Liturgia Męki Pańskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Liturgia Męki Pańskiej – w Kościołach katolickich nabożeństwo w Wielki Piątek w godzinach popołudniowych.

Wielki Piątek jest dla katolików jedynym dniem w roku, w którym nie sprawuje się Eucharystii. Liturgia ma natomiast umożliwić wiernym przyjęcie Komunii Świętej i przypomnieć cierpienia Jezusa Chrystusa. Często przed Liturgią odprawia się drogę krzyżową, a po liturgii gorzkie żale.

Liturgia[edytuj | edytuj kod]

Forma zwyczajna rytu rzymskiego[edytuj | edytuj kod]

Liturgia Męki Pańskiej przypomina nieco Mszę Świętą.

Ołtarz jest tego dnia obnażony: bez krzyża, kwiatów, świeczników i obrusów.

Liturgię powinno się sprawować około godziny 15:00, jeśli racje duszpasterskie nie przemawiają za późniejszą porą. Kapłan ubrany w szaty mszalne czerwonego koloru udaje się do ołtarza, po czym następuje prostracja i modlitwa (bez wezwania Módlmy się). Jeżeli w liturgii uczestniczą inni kapłani, zakładają oni czerwone stuły. W liturgii trydenckiej kapłan ubiera czarną kapę, którą zdejmuje na czas adoracji krzyża, zaś na obrzędy komunijne zdejmuje także czarną stułę i wkłada fioletowe szaty mszalne. Na procesję do Grobu zdejmuje ornat i wkłada fioletową kapę[1].

Liturgia rozpoczyna się w ciszy, procesją do ołtarza (w trakcie tej procesji nie niesie się krzyża, świec, itp...). Po dojściu do ołtarza następuje Prostracja

Liturgia Słowa

  • Pierwsze czytanie jest proroctwem Izajasza o mękach i cierpieniu Mesjasza (Iz 52,13-53,12 Przebity za nasze grzechy).
  • Psalm responsoryjny jest fragmentem Psalmu 31 z refrenem: "Ojcze w Twe ręce składam Ducha Mego" (Ps 31,2 i 6.12-13.15-16.17 i 25)
  • Drugie czytanie to przedstawienie śmierci na krzyżu jako zbawienia, dokonanego przez najwyższego Arcykapłana według autora Listu do Hebrajczyków (Hbr 4,14-16;5,7-9 Chrystus stał się sprawcą zbawienia dla wszystkich, którzy Go słuchają).
  • Śpiew przed Ewangelią ukazuje Chrystusa posłusznego do śmierci i wywyższonego na wieki (Flp 2,8-9).
  • Ewangelia to opis Męki Pańskiej według św. Jana czytanej lub śpiewanej z podziałem na role (J 18,1-19,42).
  • Modlitwa Powszechna, sięgająca starożytności chrześcijańskiej, jest modlitwą ludu Bożego. Modlitwę tę stanowi 10 wezwań, z których każde składa się ze wstępu, modlitwy w ciszy, oracji śpiewanej przez kapłana i aklamacji "Amen", która jest wyrazem potwierdzenia ze strony ludu. Składa się z 10 wezwań:
    • za Kościół Święty,
    • za Papieża,
    • za wszystkie stany Kościoła,
    • za katechumenów,
    • o jedność chrześcijan,
    • za Żydów,
    • za niewierzących w Chrystusa,
    • za niewierzących w Boga,
    • za rządzących państwami,
    • za strapionych i cierpiących.

Adoracja Krzyża
Adoracja Krzyża jest uroczystym odsłonięciem krzyża (zakrytego najczęściej od V Niedzieli wielkiego postu). Kapłan dokonuje odsłonięcia w trzech etapach, za każdym razem śpiewając: "Oto drzewo Krzyża, na którym zawisło Zbawienie świata" (Ecce lignum Crucis, in que salus mundi pependit), na co ludzie odpowiadają: "Pójdźmy z pokłonem" (Venite adoramus). Następnie wierni oddają cześć odsłoniętemu krzyżowi, np. poprzez pocałunek. W tym czasie śpiewa się improperia.

Komunia Święta
Obrzędy Komunii Świętej są pozbawione przekazania znaku pokoju. Komunia rozdawana jest z Hostii konsekrowanych w Wielki Czwartek. Liturgia Męki Pańskiej jest zatem odpowiednikiem bizantyjskiej "Liturgii uprzednio uświęconych Darów". Podczas Komunii nakrywa się obrusem ołtarz oraz ustawia świece i mszał. Po Komunii wszystko zostaje zniesione.

Procesja do Grobu Pańskiego
Zgodnie z wielowiekową tradycją, w Wielki Piątek po ukończeniu liturgii Męki Pańskiej, przenosi się Najświętszy Sakrament do Grobu Pańskiego i wystawia do adoracji. W kaplicy Grobu Pańskiego powinien być ołtarz, choćby przeniesiony, i tabernakulum do przechowywania puszek z Najświętszym Sakramentem. Monstrancję nakrytą welonem można wystawić na ołtarzu lub na tronie, który powinien być umieszczony blisko ołtarza. Kapłan i posługujący, po krótkiej adoracji w ciszy udają się do Zakrystii.

W tym dniu rozpoczyna się również nowenna do Miłosierdzia Bożego, która może trwać 9 godzin, 9 dni, 9 miesięcy lub nawet od 9 do 10 lat. Po Liturgii można odśpiewać (bez akompaniamentu organów) trzy części Gorzkich Żalów.

Forma nadzwyczajna rytu rzymskiego[edytuj | edytuj kod]

W formie nadzwyczajnej rytu rzymskiego liturgia wielkopiątkowa powinna się zacząć o godz. 15, jednakże dopuszcza się rozpoczęcie jej między południem a godz. 21. W liturgii dominuje kolor czarny -- wyrażający najgłębszą żałobę. Liturgia składa się z czterech części:

  • czytań
  • uroczystych modlitw
  • adoracji Krzyża
  • Komunii

Ołtarz jest pozbawiony obrusów, dywanów, kwiatów, krzyża, świeczniki są przewrócone i leża na nastawie ołtarzowej. Tabernakulum jest puste i otwarte. W pierwszej części celebrans ubrany jest w albę i czarną stułę. Wejście do kościoła jest w całkowitej ciszy, po podejściu do ołtarza, oddawana jest mu cześć poprzez głęboki pokłon. Następuje prostracja kapłana. Usługujący klęcząc głęboko się kłaniają. Po powstaniu kapłan odczytuje orację, a następnie przechodzi na stronę lekcji, gdzie odczytywane są dwa czytania. Po pierwszym z nich przyklęka się. Po odczytaniu lekcji kapłan przechodzi na stronę Ewangelii, gdzie odczytuje pasję według św. Jana. Następnie ołtarz przykrywany jest jednym obrusem i na środku umieszczany jest mszał. Celebrans przywdziewa czarną kapę i śpiewa stojąc na środku ołtarza dziewięć modlitw. Następnie zdejmuje czarną kapę i w samej albie i czarnej stule przynosi wraz z usługującymi zakryty krzyż. Staje po stronie lekcji odsłania szczyt krzyża i śpiewa "Ecce lignum crucis in quod salus mundi pependit". Wierni odśpiewują "Venite, adoremus". Celebransowi towarzyszą akolici z akolitkami. Następnie wchodzi na pierwszy stopień ołtarza, odsłania prawe ramię krzyża i ponownie śpiewa wezwanie. Wreszcie staje na środku i odsłania cały krzyż. Następuje adoracja krzyża przez celebransa i usługujących, a następnie wiernych (najpierw mężczyźni, potem kobiety). Po adoracji krzyż jest ustawiany na ołtarzu. Kapłan przebiera się we fioletową stułę i ornat (bez manipularza) i wraz z usługującymi udaje się po Najświętszy Sakrament do bocznego ołtarza. Po powrocie raz w roku wszyscy odmawiają "Pater noster" i następuje Komunia. Po Komunii mają miejsce trzy oracje i liturgia się kończy.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kongregacja Kultu Bożego: Wielki Piątek Męki Pańskiej (pol.). W: List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych [on-line]. KKBiDS, 16 stycznia 1988. [dostęp 2012-04-19].
  • Ceremoniał Posług Liturgicznych - Duszpasterstwo Służby Liturgicznej Archidiecezji Krakowskiej,
  • Mszał Rzymski dla Diecezji Polskich wyd. Pallotinum
  • Lekcjonarz Mszalny tom 2 wyd. Pallotinum
  • A. Fortescue, The Ceremonies of the Roman Rite descibed

Przypisy

  1. Porządek Nabożeństw Archidiecezji Warszawskiej, Warszawa 1962, s. 51-52.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]