Litopys UPA

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Litopys UPA – seria książek (jak również nazwa wydawnictwa) wydawanych początkowo (od lat 70. XX wieku) w Kanadzie, a po odzyskaniu niepodległości na Ukrainie, publikujących dokumenty i relacje dotyczące historii Ukraińskiej Powstańczej Armii i podziemia zbrojnego OUN-B.

Wydano w sumie 67 książek w dwóch seriach, nie licząc innych książek związanych z tematem. Ich wydawanie rozpoczęły wspólnie Związek Byłych Żołnierzy UPA Stanów Zjednoczonych i Kanady oraz Towarzystwo Byłych Żołnierzy UPA im. Tarasa Czuprynki w USA i Kanadzie.

Według Pera Andersa Rudlinga i Ivana Katchanovskiego Litopys UPA omija lub "wybiela" niewygodne kwestie w historii OUN i UPA, takie jak masowe mordy i czystki etniczne na Wołyniu[1] oraz totalitarna ideologia OUN[2]. Zdaniem Jurija Kyryczuka dokumenty w Litopysie są dobrane tak, by pokazać UPA w pozytywnym świetle[3]. Natomiast Grzegorz Motyka oceniał część tomów Litopysu wydanych w latach 1995-2000 "bardzo wysoko", zwracając uwagę na opublikowane w nich dokumenty[4].

Jeden z redaktorów Litopysu UPA, Petro Poticzny, odrzuca twierdzenia o braku obiektywizmu tej publikacji[5].

Serie Litopysu[edytuj | edytuj kod]

I seria[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza seria („kanadyjska”, „główna”) liczyła 46 tomów.

Bazuje ona na dokumentach, które przeniosły na Zachód przebijająca się oddziały UPA oraz kurierzy. Większość pochodzi z archiwum ZP UHWR. Wyjątkiem są trzy tomy dokumentów niemieckich, jeden polskich i radzieckich, oraz jeden tom dokumentów Kyryła Ośmaka, przewodniczącego UHWR. Trzy ostatnie tomy – 43, 44 i 46, zostały zredagowane na podstawie ukrytego archiwum, wykopanego w 2004 we wsi Ozerna w obwodzie tarnopolskim. Drugą organizacją, która posiadała najwięcej dokumentów, była ZCz OUN, jednak z różnych powodów Litopys UPA miał dostęp tylko do pojedynczych dokumentów z tego zbioru. Również próby nawiązania współpracy z Tarasem Borowciem oraz OUN-M nie zakończyły się sukcesem.

II seria[edytuj | edytuj kod]

Druga seria (nowa, kijowska, rozpoczęta w 1995 roku) liczy 13 tomów (następne są w przygotowaniu). Publikuje ona tylko dokumenty, głównie znajdujące się w archiwach Centralnego Komitetu KPU (CDAHOU), Rewolucji Październikowej (CDAWOU) i KGB, jak również w archiwach obwodowych.

III seria[edytuj | edytuj kod]

Trzecia seria – „Biblioteka (rozpoczęta w 2000 roku) prezentuje analizy i wspomnienia, chociaż wspomnienia znajdowały się również w serii drugiej. W ramach tej serii ukazało się do 2007 roku 9 książek.

Tematyka Litopysu[edytuj | edytuj kod]

Wiele uwagi w Litopysie poświęcono Wołyniowi – poświęcone mu są tomy 1, 2, 5, 27 pierwszej serii, 1, 2, 8, 11 drugiej serii i 1, 7 serii „Biblioteka”.

Tomy 6, 7 і 21 pierwszej serii zawierają niemieckie dokumenty o ukraińskim oporze na terenie Wołynia. Tomy 2-8 drugiej serii również powiązane są z Wołyniem i Polesiem. Ogólnie materiały o działalności UPA i całego podziemia zbrojnego na Wołyniu obejmują 18 tomów.

Drugi region, który szeroko opisywano w Litopysie, to Zakerzonia. Było to skutkiem zarówno dużej ilości materiałów historycznych z tego regionu, jak i to, że założycielami Litopysu byli głównie uchodźcy z Zakerzonia. Dokumenty z tego regionu włączono do tomów 13, 14, 16, 17, 22, 28-31, 33, 34, 37, 39 і 40 pierwszej serii i 2, 3 і 4 serii „Biblioteka”(razem 17 książek).

Dokumenty z Podola, głównie z obwodu tarnopolskiego, opublikowano w tomach 11, 12, 43, 44 і 46 pierwszej serii i częściowo w tomach 3-8 drugiej serii.

Regionowi karpackiemu (ziemia drohobycka i stanisławowska) poświęcono tomy 3, 4, 18 i 19 pierwszej serii i tom 6 serii „Biblioteka”.

Książki można podzielić następująco: wspomnienia wydano w pierwszej serii w tomie 5 („Wołyń i Polesie. Niemiecka okupacja”), t. 15 (wspomnienia Kostia Himmelreicha), t. 18 (wspomnienia grupy UPA „Howerla”), t. 27 (wspomnienia Romana Petrenki), t. 28 (wspomnienia Mariji Sawczyn „Mariczki”), t. 29 (wspomnienia Iwana Harasymiwa – absolwenta szkoły oficerskiej „Ołeni”), t. 30 (wspomnienia Stepana Stebelskiego i Ołeksy Konopadskiego), t. 31 (wspomnienia żołnierzy UPA z Roztocza), t. 37 (wspomnienia Iwana Łyka i Mykoły Terefenki) oraz w serii „Biblioteka” w t. 1 (wspomnienia Jurija Stupnickiego), t. 3 (wspomnienia Jarosława Hrycaja), t. 4 (wspomnienia Wasyla Łewkowycza, Iwana Wasyłewskiego-Putko i innych). Z 12 tomów wspomnień największe znaczenie mają wspomnienia Marii Sawczyn, które zostały wydane również w języku angielskim. Przetłumaczono również wspomnienia Jurija Stupnyćkiego.

Podziemne kroniki opublikowano w siedmiu tomach (razem z książką, poświęconą UHWR, jest ich 8). Tom 1 drugiej serii mieści trzy biuletyny wydane przez Komendę Główną UPA. W tomie 3 і 4 pierwszej serii przedrukowano magazyn UPA „Czornyj Lis”, w tomie 16 – podziemne czasopisma Zakierzonia, w t. 17 wydano angielskojęzyczne wydawnictwa podziemne, a w tomie 24 – przedruk czasopisma „Ideja i Czyn”.

Cztery tomy Litopysu poświęcono biografiom: Kyryła Ośmaka – przewodniczącego UHWR (tom 41 głównej serii), Kateryny Zaryckiej – szefa Ukraińskiego Czerwonego Krzyża (tom 8 serii „Biblioteka”). W 2007 roku na stulecie urodzin generała Romana Szuchewycza wydano dwa tomy: dokumenty (10 tom nowej serii) i wspomnienia (45 tom głównej serii).

UHWR poświęcono cztery tomy – 8, 9, 10 і 26 pierwszej serii.

W dwóch tomach pierwszej serii – 23 i 32 zebrano materiały traktujące o medycznej służbie UPA. Te tematy poruszają również tomy 2 i 8 drugiej serii, oraz 7 tom serii „Biblioteka” (autor – Wołodymyr Kowalczuk).

Poległym żołnierzom UPA poświęcono dwa tomy pierwszej serii – 11 і 36. Pierwszy z nich dotyczy Tarnopolszczyzny, a drugi – Lwowszczyzny. Informacje o poległych żołnierzach UPA znajdują się również w innych książkach, jak na przykład w tomach 33, 39, 40, oraz w książce „Powstanśki Mohyły”. Informacje na ten temat można również znaleźć w dalszych tomach serii, oraz w publikowanych materiałach radzieckich.

Dwa tomy serii Biblioteka - t. 5 (Ziemia lwowska), i t. 6 (Ziemia drohobycka) – to rejestr osób związanych z walką narodowowyzwoleńczą. Umieszczono tam również nazwiska kolaborantów. W tomach 43, 44 і 46 pierwszej serii zamieszczono protokoły przesłuchań SB OUN z Tarnopolszczyzny.

Teksty i nuty ponad 600 pieśni UPA, które zebrał i opracował kompozytor Zenowij Ławryszyn, zamieszczono w tomie 25 pierwszej serii. Tom 38 przedstawia schematy i opisy schronów i bunkrów UPA, znalezione w Archiwum Wojsk Wewnętrznych ZSRR.

Radzieckie protokoły przesłuchań wziętych do niewoli dowódców UPA, których potem rozstrzelano, opublikowano w tomie 9 drugiej serii. Publikowane tam dokumenty szczegółowo opisują strukturę organizacyjną podziemia ukraińskiego i jego działalność. Następny tom tych materiałów powinien ukazać się w 2008 roku.

Tomy 20 - 35 – to uzupełnienia do całego wydania (w tomach 1 – 34 pierwszej serii, 1 – 3 drugiej serii, 1 – 3 serii „Biblioteka” oraz książka „Powstanśki Mohyły”).

Historia, działalność i biografie wszystkich, którzy przyczynili się do wydawania Litopysu, zostały zamieszczone w tomie 42 serii głównej.

Jako uzupełnienie Litopysów, corocznie od 2004 wydaje się ilustrowane zdjęciami kalendarze, dotyczące tematyki UPA.

Oprócz własnych książek, Wydawnictwo „Litopys UPA” dopomogło wydać książki: Eugeniusza Misiły „Powstanśki mohyły”, czterotomowy wybór utworów Wołodymyra Makara „Spomyny i rozdumy” oraz w wersji angielskiej pracę „Polityczna dumka ukrajinśkoho pidpilja 1943-1951”, wydaną w 1986 roku przez Kanadyjski Instytut Studiów Ukraińskich.

Komitet Wydawniczy Litopysu UPA[edytuj | edytuj kod]

W skład Komitetu wchodzili: M. Bochno, O. Cylupa, O. Dolnycky, I. Homziak, Paraska Hrycaj, Jarosława Fil, M. Koszyk, M. Kowalczyn, B. Kowałyk, M. Kułyk, R. Kułyk, Kateryna Laluk, M. Łuszczak, M. Migus, P. Mycak, Emilia Nahirna-Zinko, A. Poticznyj, Petro Poticznyj, Maria Pyskir, Modest Ripeckyj, S. Rohatynskyj, I. Rosił, M. Roszetskyj, S. Szpak, Jewhen Sztendera, Natalia Sołtys, I. Terefenko, I. Wasyłewskyj-Putko, O. Zyhar.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ivan Katchanovski, Terrorists or National Heroes? Politics of the OUN and the UPA in Ukraine, s.5
  2. Per Anders Rudling, Historical representation of the wartime accounts of the activities of the OUN-UPA (Organization of Ukrainian Nationalists—Ukrainian Insurgent Army) [w:] East European Jewish Affairs, Vol. 36, No. 2, December 2006
  3. Jurij Kyryczuk, Heroichnyi litopys, Za vil’nu Ukrainu, 11 lipca 1996, s.2 [cyt. za:] David R. Marples, Heroes and Villains: Creating National History in Contemporary Ukraine, Budapeszt-Nowy Jork 2007, ISBN 978-963-7326-98-1, s.162, przyp.11
  4. G. Motyka, Ukraińska partyzantka, Warszawa 2006 Wyd. Instytut Studiów Politycznych PAN, Oficyna Wydawnicza "Rytm", ISBN 83-88490-58-3, s.23
  5. David R. Marples, Heroes and Villains: Creating National History in Contemporary Ukraine, Budapeszt-Nowy Jork 2007, ISBN 978-963-7326-98-1, s.162, przyp.11