Lotniskowce typu Invincible

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lotniskowce typu Invincible
HMS Illustrious 1.jpg
Opis typu
Kraj budowy  Wielka Brytania
Użytkownicy  Royal Navy
Stocznia Vickers
Swan Hunter
Wejście do służby 1980
Zbudowane okręty 3
Okręty w służbie 1
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność pełna: 20 600 t
Długość 194 m
Szerokość 36 m
Zanurzenie 7,5 m
Napęd 4 turbiny gazowe Rolls-Royce Olympus TM3B
Prędkość 28 węzłów (51,8 km/h)
Zasięg 7000 mil morskich przy prędkości 18 węzłów
Załoga 1050
Uzbrojenie 3 zestawy przeciwrakietowe Goalkeeper kaliber 30 mm
Wyposażenie lotnicze śmigłowce Westland Sea King i samoloty AV-8B Harrier II
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
HMS "Invincible" w 1991
HMS "Invincible", 1988
HMS "Invincible" w 2004, po modernizacjach (na dziobie widoczny zestaw Goalkeeper)
HMS "Illustrious" wraz z amerykańskim lotniskowcem atomowym USS "John C. Stennis" typu Nimitz (widoczna różnica w rozmiarach między klasycznym i atomowym lotniskowcem)

Lotniskowce typu Invinciblebrytyjskie lekkie lotniskowce, które zaczęły wchodzić do służby w 1980. Dla Royal Navy zbudowano trzy okręty tego typy, które przeznaczone są głównie dla samolotów pionowego i krótkiego startu i lądowania (V/STOL). Były to najnowsze brytyjskie lotniskowce, z których obecnie w służbie pozostaje tylko HMS "Illustrious" (wykorzystywany jako śmigłowcowiec). Główny okręt – HMS "Invincible" został w 2005 wycofany do rezerwy i zezłomowany w 2011 w Turcji, natomiast HMS "Ark Royal" wycofano ze służby 11 marca 2011 i rok później sprzedano na złom za kwotę 3 milionów funtów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Protoplastą typu Invincible był projektowany dla marynarki brytyjskiej lotniskowiec eskortowy do zwalczania okrętów podwodnych, o wyporności 12 500 ton, z dwoma katapultami, będący uzupełnieniem większego projektowanego lotniskowca CVA-01. Projekt CVA-01 został jednak anulowany w 1966, a lotniskowiec eskortowy przeprojektowano na krążownik zwalczania okrętów podwodnych, z 6 śmigłowcami i możliwościami używania jako okręt dowodzenia. Później postanowiono zwiększyć ilość śmigłowców do 9 i wyporność do 19 500 ton. Z ostrożności, aby uzyskać akceptację polityków dla projektu, Royal Navy przemianowała projektowane lotniskowce na "krążowniki z ciągłym pokładem lotniczym" (through-deck cruiser), ponieważ anulowanie projektu CVA miało oznaczać zrezygnowanie z budowy drogich lotniskowców na dobre. Jednak udane próby samolotu pionowego i krótkiego startu i lądowania (V/STOL) Harrier spowodowały powrót do koncepcji małego lotniskowca. Nowo projektowane lotniskowce typu Invincible miały teraz przenosić Hariery oraz śmigłowce.

Nazwa (znak taktyczny) Stocznia Położenie stępki Wodowanie Wejście do służby
Invincible (R05) Vickers w Barrow-in-Furness 20. 07. 1973 8. 05. 1977 11. 07. 1980
Illustrious (R06) Swan Hunter 7. 10. 1976 1. 12. 1981 20. 06. 1982
Ark Royal (R07) Swan Hunter 14. 12. 1978 2. 06. 1981 1. 11. 1985

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Okręty uzbrojone były początkowo w dwa działka 20mm Oerlikon GAM-B01 oraz pociski woda-powietrze Sea Dart. Doświadczenia wojny falklandzkiej (1982) spowodowały, że dodano zestawy artyleryjskie obrony bezpośredniej (CIWS). "Illustrious" otrzymał nową broń chwilę przed wodowaniem, "Ark Royal" już od początku miał je w projekcie. "Invincible" i "Illustrious" zostały wyposażone w działka przeciwlotnicze 20 mm Vulcan Phalanx, które zostały następnie zastąpione przez trzy systemy 30 mm Goalkeeper. "Ark Royal" ma trzy systemy Phalanx. Okręty mają również środki walki radioelektronicznej. W czasie modernizacji w latach 90. zdemontowano z okrętów systemy Sea Dart, aby zwiększyć rozmiar pokładu.

Wojna o Falklandy[edytuj | edytuj kod]

Do 1982 grupa lotnicza "Invicible" obejmowała helikoptery do zwalczania okrętów podwodnych Westland Sea King HAS1 oraz Sea Harriery FRS1, zwykle 9 Sea Kingów i 4 lub 5 Sea Harrierów. Związane to było z głównym celem lotniskowców – walką z flotą ZSRR, a dokładniej z okrętami podwodnymi (ZSRR dysponował niewielką liczbą okrętów nawodnych). Harriery były na pokładzie tylko w celu przechwycenia patrolu lotnictwa radzieckiego lub zniszczenia okrętu nawodnego, natomiast główną bronią lotniskowca "Invincible" były Sea Kingi.

Wojna falklandzka zmieniła wszystko i udowodniła, że Brytyjczycy potrzebują użycia siły lotniskowców w ich tradycyjnych zadaniach, czyli w zwalczaniu sił lądowych i floty nawodnej. Starszy, lecz większy lotniskowiec HMS "Hermes" przejął na siebie ciężar walki używając swych Harrierów w konfiguracji do zwalczania celów lądowych.

Po wojnie o Falklandy, typowa grupa lotnicza, na podstawie wyników analizy zmagań wojennych, zawierała 3 Sea Kingi AEW, 9 Sea Kingów HAS i 8 lub 9 Sea Harierów. Analiza wojny wykazała też konieczność modernizacji Harrierów, do większej skuteczności w działaniach myśliwskich. Skonstruowano więc Sea Hariera FA.2, który wszedł do służby w 1993 roku. Na jego pokładzie znajdował się jeden z najbardziej nowoczesnych radarów dopplerowskich – Blue Vixen, przenosił on też nowoczesne pociski AIM-120 AMRAAM.

Modernizacje[edytuj | edytuj kod]

Początkowo dwa pierwsze lotniskowce miały na końcu pokładu lotniczego na dziobie, po prawej stronie, niewielką rampę startową dla samolotów, wznoszącą się pod kątem 7°, nazwaną "skocznią" (ski-jump). Zastosowanie skoczni pozwalało na krótki start samolotów Sea Harrier z większą masą uzbrojenia, niż w przypadku krótkiego startu z płaskiego pokładu, a tym bardziej pionowego startu. "Ark Royal" otrzymał od początku rampę wznoszącą się pod kątem 12° i dłuższą o 12 m, co przedłużyło pokład lotniczy do 183 m. W latach 1986-89 na "Invincible" i 1991-94 na "Illustrious" dokonano podobnej modernizacji, wymieniając przy tym artyleryjskie zestawy przeciwlotnicze Phalanx na Goalkeeper. W 1999 z okrętów zdjęto system rakiet przeciwlotniczych Sea Dart, co pozwoliło na przedłużenie pokładu lotniczego po prawej stronie na dziobie i zwiększenie miejsca na parkowanie samolotów. Magazyny pocisków systemu przeciwlotniczego zaadaptowano na zwiększenie ilości zabieranego uzbrojenia lotniczego. Na uzbrojeniu okrętów pojawiły się nowe samoloty szturmowe Harrier GR7 i GR9 i śmigłowce Merlin. Podczas niektórych misji polegających na wysadzeniu desantu, z pokładów lotniskowców operowały śmigłowce transportowe Chinook.

3 sierpnia 2005 wycofano do rezerwy i zakonserwowano HMS "Invincible". 1 kwietnia 2006 wycofano ze służby myśliwsko-szturmowe Sea Harriery FA.2 (ostatni raz brały udział w rejsie operacyjnym w październiku 2005). Od tej pory na pozostałych lotniskowcach używane są, oprócz śmigłowców, jedynie szturmowe Harriery GR.9. HMS "Illustrious", obecnie służący w roli okrętu flagowego Royal Navy, przewidziany do wycofania w 2012, a następnie w końcu 2014, pozostanie w służbie jeszcze przez kilka lat, w zamian za co wycofanie ze służby lotniskowca "Ark Royal" przyspieszono z roku 2015 na 2011. Przewidziane jest zastąpienie okrętów przez nowe, większe lotniskowce programu CVF, o wyporności ok. 60 000 t. W czerwcu 1998 roku HMS "Invincible" zawitał do portu w Gdyni.

Dane taktyczno – techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • wyporność:
    • standardowa: 16 256 t
    • pełna: 19 960 t (po modernizacjach 20 600 t)
  • długość: 206,6 m
  • długość na linii wodnej: 192,9 m
  • szerokość maksymalna: 31,9 m
  • szerokość na linii wodnej: 27,5 m
  • zanurzenie: maks. 8,8 m
  • napęd: 4 turbiny gazowe Rolls-Royce Olympus TM3B o mocy łącznej 94 000 KM (chwilowa 112 000 KM), 2 śruby
  • prędkość: maks 28 węzłów
  • zasięg: 5000 mil morskich przy prędkości 18 w
  • zapas paliwa: 3000 t
  • załoga: 1100-1400

Uzbrojenie:

  • podwójna wyrzutnia pocisków przeciwlotniczych średniego zasięgu GWS 30 Sea Dart, 36 pocisków
  • 3 zestawy artyleryjskie obrony bezpośredniej 30 mm Goalkeeper ("Ark Royal" – 20 mm Phalanx)
  • 2 działka plot 20 mm GAM-B01

Grupa lotnicza

  • do 21 samolotów i śmigłowców

Dalsze projekty[edytuj | edytuj kod]

Jako iż lekkie lotniskowce nie zapewniają odpowiedniego wsparcia dla Royal Navy, planowane jest wprowadzenie w ich miejsce nowych dużych uderzeniowych lotniskowców typu Queen Elizabeth o planowanej wyporności ok. 65 tys. ton. Grupa lotnicza składać będzie się z samolotów F-35B Lightning II.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Kubiak. Brytyjskie lotniskowce typu Invincible. „Raport-wto”. 1998. nr 7. s. str. 41-43. ISSN 1479-270X. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]