Lnicznik siewny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lnicznik siewny
Camelina sativa eF.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Rodzaj lnicznik
Gatunek lnicznik siewny
Nazwa systematyczna
Camelina sativa
Stirp. austr. fasc. 1:17. 1762; ed. 2, 1:18. 1769
Synonimy

Camelina parodii Ibarra & La Porte,
Myagrum sativum L.[2]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Lnicznik siewny (Camelina sativa (L.) Crantz) – gatunek rośliny z rodziny kapustowatych. Rośnie dziko w Azji i Europie[2]. Zwyczajowo zwany jest także lnianką, rydzem[3], lennicą. Niegdyś uprawiany jako roślina oleista. We florze Polski jest archeofitem, niezbyt pospolicie występuje na całym niżu.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Lnicznik siewny wywodzi się najparwdopodobniej z Europy lub regionu Eurosyberyjskiego. Obecnie dzięki działalności człowieka jest szeroko rozprzestrzeniony w całej Europie oraz na znacznych obszarach Azji aż po Japonię. Zawleczony został również do Afryki Północnej (Tunezja), Australii, Ameryki Północnej (USA, Kanada) i Ameryki Południowej (Argentyna, Urugwaj)[4][2][5].

203 Camelina sativa.jpg

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Roślina naga, lub owłosiona gwizadkowatymi włoskami (co najwyżej z niewielką domieszką włosków prostych).
Łodyga
Wzniesiona, prosta, cienka, o wysokości przeważnie 30-70 (100) cm, nierozgałęziająca się.
Liście
Ulistnienie skrętoległe. Liście siedzące, zazwyczaj całobrzegie, czasami z rzadka i płytko ząbkowane.
Kwiaty
Mają 4-działkowy kielich, 4-płatkową żółtawobiałą koronę, 6 pręcików i 1 słupek. Tworzą grono na szczycie pędu.
Owoc
Wielonasienna spłaszczona łuszczynka szerokości 3,5-5,5 mm, o silnie wydętych klapach.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina jednoroczna, przeważnie jara. Siedliska ruderalne i pola uprawne (chwast).

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina uprawna. Badania archeologiczne wskazują, że była uprawiana w Europie już co najmniej 3 000 lat temu. Ma wysoką zawartość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (35-45% to kwas α-linolenowy, a 15-20% – kwas linolowy).
  • Z jej nasion otrzymuje się olej zwany niemieckim olejem sezamowym. Używa się go do wytwarzania mydła, do opału, czasami do celów spożywczych. Zaawansowane są badania nad wykorzystaniem oleju z lnicznika jako paliwa do silników spalinowych[6].
  • Nasiona są dobrą paszą dla drobiu.
  • Roślina lecznicza
  • Olej z nasion lnicznika zawiera wyjątkowo dużo (do 45%) kwasów tłuszczowych omega-3, co jest niespotykane wśród roślin. Jest także bogaty w antyoksydanty, co przekłada się na długi okres ważności i odporność na jełczenie. Te względy powodują że może on znaleźć szersze zastosowanie do celów spożywczych w przyszłości.
  • W przeszłości tłoczono z niego olej rydzowy, wykorzystywany także do celów spożywczych; to zastosowanie utrwalone zostało w powiedzeniu "lepszy rydz niż nic", mającym oznaczać, że w ubogim gospodarstwie, w którym brakować mogło tłuszczu zwierzęcego ("omasty") zastąpić go można było stosunkowo łatwo dostępnym i tanim olejem roślinnym, np. rydzowym

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001-.... [dostęp 2010-05-13].
  2. 2,0 2,1 2,2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-27].
  3. Nazwa "rydz" czasem powoduje nieporozumienia wynikające ze skojarzenia tej rośliny z grzybem o nazwie mleczaj rydz
  4. Jakubska-Busse A., Śliwiński M.: Camelina sativa (Brassicaceae) na Dolnym ŒŚląsku –- rzadki chwast jako pozostałość dawnych upraw. Acta Botanica Silesiaca, Supplementum, 2011.
  5. Francis A., Warwick S. I., The Biology of Canadian Weeds. 142. Camelina alyssum (Mill.) Thell.; C. microcarpa Andrz. ex DC.; C. sativa (L.) Crant. Canadian Journal of Plant Science vol 89 (4), 2009, str. 791-810 (ang.). [dostęp 2012-06-28].
  6. F-22 Raptor - drapieżnik na wegetariańskiej diecie, Gazeta.pl Technologie, 24-03-2011

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  2. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.