Lubaczów

Lubaczów
Ratusz Miejski w Lubaczowie
Herb Lubaczowa
Państwo	Polska
Województwo	podkarpackie
Powiat	lubaczowski
Gmina	gmina miejska
Prawa miejskie	1376
Burmistrz	Maria Magoń
Powierzchnia	25,73 km²
Populacja (2009) • liczba ludności • gęstość	12 379 482 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 16
Kod pocztowy	37-600
Tablice rejestracyjne	RLU
Położenie na mapie województwa podkarpackiego Lubaczów
Położenie na mapie Polski Lubaczów
50°09′33″N 23°07′19″E
TERC (TERYT)	3182509011
Hasło promocyjne: Lubaczów – ulubione klimaty
Urząd miejski ul. Rynek 26 37-600 Lubaczów
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Category:Lubaczów w Wikisłowniku
Strona internetowa

Lubaczów (ukr. Любачів, jid. ליבעטשויוו, ros. Любачув) – miasto i gmina w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, położone na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, u ujścia rzeczki Sołotwy do Lubaczówki, blisko granicy państwa z Ukrainą.

Miasto stanowi centrum życia społeczno-gospodarczego i kulturalnego regionu. Jest samodzielną gminą miejską, a równocześnie siedzibą władz dużej gminy wiejskiej, obejmującej 21 okolicznych miejscowości, siedzibą powiatu i rzymskokatolickiego dekanatu diecezji zamojsko-lubaczowskiej. Na terenie miasta znajdują się banki, biura adwokackie i notarialne, jednostki szkoleniowo-usługowe, organizacje społeczne, polityczne i zawodowe.

Według danych z 1 marca 2006 miasto miało 12 834 mieszkańców.

Położenie

Lubaczów znajduje się we wschodniej części województwa podkarpackiego, w środkowej części powiatu lubaczowskiego. Miasto jest położone na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, u ujścia rzeczki Sołotwy do Lubaczówki (dopływu Sanu), blisko granicy państwa z Ukrainą.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa przemyskiego.

Lubaczów sąsiaduje z gminą Oleszyce, gminą Lubaczów i gminą Cieszanów.

Środowisko naturalne

Według danych z roku 2006 Lubaczów ma obszar 26 km², w tym:

• użytki rolne: 72%
• użytki leśne: 11%

Miasto stanowi 1,97% powierzchni powiatu.

Demografia

Dane z 1 grudnia 2009:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	12 379	100	6417	51,84	5962	48,16
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	476,1		246,8		229,3

Historia

Pierwsza wzmianka o Lubaczowie pochodzi z 1214. Wówczas na mocy traktatu spiskiego zawartego pomiędzy Leszkiem Białym, księciem krakowskim i sandomierskim, a królem węgierskim Andrzejem, gród otrzymał wojewoda Pakosław Lasocic. Początkowo istniał pod nazwą Lubacew (Ljubacew). Od 1376 utrwala się forma Lubaczów. Prawa miejskie uzyskał w 1376. Po śmierci ostatniego księcia rawsko-mazowieckiego, miasto przeszło w 1462 pod zarząd królewski. Starostwu lubaczowskiemu liczne przywileje nadał w 1523 król Zygmunt Stary. Marcin Broniowski, burgrabia krakowski i dworzanin królewski, nagrodzony został przez Jana Olbrachta starostwem w Lubaczowie i wójtostwami potwierdzonymi także przez Zygmunta Starego, które utorowały drogę do dworu królewskiego następnym z rodu.

Podczas wyprawy Sobieskiego na czambuły w ramach wojny polsko-tureckiej 1672-1676, w czasie działań operacyjnych bitwy pod Niemirowem miały miejsce tu potyczki 7-8 października 1672.

Od 1772 miasto znajdowało się pod zaborem austriackim aż do 1918. W 1817 dobra starościńskie sprzedano, a w 1868 władze austriackie przeniosły urzędy do Cieszanowa. Po I wojnie miasto uzyskało rangę powiatu.

W obronie Galicji Wschodniej przed Ukraińcami w grudniu 1918, toczyły się tu walki, w których brała udział m.in. kompania lubaczowska WP pod dowództwem kpt. Stanisława Dąbka. Ks. mjr Stanisław Sinkowski wtedy szedł w tyralierze z atakującymi żołnierzami, opatrywał i wynosił rannych, pomagał strzelającym, wygłaszał przemówienia zagrzewając żołnierzy do walki, oraz służył jako kapłan.

Podhalańska 21 Dywizja Piechoty Górskiej ze swoim dowódcą gen. Bryg. Józefem Kustroniem znalazła się na Ziemi Lubaczowskiej 14 września 1939 i miała za sobą 13 dni morderczych bojów i przemarszów siedemnastu tysięcy stanu wyjściowego. W Lubaczowskim walczyło ok. 3500 – 4000 żołnierzy WP, mających na wyposażeniu 47 ciężkich karabinów maszynowych, 19 działek przeciwpancernych, 13 dział, 3 czołgi „Vickers”. 21 DPG w Lubaczowskim przeorganizowała się i stoczyła tu ciężkie walki z Niemcami.16 września 1939 dywizja, usiłując przebić się, stoczyła zaciekłą walkę pod Oleszycami z przeważającą niemiecką 45. Dywizją Piechoty. Około godz. 14 w lesie między Koziejówką a Ułazowem generał Kustroń został zabity, uczestnicząc w ataku podczas próby przebicia. Po pokonaniu wojsk polskich do Lubaczowa wkroczyły wojska niemieckie, ale 26 września ustąpiły miejsca wojskom sowieckim na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow. Ponowna okupacja niemiecka rozpoczęła się z wybuchem wojny niemiecko-sowieckiej 22 czerwca 1941 i skutkowała w latach 1942-1943 eksterminacją dużej części ludności żydowskiej (której przed wojną było prawie 2000 na ponad 6 tys. mieszkańców miasteczka). Koniec okupacji niemieckiej nastąpił w Lubaczowie 22 lipca 1944, kiedy to miasto zostało zdobyte przez wojska radzieckie.

Po wojnie siedziba gminy Lisie Jamy. W 1945 do Lubaczowa tymczasowo przeniesiono stolicę arcybiskupów lwowskich, w związku z czym kościół parafialny został mianowany kościołem prokatedralnym. Obszar pozostały po Archidiecezji Lwowskiej w granicach Polski został mianowany „Archidiecezją w Lubaczowie” (jedynie na taką nazwę wyraziły zgodę komunistyczne władze, nazwa nie mogła przypominać o polskości Lwowa). Czasowo przewieziono tu pamiątki narodowe z kościołów na Wschodzie, wśród nich cudowny obraz Matki Bożej z Bełza (1951-1974) obecnie w Tarnoszynie, relikwie patrona konkatedry bł. Jakuba Strzemię (20. październik 1966), urnę z sercem abpa Józefa Bilczewskiego. Przez lata 1946-1980 w prokatedrze znajdował się oryginał (obecnie koronowana kopia) cudownego obrazu Matki Bożej Łaskawej przeniesiony przez ówczesnego metropolitę lwowskiego abpa Eugeniusza Baziaka z katedry lwowskiej, ten sam przed którym król Polski Jan Kazimierz w 1656 po potopie szwedzkim składał śluby zawierzenia Polski Bogarodzicy.

25 marca 1992 w miejsce Archidiecezji w Lubaczowie została erygowana diecezja zamojsko-lubaczowska, na podstawie bulli papieża Jana Pawła II Totus Tuus Poloniae Populus i włączona do metropolii przemyskiej obrządku łacińskiego.

Architektura

Widok na rynek w Lubaczowie

Porównanie rynków w Cieszanowie i Lubaczowie

Układ urbanistyczny

Zasadnicza, a zarazem najstarsza historycznie ukształtowana część miasta, tworząca małe śródmieście, usadowiła się na wysoczyźnie pomiędzy Sołotwą a Lubaczówką. Niespełna 0,5 km na południowy wschód od tego centrum, po lewej stronie Lubaczówki wznosi się wzgórze dawnego grodu, nazywane zamkiem. Dookoła śródmieścia umiejscowione są zespoły zabudowy o charakterze podmiejskim, tworzące jego części, osiedla i przysiółki. Na zachodnim krańcu miasta leży Zaprzekop. Na południowym wschodzie, po lewej stronie Lubaczówki, rozciąga się Ostrowiec, będący niegdyś oddzielną wsią, a na zachodzie przysiółek Mazury. W tej części miasta znajduje się park miejski z pozostałościami zamku oraz muzeum.

Zabytki

Lista zabytków znajdujących się w Lubaczowie:

• cerkiew św. Mikołaja,
• ratusz,
• dworzec kolejowy z 1880, z zabytkową wodociągową wieżą ciśnień,
• cmentarz żydowski,
• cmentarz komunalny z 2. poł. XIX w.,
• wzgórze zamkowe z zabudową dworską w tym: pozostałości zamku i fortyfikacji z XVI-XVII w., spichrz z początku XIX w. (obecnie muzeum), park założony po 1915,
• budynek handlowy przy ul. Kościuszki 75, z przełomu XIX/XX,
• dom przy ul. Kościuszki 78, wybudowany w latach 1932-1934,
• dom przy ul. Mickiewicza 26 z 1900,
• rogatka przy ul. Handlowej z 1929,

Urodzeni i związani z Lubaczowem

• Robert Korzeniowski – polski lekkoatleta, chodziarz, wielokrotny mistrz olimpijski i świata,
• Władysław (Józef Sas Wasylkowicz) Witwicki – psycholog, filozof, tłumacz i ilustrator dialogów Platona, malarz i ekslibrista, teoretyk psychologii sztuki i psychologii religii,
• Józefina Szałańska – aktorka, dziennikarz kultury,
• Stanisław Dębicki (1866-1924) – profesor krakowskiej ASP, polski malarz i ilustrator książek,
• Aleksander Sas-Bandrowski, pseudonimy Barski, Brandt (1860-1913) – polski śpiewak (tenor), profesor śpiewu,
• Stanisław Dąbek (1892-1939) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, pośmiertnie awansowany na generała brygady. Podczas kampanii wrześniowej w 1939 był dowódcą Morskiej Brygady Obrony Narodowej i p.o. dowódcą Lądowej Obrony Wybrzeża,
• Franciszek Misztal (1901-1981) – konstruktor lotniczy, profesor Politechniki Warszawskiej. Współtwórca samolotów PZL.23 Karaś (keson skrzydła), PZL.26 (jw.) i główny konstruktor (i autor koncepcji) PZL.38 Wilk. Wynalazca kesonowej konstrukcji skrzydła z blachy falistej,
• Jarosław Furgała – polski rzeźbiarz ludowy,
• Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki, Poeta, laureat nagrody Nike 2009,
• Marian Wojciechowski – pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego,
• Henryk Cioch – polski prawnik, nauczyciel akademicki, adwokat, profesor nauk prawnych,
• Józef Marian Michalik – polski polityk, samorządowiec, poseł na Sejm II kadencji,
• Dawid Kornaga – polski pisarz,

Oświata

Szkoła Muzyczna w Lubaczowie

Biblioteka Pedagogiczna

Muzeum Kresów (dawny spichlerz)

Hala sportowa przy Zespole Szkół w Lubaczowie

• Szkoła Podstawowa nr 1 im. gen. Stanisława Dąbka
• Szkoła Podstawowa nr 2 im. Obrońców Lubaczowa
• Publiczne Gimnazjum nr 1 im. mjra Przemysława Inglota
• Publiczne Gimnazjum nr 2 im. Króla Jana III Sobieskiego
• Państwowa Szkoła Muzyczna I st. im. Krzysztofa Komedy
• Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki
• Zespół Szkół im. gen. Józefa Kustronia (obejmuje liceum ogólnokształcące, technika: ekonomiczne, mechaniczne, informatyczne, budowlane, geodezyjne, logistyczne oraz zasadniczą szkołę zawodową)
• Zespół Placówek im. Jana Pawła II (obejmuje szkoły podstawowe nr 3 i 4, gimnazja nr 3 i 4 oraz szkołę specjalną przysposabiającą do pracy)
• Ośrodek Kształcenia dla Dorosłych
• Ośrodek Kształcenia Zawodowego
• PROMAR Szkoła Językowa – Ośrodek Lubaczów
• Szkoła Językowa Oliwer

Kultura

• Muzeum Kresów
• Miejski Dom Kultury
• Galeria Oficyna
• Powiatowa Biblioteka Publiczna
• Miejska Biblioteka Publiczna
• Biblioteka Pedagogiczna
• Powiatowe Centrum Kultury i Sportu

Media

• Lubaczowski Portal Internetowy e-lubaczow.com
• Regionalny Serwis Informacyjny lubaczow24.com
• Serwis Sportowy Powiatu Lubaczowskiego
• Telewizja Lubaczów – www.lubaczow.tv
• iLubaczów.pl – portal informacyjny ziemi lubaczowskiej

Sport

• Miejski Ośrodek Sportu
• Miejski Klub Sportowy Pogoń-Sokół
• Uczniowskie Kluby Sportowe
• Lubaczowska Akademia Sztuk Walki
• Powiatowe Centrum Kultury i Sportu

Struktury wyznaniowe

Konkatedra i kościół św. Stanisława

Kościół św. Karola Boromeusza

Cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy w Lubaczowie

Cmentarz żydowski w Lubaczowie

Kościół rzymskokatolicki

Dekanat Lubaczów

• Parafia pw. św. Stanisława
  • Konkatedra bł. Jakuba Strzemię w Lubaczowie
• Parafia pw. św. Karola Boromeusza

Grekokatolicyzm

• Parafia pw. św. Mikołaja Cudotwórcy

Świadkowie Jehowy

• Zbór Świadków Jehowy

Byłe wyznania

• Judaizm. W mieście istniało niegdyś pięć synagog:
  • Stara synagoga w Lubaczowie
  • Nowa synagoga w Lubaczowie
  • Mała synagoga w Lubaczowie
  • Zachodnia synagoga w Lubaczowie
  • Wschodnia synagoga w Lubaczowie

Obecnie jedyną pamiątką po tutejszej gminie żydowskiej jest cmentarz.

Transport

Lubaczowski dworzec kolejowy.

W mieście znajduje się dworzec kolejowy.

W mieście krzyżują się drogi wojewódzkie łączące cztery polsko-ukraińskie przejścia graniczne: droga 866 prowadząca do położonego w odległości 13 km drogowego przejścia w Budomierzu, a także droga 867 biegnąca do odległego o 33 km przejścia kolejowego w Werchracie oraz do oddalonego o 50 km Hrebennego i znajdujących się tam dwóch przejść: drogowego i kolejowego.

Z Lubaczowa prowadzą również drogi do Korczowej (przejście graniczne z Ukrainą – 25 km) i dalej do: Przemyśla, Jarosławia, Bełżca i dalej do Tomaszowa Lubelskiego.

Handel

W mieście funkcjonują m.in.:

• markety spożywcze: Tesco (2), Biedronka, Lidl, Delikatesy Centrum (3), Niwex,
• elektroniczne: MediaExpert, Mix Electronics, Avans, Partner RTV-AGD
• budowlane: Majster, Fachowiec, Chemifarb.

Miasta partnerskie

• Tostedt, Niemcy
• Érd, Węgry
• Jaworów, Ukraina
• Sobrance, Słowacja

Honorowi obywatele

• Kazimierz Górski
• Ruth Zuther
• ks. kard. Marian Jaworski
• ks. Stanisław Skorodecki
• Robert Korzeniowski
• Klaus-Dieter Feindt
• Jan Paweł II
• István Kovács
• Béla Döcsakovszky
• Mirosław Karapyta

Linki zewnętrzne

• Lubaczów na starych mapach
• iLubaczów.pl – portal informacyjny ziemi lubaczowskiej