Lubaczów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lubaczów
Ratusz Miejski w Lubaczowie
Ratusz Miejski w Lubaczowie
Herb
Herb Lubaczowa
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat lubaczowski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1376
Burmistrz Krzysztof Szpyt
Powierzchnia 25,73[1] km²
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

12 379[1]
482 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 16
Kod pocztowy 37-600
Tablice rejestracyjne RLU
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Lubaczów
Lubaczów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lubaczów
Lubaczów
Ziemia 50°09′33″N 23°07′19″E/50,159167 23,121944
TERC
(TERYT)
3182509011
Hasło promocyjne: Lubaczów – ulubione klimaty
Urząd miejski
ul. Rynek 26
37-600 Lubaczów
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Category:Lubaczów w Wikisłowniku
Strona internetowa

Lubaczów (ukr. Любачів, jid. ליבעטשויוו, ros. Любачув) – miasto i gmina w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, położone na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, u ujścia rzeczki Sołotwy do Lubaczówki, blisko granicy państwa z Ukrainą.

Miasto stanowi centrum życia społeczno-gospodarczego i kulturalnego regionu. Jest samodzielną gminą miejską, a równocześnie siedzibą władz dużej gminy wiejskiej, obejmującej 21 okolicznych miejscowości, siedzibą powiatu i rzymskokatolickiego dekanatu diecezji zamojsko-lubaczowskiej. Na terenie miasta znajdują się banki, biura adwokackie i notarialne, jednostki szkoleniowo-usługowe, organizacje społeczne, polityczne i zawodowe.

Według danych z 1 marca 2006[2] miasto miało 12 834 mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Lubaczów znajduje się we wschodniej części województwa podkarpackiego, w środkowej części powiatu lubaczowskiego. Miasto jest położone na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, u ujścia rzeczki Sołotwy do Lubaczówki (dopływu Sanu), blisko granicy państwa z Ukrainą.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa przemyskiego.

Lubaczów sąsiaduje z gminą Oleszyce, gminą Lubaczów i gminą Cieszanów.

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2006[3] Lubaczów ma obszar 26 km², w tym:

  • użytki rolne: 72%
  • użytki leśne: 11%

Miasto stanowi 1,97% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 1 grudnia 2009[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 12 379 100 6417 51,84 5962 48,16
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
476,1 246,8 229,3

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Lubaczowie pochodzi z 1214. Wówczas na mocy traktatu spiskiego zawartego pomiędzy Leszkiem Białym, księciem krakowskim i sandomierskim, a królem węgierskim Andrzejem, gród otrzymał wojewoda Pakosław Lasocic. Początkowo istniał pod nazwą Lubacew (Ljubacew). Od 1376 utrwala się forma Lubaczów. Prawa miejskie uzyskał w 1376. Po śmierci ostatniego księcia rawsko-mazowieckiego, miasto przeszło w 1462 pod zarząd królewski. Starostwu lubaczowskiemu liczne przywileje nadał w 1523 król Zygmunt Stary. Marcin Broniowski, burgrabia krakowski i dworzanin królewski, nagrodzony został przez Jana Olbrachta starostwem w Lubaczowie i wójtostwami potwierdzonymi także przez Zygmunta Starego, które utorowały drogę do dworu królewskiego następnym z rodu.

Podczas wyprawy Sobieskiego na czambuły w ramach wojny polsko-tureckiej 1672-1676, w czasie działań operacyjnych bitwy pod Niemirowem miały miejsce tu potyczki 7-8 października 1672.

Od 1772 miasto znajdowało się pod zaborem austriackim aż do 1918. W 1817 dobra starościńskie sprzedano, a w 1868 władze austriackie przeniosły urzędy do Cieszanowa. Po I wojnie miasto uzyskało rangę powiatu.

W obronie Galicji Wschodniej przed Ukraińcami w grudniu 1918, toczyły się tu walki, w których brała udział m.in. kompania lubaczowska WP pod dowództwem kpt. Stanisława Dąbka. Ks. mjr Stanisław Sinkowski wtedy szedł w tyralierze z atakującymi żołnierzami, opatrywał i wynosił rannych, pomagał strzelającym, wygłaszał przemówienia zagrzewając żołnierzy do walki, oraz służył jako kapłan.

Podhalańska 21 Dywizja Piechoty Górskiej ze swoim dowódcą gen. bryg. Józefem Kustroniem znalazła się na Ziemi Lubaczowskiej 14 września 1939 i miała za sobą 13 dni morderczych bojów i przemarszów siedemnastu tysięcy stanu wyjściowego. W Lubaczowskim walczyło ok. 3500 – 4000 żołnierzy WP, mających na wyposażeniu 47 ciężkich karabinów maszynowych, 19 działek przeciwpancernych, 13 dział, 3 czołgi „Vickers”. 21 DPG w Lubaczowskim przeorganizowała się i stoczyła tu ciężkie walki z Niemcami.16 września 1939 dywizja, usiłując przebić się, stoczyła zaciekłą walkę pod Oleszycami z przeważającą niemiecką 45. Dywizją Piechoty. Około godz. 14 w lesie między Koziejówką a Ułazowem generał Kustroń został zabity, uczestnicząc w ataku podczas próby przebicia. Po pokonaniu wojsk polskich do Lubaczowa wkroczyły wojska niemieckie, ale 26 września ustąpiły miejsca wojskom sowieckim na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow. Ponowna okupacja niemiecka rozpoczęła się z wybuchem wojny niemiecko-sowieckiej 22 czerwca 1941 i skutkowała w latach 1942-1943 eksterminacją dużej części ludności żydowskiej (której przed wojną było prawie 2000 na ponad 6 tys. mieszkańców miasteczka). Koniec okupacji niemieckiej nastąpił w Lubaczowie 22 lipca 1944, kiedy to miasto zostało zdobyte przez wojska sowieckie[4].

Po wojnie siedziba gminy Lisie Jamy[5]. W 1945 do Lubaczowa tymczasowo przeniesiono stolicę arcybiskupów lwowskich, w związku z czym kościół parafialny został mianowany kościołem prokatedralnym. Obszar pozostały po Archidiecezji Lwowskiej w granicach Polski został mianowany „Archidiecezją w Lubaczowie” (jedynie na taką nazwę wyraziły zgodę komunistyczne władze, nazwa nie mogła przypominać o polskości Lwowa). Czasowo przewieziono tu pamiątki narodowe z kościołów na Wschodzie, wśród nich cudowny obraz Matki Bożej z Bełza (1951-1974) obecnie w Tarnoszynie, relikwie patrona konkatedry bł. Jakuba Strzemię (20. październik 1966), urnę z sercem abpa Józefa Bilczewskiego. Przez lata 1946-1980 w prokatedrze znajdował się oryginał (obecnie koronowana kopia) cudownego obrazu Matki Bożej Łaskawej przeniesiony przez ówczesnego metropolitę lwowskiego abpa Eugeniusza Baziaka z katedry lwowskiej, ten sam przed którym król Polski Jan Kazimierz w 1656 po potopie szwedzkim składał śluby zawierzenia Polski Bogarodzicy[6][7].

25 marca 1992 w miejsce Archidiecezji w Lubaczowie została erygowana diecezja zamojsko-lubaczowska, na podstawie bulli papieża Jana Pawła II Totus Tuus Poloniae Populus i włączona do metropolii przemyskiej obrządku łacińskiego.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Widok na rynek w Lubaczowie przed renowacją
Porównanie rynków w Cieszanowie i Lubaczowie

Układ urbanistyczny[edytuj | edytuj kod]

Zasadnicza, a zarazem najstarsza historycznie ukształtowana część miasta, tworząca małe śródmieście, usadowiła się na wysoczyźnie pomiędzy Sołotwą a Lubaczówką. Niespełna 0,5 km na południowy wschód od tego centrum, po lewej stronie Lubaczówki wznosi się wzgórze dawnego grodu, nazywane zamkiem. Dookoła śródmieścia umiejscowione są zespoły zabudowy o charakterze podmiejskim, tworzące jego części, osiedla i przysiółki. Na zachodnim krańcu miasta leży Zaprzekop. Na południowym wschodzie, po lewej stronie Lubaczówki, rozciąga się Ostrowiec, będący niegdyś oddzielną wsią, a na zachodzie przysiółek Mazury. W tej części miasta znajduje się park miejski z pozostałościami zamku oraz muzeum.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Lista zabytków znajdujących się w Lubaczowie[8]:

  • cerkiew św. Mikołaja,
  • ratusz,
  • dworzec kolejowy z 1880, z zabytkową wodociągową wieżą ciśnień,
  • cmentarz żydowski,
  • cmentarz komunalny z 2. poł. XIX w.,
  • wzgórze zamkowe z zabudową dworską w tym: pozostałości zamku i fortyfikacji z XVI-XVII w., spichrz z początku XIX w. (obecnie muzeum), park założony po 1915,
  • budynek handlowy przy ul. Kościuszki 75, z przełomu XIX/XX,
  • dom przy ul. Kościuszki 78, wybudowany w latach 1932-1934,
  • dom przy ul. Mickiewicza 26 z 1900,
  • rogatka przy ul. Handlowej z 1929,

Urodzeni i związani z Lubaczowem[edytuj | edytuj kod]

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Szkoła Muzyczna w Lubaczowie
Biblioteka Pedagogiczna
Muzeum Kresów (dawny spichlerz)
Hala sportowa przy Zespole Szkół w Lubaczowie
  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. gen. Stanisława Dąbka
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Obrońców Lubaczowa
  • Publiczne Gimnazjum nr 1 im. mjra Przemysława Inglota
  • Publiczne Gimnazjum nr 2 im. Króla Jana III Sobieskiego
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I st. im. Krzysztofa Komedy
  • Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki
  • Zespół Szkół im. gen. Józefa Kustronia (obejmuje liceum ogólnokształcące, technika: ekonomiczne, mechaniczne, informatyczne, budowlane, geodezyjne, logistyczne oraz zasadniczą szkołę zawodową)
  • Zespół Placówek im. Jana Pawła II (obejmuje szkoły podstawowe nr 3 i 4, gimnazja nr 3 i 4 oraz szkołę specjalną przysposabiającą do pracy)
  • Ośrodek Kształcenia dla Dorosłych
  • Ośrodek Kształcenia Zawodowego
  • PROMAR Szkoła Językowa – Ośrodek Lubaczów
  • Szkoła Językowa Oliwer

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Muzeum Kresów
  • Miejski Dom Kultury
  • Galeria Oficyna
  • Powiatowa Biblioteka Publiczna
  • Miejska Biblioteka Publiczna
  • Biblioteka Pedagogiczna
  • Powiatowe Centrum Kultury i Sportu

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • Miejski Ośrodek Sportu
  • Miejski Klub Sportowy Pogoń-Sokół
  • Uczniowskie Kluby Sportowe
  • Lubaczowska Akademia Sztuk Walki
  • Powiatowe Centrum Kultury i Sportu
  • Akademia Sportu w Lubaczowie

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Konkatedra i kościół św. Stanisława
Kościół św. Karola Boromeusza
Cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy w Lubaczowie

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Dekanat Lubaczów

Kościół greckokatolicki[edytuj | edytuj kod]

  • Parafia pw. św. Mikołaja Cudotwórcy

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Byłe wyznania[edytuj | edytuj kod]

Obecnie jedyną pamiątką po tutejszej gminie żydowskiej jest cmentarz.

Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się dworzec kolejowy.

W mieście krzyżują się drogi wojewódzkie łączące cztery polsko-ukraińskie przejścia graniczne: droga 866 prowadząca do położonego w odległości 13 km drogowego przejścia w Budomierzu, a także droga 867 biegnąca do odległego o 33 km przejścia kolejowego w Werchracie oraz do oddalonego o 50 km Hrebennego i znajdujących się tam dwóch przejść: drogowego i kolejowego.

Z Lubaczowa prowadzą również drogi do Korczowej (przejście graniczne z Ukrainą – 25 km) i dalej do: Przemyśla, Jarosławia, Bełżca i dalej do Tomaszowa Lubelskiego.

Handel[edytuj | edytuj kod]

W mieście funkcjonują m.in.:

  • markety spożywcze: Tesco (2), Biedronka (2), Lidl, Delikatesy Centrum (3), Niwex, Piotruś Pan,
  • elektroniczne: Avans, Neopunkt, Media Expert
  • budowlane: Majster, Fachowiec, Chemifarb.

Miasta partnerskie[10][edytuj | edytuj kod]

Honorowi obywatele[11][edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]