły tajny układ (pakt Ribbentrop-Mołotow), w którym Litwę umieszczono w niemieckiej strefie wpływów. 28 września 1939 w pakcie o granicach i przyjaźni pomiędzy III Rzeszą a ZSRR Litwa została przesunięta do strefy wpływów ZSRR, w zamian za Lubelszczyznę, która przeszła do strefy niemieckiej.

Dokonując licznych prowokacji granicznych w 1940 ZSRR wysunął wobec Litwy ultimatum, żądając utworzenia baz sowieckich na terytorium republiki. 15 czerwca 1940 150 tysięczna Armia Czerwona rozpoczęła okupację Litwy. LSRR powstała 21 lipca]] 1940, a 3 sierpnia tego samego roku weszła w skład ZSRR. Kilkanaście dni przed atakiem III Rzeszy na ZSRR, NKWD rozpoczęło deportacje 35 tysięcy ludności na Syberię.

Po II wojnie światowej ponownie rozpoczęła się sowiecka okupacja Litwy, na tereny tego kraju przywieziono wtedy wielu Rosjan, którzy, w większości, pozostali tam do dziś.

Powstał Ruch Walki o Wolność Litwy. Partyzantka litewska działająca w latach 1944-1953 (tzw. Leśni Bracia) była ruchem niepodległościowym łączącym zbrojny i cywilny charakter, stawiającym sobie za cel sprzeciwienie się przyłączeniu Litwy do ZSRR i budowę demokratycznej, niepodległej Litwy.

Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka przestała istnieć faktycznie po 11 marca 1990 roku, gdy Rada Najwyższa LSRR wydała deklarację niepodległości, a pierwszym krajem, który ją wówczas uznał była Islandia. Aż do sierpnia 1991 roku – kiedy to niepodległość tego kraju uznały wszystkie kraje NATO i Unii Europejskiej – Litwa i inne kraje bałtyckie traktowane były przez władze radzieckie jako część ZSRR.

Polska uznała niepodległość Litwy 26 sierpnia 1991 roku.

Demografia LSRR

^{[potrzebne źródło]}

Spis	Narodowość	Populacja w tys.	% populacji
1959	Litwini	2,150	79,3
	Rosjanie	231	8,6
	Polacy	230	8,5
	Inni	100	3,6
1970	Litwini	2,507	80,1
	Rosjanie	268	8,6
	Polacy	240	7,7
	Inni	113	3,6

• Na podstawie: Ochmański Jerzy; Historia Litwy, Wrocław 1982.

Zobacz też

• Wybory parlamentarne na Litwie w 1940 roku
• Sejm Ludowy Litwy
• Operacja Wiosna
• Partyzantka litewska (1944-1953)