Lockheed C-130 Hercules

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
C-130H Hercules
C-130E Hercules z 43 Skrzydła Zaopatrzenia Lotniczego US Air Force
C-130E Hercules z 43 Skrzydła Zaopatrzenia Lotniczego US Air Force
Dane podstawowe
Państwo  Stany Zjednoczone
Producent Lockheed
Typ średni samolot transportowy
Konstrukcja metalowy górnopłat
Załoga 4-6
Historia
Data oblotu 23 sierpnia 1954
Lata produkcji od 1956
Egzemplarze 2300+
Dane techniczne
Napęd 4 × Allison T56-A-15, turbośmigłowe
Moc 4300 KM (3210 kW) każdy
Wymiary
Rozpiętość 40,40 m
Długość 29,80 m
Wysokość 11,60 m
Powierzchnia nośna 162,10 m²
Masa
Własna 38000 kg
Użyteczna 33000 kg
Startowa 70300 kg
Osiągi
Prędkość maks. 610 km/h
Prędkość przelotowa 540 km/h
Pułap 10 000 m
Zasięg 3800 km
Dane operacyjne
Liczba miejsc
92 pasażerów lub
64 spadochroniarzy
74 rannych na noszach i 2 osoby personelu medycznego
Przestrzeń ładunkowa
20000 kg w tym:
2 lub 3 × Humvee lub 1 × M113
Użytkownicy
ponad 50 krajów (patrz niżej)
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Lockheed Martin C-130J-30 Super Hercules Royal Danish Air Force

Lockheed C-130 Herculesamerykański średni czterosilnikowy wojskowy samolot transportowy o napędzie turbośmigłowym, produkowany przez wytwórnię Lockheed. Od wprowadzenia do służby w grudniu 1956 do 2006 wyprodukowano ponad 2260 egzemplarzy tej maszyny w 40 wersjach, w którą wyposażone są siły zbrojne ponad 50 krajów świata. W grudniu 2006 C-130 Hercules stał się trzecią maszyną obok B-52 Stratofortress i English Electric Canberra, wykorzystywaną bez przerwy od 50 lat przez siły zbrojne, dla których został zaprojektowany, w tym wypadku Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych, będąc jednocześnie najdłużej produkowanym samolotem w historii lotnictwa. Najnowszą budowaną wersją Herculesa jest C-130J[1].

Głównym przeznaczeniem Herculesa jest transport towarów i osób, także rannych na średnich odległościach, co przy zdolności lądowania na nieutwardzonych pasach startowych czyni z niego bardzo uniwersalną maszynę, często przebudowywaną do pełnienia także innych wyspecjalizowanych zadań poczynając od wsparcia powietrznego (AC-130 Spectre), po służbę ratowniczo poszukiwawczą SAR, jako latająca cysterna, samolot rozpoznania meteorologicznego, gaszenia pożarów czy ewakuacji medycznej MEDEVAC. Jedynym cywilnie użytkowanym Herkulesem w Europie jest maszyna linii Air Contractors z Irlandii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wojna koreańska, która wybuchła w czerwcu 1950 roku, pokazała, że samoloty transportowe opracowane podczas II wojny światowej, takie jak C-119 Flying Boxcar, C-47 Skytrain czy C-46 Commando, nie odpowiadają wymaganiom ówczesnego pola walki. Z tego powodu 2 lutego 1951 USAF ogłosiły konkurs na nowy samolot transportowy, zapraszając do niego amerykańskie wytwórnie lotnicze Boeing, Douglas, Fairchild, Lockheed, Martin, Chase, Airlifts Inc, North American i Northrop. Nowa maszyna miała przewozić 92 pasażerów lub 64 skoczków spadochronowych na odległość 1100 mil morskich (2037 km), posiadać zdolność startu z krótkich i nieutwardzonych pasów startowych oraz lotu z trzema silnikami. Wytwórnie Fairchild, North American, Martin i Northrop odmówiły udziału w konkursie, a pozostałe firmy przedstawiły łącznie 9 projektów: Chase i Douglas po trzy, Lockheed dwa, Boeing i Airlifts Inc. po jednym. Ostatecznie zwyciężył jeden z projektów firmy Lockheed oznaczony jako L-206 i 2 lipca 1951 podpisano umowę na dostawę maszyn oficjalnie nazwanych Model 82.

Wersje[edytuj | edytuj kod]

YC-130[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza maszyna prototypowa oznaczona jako YC-130 została oblatana 23 sierpnia 1954 roku w Burbank w stanie Kalifornia.

Po zbudowaniu dwóch prototypów produkcja została przeniesiona do Marietta w Georgii, gdzie wyprodukowano ponad 2000 samolotów C-130.

C-130A[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy model produkcyjny C-130A był napędzany silnikami turbinowymi Allison T56 z trójłopatowymi śmigłami. Dostawy tej maszyny rozpoczęły się w grudniu 1956 i trwały przez rok, do momentu wprowadzenia nowej wersji C-130B. Niektóre z egzemplarzy wersji A przebudowano do standardu C-130D poprzez przystosowanie ich do lądowania na śniegu na nartach, oraz startu ze wspomaganiem dodatkowymi silnikami odrzutowymi (JATO). W 1960 r. po raz pierwszy w historii samolot taki wylądował na Antarktydzie, dostarczając sprzęt do amerykańskiej stacji polarnej na Biegunie Południowym.

C-130B[edytuj | edytuj kod]

Wersja C-130B posiadała lotki o 50% wydajniejsze w porównaniu z poprzednią wersją, co znacznie poprawiło własności manewrowe samolotu, a silniki wyposażono w czterołopatowe śmigła.

C-130E[edytuj | edytuj kod]

W 1962 weszła do służby wersja samolotu o wydłużonym zasięgu oznaczona jako C-130E, wyposażona w zbiorniki podskrzydłowe o pojemności 5150 litrów i mocniejsze silniki Allison T-56-A-7A. Wzmocniono również strukturę płatowca, zastosowano nowocześniejszą awionikę, wzrósł także udźwig.

Ta wersja samolotu jest używana w Siłach Powietrznych (6 sztuk).

C-130F (KC-130)[edytuj | edytuj kod]

W 1958 wprowadzono do służby USMC powietrzny tankowiec KC-130, początkowo oznaczoną jako C-130F, a lotnictwie piechoty morskiej noszącą nazwę GV-1. Modernizacja maszyny do tej roli polegała na umieszczeniu w przestrzeni ładunkowej zbiornika ze stali nierdzewnej o pojemności 13626 litrów, oraz dwóch stanowisk do tankowania z przewodem elastycznym o przepustowości 19 litrów na sekundę każdy. Podobna maszyna US Navy C-130G posiadała wzmocnioną konstrukcję przystosowaną do przenoszenia większych ładunków.

C-130H[edytuj | edytuj kod]

Kolejna wersja z mocniejszymi silnikami turbośmigłowymi Allison T56-A-15, zmodernizowanymi skrzydłami, unowocześnioną awioniką i wieloma drobniejszymi zmianami konstrukcyjnymi. Wersja C-130H nadal jest użytkowana przez USAF i siły zbrojne wielu innych krajów. Pierwsze dostawy miały miejsce w 1964 roku, a produkcja tej wersji zakończyła się w 1996.

C-130K[edytuj | edytuj kod]

Eksportowa odmiana C-130H jest C-130K wykorzystywany między innymi przez RAF jako Hercules C.1. Wersja wydłużona C-130H-30 nosząca w RAF oznaczenie Hercules C.3 posiada dodatkowe elementy o długości 2,54 m za kokpitem i 2,03 m w tylnej części kadłuba. Dostawy 66 maszyn w wersji "K" do RAF rozpoczęto w 1967 roku. Maszyny obecnie zostały wycofane ze służby, ostatnie C-130K, służące w No. 47 Squadron C.3 o numerach XV177 i XV214, RAF wycofał 29 października 2013 roku[2].

HC-130N i HC-130P[edytuj | edytuj kod]

Samoloty poszukiwawczo ratownicze SAR dalekiego zasięgu użytkowane przez ratownictwo powietrzne USAF (USAF Air Rescue Service). Zadaniem maszyn tego typu są misje ratunkowe polegające na odnajdowaniu i podnoszeniu z ziemi zestrzelonych nad terytorium wroga pilotów, oraz jako powietrzne tankowce dla śmigłowców ratowniczych. Do podnoszenia z ziemi rozbitków bez lądowania używano systemu STARS Fultona, który umożliwiał przechwycenie liny ze znajdującym się na jednym końcu wypełnionym helem balonem, a na drugim specjalną uprzężą nakładaną przez pilota. Systemu tego używano jednak dość krótko zastępując go zdecydowanie bardziej uniwersalnymi i bezpiecznymi śmigłowcami ratunkowymi, a samolotom HC-130N i HC-130P powierzając rolę współpracującymi z nimi powietrznymi tankowcami. W filmie Operacja Piorun z serii o Jamesie Bondzie przedstawiono podniesienie głównego bohatera z łodzi ratunkowej przy pomocy systemu Fultona.

C-130R i C-130T[edytuj | edytuj kod]

Maszyny przeznaczone dla US Navy i USMC wyposażone w zewnętrzne podskrzydłowe zbiorniki z paliwem. Różnice pomiędzy obiema wersjami polegają na zastosowaniu w modelu C-130T nowocześniejszej awioniki z systemami umożliwiającymi operowanie w nocy. Należące do USMC maszyny obu modeli wyposażono w silniki Allison T-56-A-16, a poprzez dodanie do nich systemów do tankowania w powietrzu powstały wersje KC-130R i KC-130T.

Lockheed L-100[edytuj | edytuj kod]

Wersja samolotu przeznaczona na rynek cywilny zbudowana na bazie C-130E bez możliwości podwieszania zbiorników z paliwem i instalacji wyposażenia wojskowego. Występują dwie wydłużone odmiany tej maszyny: L-100-20 z kadłubem dłuższym o 2,5 m i L-100-30 wydłużony o 4,6 m. L-100 nie jest maszyną popularną i spotyka się go dość rzadko.

C-130J Super Hercules[edytuj | edytuj kod]

Nowoczesne śmigła o charakterystycznych łopatach należącego do RAF Herculesa Mk 4 (C130J-30)

W latach 70. zdecydowano się zastąpić Herculesy samolotami o napędzie turboodrzutowym, ale USAF były zadowolone z jego zdolności krótkiego startu i lądowania, dlatego pozostawiono C-130 w produkcji. W latach 80. po raz kolejny planowano zastąpić C-130 inną maszyną, tym razem w ramach projektu AMST (Advanced Medium STOL Transportzaawansowany średni samolot transportowy STOL), który również nie doczekał się realizacji, dzięki czemu Hercules jest produkowany do dziś.

Najnowszą wersją maszyny jest C-130J Super Hercules, jedyna aktualnie produkowana odmiana Herculesa. Zewnętrznie bardzo podobny do poprzednich wersji jest jednak znacznie przebudowaną konstrukcją. Głównymi różnicami jest zastosowanie nowych silników turbinowych Rolls-Royce Allison AE2100 ze śmigłami o sześciu łopatach zbudowanych z materiałów kompozytowych i o łukowatym kształcie, cyfrowych systemów awionicznych włącznie z wyświetlaczami HUD dla obu pilotów, zredukowaną do dwóch osób załogą, bez nawigatora lub inżyniera pokładowego. Zwiększyła się też znacznie niezawodność maszyn a koszty utrzymania spadły o 27%. C-130J jest dostępny zarówno w wersji o standardowej długości jak i wydłużonej C-130J-30. Użytkowane przez RAF samoloty tej odmiany są oznaczone jako Hercules Mk 5 w wersji standardowej i Hercules Mk 4 w wersji wydłużonej. Pierwsza z maszyn C-130J, o numerze ZH865, została oficjalnie przekazana RAF 13 listopada 1999 roku. Uroczystość odbyła się w bazie Royal Air Force Station Lyneham[3]. Z kolei trzechsetny, jubileuszowy egzemplarz C-130J, wykonany w wariancie MC-130J Commando II przekazano użytkownikowi 18 grudnia 2013 roku. Samoloty w wersji J znajdują się na wyposażeniu Australii, Stanów Zjednoczonych, Kanady, Danii, Indii, Iraku, Izraela, Włoch, Norwegii, Omanu, Korei Południowej, Tunezji i Kataru[4].

Użycie bojowe Herculesów[edytuj | edytuj kod]

MC-130 wystrzeliwujący flary.
C-130T Fat Albert startujący z systemem JATO

Chociaż samolotów C-130 Hercules używa się głównie do zadań transportowych, brały one udział także w kilku operacjach bojowych, takich jak Operacja Entebbe w 1976 roku, polegająca na odbiciu przez izraelskich komandosów 103 więzionych w porcie lotniczym w Entebbe w Ugandzie pasażerów samolotu porwanego przez terrorystów z Baader-Meinhof. Siły izraelskie w składzie 200 żołnierzy wyposażonych w jeepy i czarny samochód Mercedes-Benz przyleciały na lotnisko w Ugandzie na pokładach pięciu Herculesów, bez międzylądowania i tankowania w locie.

W 1965 podczas drugiej wojny kaszmirskiej między Indiami i Pakistanem, wyposażone w Herculesy lotnictwo pakistańskie używało ich po wprowadzeniu niezbędnych modyfikacji jako ciężkich bombowców, atakując głównie mosty i skoncentrowane siły hinduskie, odnosząc przy tym pewne sukcesy. Siły powietrzne Pakistanu użytkowały samoloty C-130 z najwyżej na świecie położonej bazy lotniczej Skardu jako wsparcia podczas działań na lodowcu Sjaczen.

AC-130 Hercules jest najcięższym i największym samolotem, jaki kiedykolwiek wylądował na lotniskowcu. W listopadzie 1963 roku maszyna tego typu wylądowała na pokładzie lotniskowca USS Forrestal bez pomocy lin hamujących. Chociaż lądowanie przebiegło pomyślnie, zdecydowano, że pomysł lądowania tak ciężkich maszyn na pokładach lotniskowców jest zbyt ryzykowny, wybierając do roli maszyn zaopatrzenia floty lżejszy C-2 Greyhound.

Odmiana Herculesa MC-130 przenosiła największe konwencjonalne bomby lotnicze BLU-82 i GBU-43/B MOAB, z których pierwsza była używana podczas wojny wietnamskiej do oczyszczania lądowisk dla śmigłowców w dżungli i niszczenia pól minowych. Masa drugiej z bomb jest na tyle duża, że przenoszący ją MC-130 okazał się niepraktyczny i właściwie niezdolny do zadań bojowych.

Najbardziej znanym egzemplarzem Herculesa jest należący do zespołu akrobacyjnego US Navy Blue Angels C-130T Fat Albert, który poza rolą samolotu obsługi technicznej grupy demonstruje podczas pokazów start ze wspomaganiem dodatkowymi silnikami odrzutowymi (JATO).

Odmiany samolotu C-130 Hercules[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie maszyny C-130 zbudowano wiele odmian przeznaczonych do pełnienia wyspecjalizowanych misji:

  • AC-130H Spectre i AC-130U Spooky — samolot bliskiego wsparcia z silnym uzbrojeniem strzeleckim i artyleryjskim na lewej burcie.
  • DC-130 i GC-130 — samoloty z aparaturą kontrolną do sterowania bezzałogowymi celami powietrznymi.
  • EC-130 Commando Solo — samolot walki elektronicznej zakłócający transmisje systemów radiowych nieprzyjaciela lub latająca propagandowa stacja nadawcza.
  • EC-130H Compass Call — samolot walki elektronicznej i zakłócania.
  • EC-130EAirborne Battlefield Command and Control Center (ABCCC) latający punkt dowodzenia
  • HC-130P/N — latająca cysterna służąca do tankowania śmigłowców ratownictwa morskiego i samolotów rozpoznawczych dalekiego zasięgu.
  • JC-130 i NC-130 — samoloty do operacji związanych z lotami kosmicznymi
  • KC-130 – taktyczny samolot-cysterna
  • LC-130 — wyposażona w podwozie w postaci nart wersja do działań w warunkach arktycznych wcześniej oznaczony jako C-130D.
  • MC-130E/H Combat Talon I/II — samolot do operacji specjalnych
  • MC-130P Combat Shadow — samolot do operacji specjalnych
  • MC-130W — nowy samolot do operacji specjalnych i antyterrorystycznych
  • PC-130 — morska wersja patrolowa
  • RC-130 — rozpoznawczy
  • SC-130 — wersja poszukiwawczo-ratownicza SAR
  • VC-130 — wersja do transportu osobistości
  • WC-130 — wersja rozpoznania meteorologicznego
  • CC-130 — kanadyjskie oznaczenie samolotów Hercules.

Użytkownicy Herculesów[edytuj | edytuj kod]

Polski C-130
Na zielono zaznaczono dawnych użytkowników (Angola, Wietnam)

Herculesy w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Od 2009 roku użytkownikiem maszyn typu C-130E Hercules jest także lotnictwo polskie. W ramach bezzwrotnej pożyczki na cele wojskowe, wynegocjowanej w 2004 roku przez rządy polski i amerykański, maszyny te dostarczano do Polski etapowo, pierwsza maszyna wylądowała na lotnisku w Powidzu 24 marca 2009, a ostatnia (szósta) 22 sierpnia 2012 roku. Rząd amerykański, w ramach funduszu FMF (Foreign Military Financing) wyasygnował na ich modernizację w zakładach Lockheeda 98 mln USD. Mają służyć w polskich Siłach Powietrznych około 20 lat, choć dwa z nich "pamiętają" jeszcze wojnę wietnamską.[5]

Herculesy wchodzą w skład utworzonego w 2007 roku 3 Skrzydła Lotnictwa Transportowego (3 SLTr) stacjonującego w Powidzu[6]. Polskie Herculesy mają być wykorzystywane m.in. do transportu ludzi, sprzętu, ewakuacji medycznej, akcji ratowniczych, niesienia pomocy humanitarnej w kraju i za granicą, a także desantowania żołnierzy i ładunków[7].

Przypisy

  1. http://www.lockheedmartin.com/us/products/c130.html
  2. Royal Air Force Retires the C-130K Hercules, „Air Forces Monthly”, nr 12 (2013), s. 6, ISSN 0955-7091
  3. Pierwszy C-130J dla RAF, „Lotnictwo”, nr 1 (2000), s. 5, ISSN 1505-1196
  4. Dostarczono trzechsetnego C-130J, „Lotnictwo”, nr 2 (2014), s. 8, ISSN 1732-5323
  5. Paweł Wroński. Hercules na ratunek. „Gazeta Wyborcza”, s. 5, 23 sierpnia 2012. Warszawa: Agora. ISSN 0860-908X. 
  6. Żołnierz Polski–Gazeta Internetowa Redakcji Wojskowej
  7. W Powidzu wylądował pierwszy Hercules (pol.). 2009-03-24. [dostęp 2009-03-24].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Walter J. Boyne: Beyond the Horizons: The Lockheed Story. Nowy Jork: St. Martin's Press, 1998.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]