Lokant

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Lokant w nomenklaturze chemicznej związków chemicznych – liczba porządkowa lub litera (często grecka) opisująca położenie określonego podstawnika lub grupy funkcyjnej, w stosunku do reszty szkieletu cząsteczki, którą stosuje się w nazwach systematycznych związków.

Lokanty tworzy się przez numerowanie kolejnych atomów występujących w głównym szkielecie danej cząsteczki, traktując pozostałe jej części jako grupy lub podstawniki. Przy bardzo złożonych cząsteczkach może się zdarzyć, że trzeba dla nich tworzyć więcej niż jeden zestaw numeracji lokantów. Główna numeracja tyczy się wtedy głównego szkieletu cząsteczki, zaś kolejne dotyczą przyłączonych do tego szkieletu ugrupowań bocznych.

Nazwy systematyczne związków powinny być tak konstruowane, aby występowało w nich jak najmniej lokantów, a ich łączna suma była jak najniższa.

Według najnowszych zaleceń IUPAC lokant powinien być umieszczany zawsze bezpośrednio przed nazwą grupy lub końcówki nazewniczej funkcji której dotyczy, także dla związków z wiązaniami wielokrotnymi, np. CH3−CH=CH−CH2−CH2−CH3 to heks-2-en[1][2]. Natomiast według zaleceń ACS dla nazewnictwa w Chemical Abstracts, lokanty tego typu podaje się na początku nazwy, np. 2-heksen[3] (taki system był zalecany przed rokiem 1993 także przez IUPAC oraz Polskie Towarzystwo Chemiczne[4][5]). W dawniejszych publikacjach można też spotkać lokanty umieszczane na końcu nazwy, np. heksen-2[6].

Gdy istnieje konieczność zastosowania wielu lokantów do jednej grupy, oddziela się je od siebie przecinkiem. Od reszty składników nazwy systematycznej lokanty oddziela się dywizem (" - "). Kolejne zestawy lokantów opatruje się znakiem prim (" ′ "). Drugi zestaw opatruje się jednym znakiem prim, trzeci dwoma itd.

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

  • prosty związek z jedną grupą przy trzecim atomie węgla czyli z jednym lokantem: 3-metyloheksan
3-méthylhexane2D.png
  • przykład zastosowania dwóch lokantów oddzielonych przecinkiem: 2,2-dimetylobutan
2,2-dimetylobutan.svg
  • przykład z dwoma podstawnikami i dwoma lokantami: 3-etylo-3-metylopentan
3-etylo-3-metylopentan.svg
  • przykład z dwoma zestawami lokantów: 4-cyjano-3'-metylobifenyl
4-cyjano-3'-metylobifenyl.svg
  • skomplikowany przykład z wieloma lokantami, ale tylko jednym ich zestawie: 2-etylo-3,3-dimetylopent-1-en-4-yn
2-ethyl-3,3-dimethylpent-1-en-4-yne.svg

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. A Guide to IUPAC Nomenclature of Organic Compounds, Recommendations 1993. Blackwell Scientific Publications, 1993. R-3.1.1 Suffixes denoting multiple bonds. Advanced Chemistry Development, Inc.. [dostęp 2012-01-27].
  2. P-14.3.2 Position of locants. W: Nomenclature of Organic Chemistry - Provisional Recommendations 2004. IUPAC, 2005, s. 27.
  3. Naming and Indexing of Chemical Substances for Chemical Abstracts. American Chemical Society, 2007. [dostęp 2012-01-27].
  4. Nomenclature of Organic Chemistry, Sections A, B, C, D, E, F, and H ("Blue Book"). Pergamon Press, 1979. Rule A-3. Unsaturated Compounds and Univalent Radicals. Advanced Chemistry Development, Inc.. [dostęp 2012-01-27].
  5. A–3 Związki nienasycone i grupy jednowartościowe. W: Polskie Towarzystwo Chemiczne: Nomenklatura związków organicznych. Część A. Węglowodory. Warszawa - Łódź: PWN, 1978, s. 13–17.
  6. J.D. Roberts, M.C. Caserio: Chemia organiczna. Warszawa: PWN, 1969.