Luboń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Luboń
panorama miasta z wieży kościoła św. Barbary (wrzesień 2009)
panorama miasta z wieży kościoła św. Barbary (wrzesień 2009)
Herb Flaga
Herb Lubonia Flaga Lubonia
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat poznański
Gmina gmina miejska
Aglomeracja poznańska
Data założenia 29 września 1954[1]
Prawa miejskie 13 listopada 1954
Burmistrz Małgorzata Michalska
Powierzchnia 13,51 km²
Wysokość 72 m n.p.m.
Populacja (31.12.2012)
• liczba ludności
• gęstość

30 297
2243 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 61
Kod pocztowy 62-030 (dawniej 62-031 i 62-032)[2]
Tablice rejestracyjne PZ, POZ
Położenie na mapie powiatu poznańskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu poznańskiego
Luboń
Luboń
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Luboń
Luboń
Ziemia 52°20′47,35″N 16°52′38,55″E/52,346486 16,877375
TERC
(TERYT)
4303921011
Urząd miejski
pl. E. Bojanowskiego 2
62-030 Luboń
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Luboń w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Lubońmiasto w centralnej części województwa wielkopolskiego, w powiecie poznańskim, położone nad rzeką Wartą, w jej Poznańskim Przełomie. Stosunkowo duża liczba mieszkańców w porównaniu do niewielkiej powierzchni 13,5 km², na której rozciąga się miasto sprawia, że Luboń znajduje się na liście stu najgęściej zaludnionych miast w Polsce. Obecnie działa tu przemysł chemicznyLuvena, budowlany oraz wiele innych podmiotów gospodarczych; dawniej występował również przemysł spożywczy i metalurgiczny.

Według danych z 31 grudnia 2012, miasto liczyło 30 297 mieszkańców[3].

Miasto utworzono 13 listopada 1954 roku, w wyniku nadania gromadzie Luboń[4] (= Luboń, Żabikowo, Lasek) praw miejskich.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Luboń wchodzi w skład aglomeracji poznańskiej, zajmuje obszar 13,5 km². Od północy miasto przylega bezpośrednio do Poznania, a od południa graniczy z Wielkopolskim Parkiem Narodowym. Przez Luboń przebiega autostrada A2, której jeden ze zjazdów (Poznań Dębina) położony jest częściowo na terenie Lubonia, droga wojewódzka nr 430, zapewniająca połączenie z południowymi powiatami Wielkopolski, oraz linia kolejowa Poznań – Wrocław. Blisko granicy miasta przebiega również trasa E-261 (Świecie – Poznań – Wrocław).

W latach 19541998 miasto administracyjnie należało do województwa poznańskiego.

Według danych z roku 2002[5] Luboń ma obszar 13,52 km², w tym:

  • użytki rolne: 48%
  • użytki leśne: 5%

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 13,51 km²[6]. Miasto stanowi 0,71% powierzchni powiatu.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Położenie Lubonia w powiecie poznańskim
Warta przepływająca przez Luboń

W mieście występują następujące wody powierzchniowe:

Cieki wodne
Zbiorniki wodne
  • Kocie Doły
  • Kocie Dołki

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Plan miasta

Nazwa Luboń pojawiła się w dokumentach źródłowych już na początku XIV wieku, a od tego czasu można znaleźć jej różne formy, jak na przykład: Lubome (1316), Lubom (1409), Lubonya (1443), Lubon (1508), Luboń (1655), w Luboni (1712). Pierwotnie nazwa miała postać Lubom i Lubomie, występowała więc w formie rodzaju męskiego i rodzaju nijakiego, przy czym postać Lubom kończyła się miękkim m. Lubom czy Lubomie to nazwa dzierżawcza (wskazująca na pierwszego właściciela osady), utworzona od imienia Lubom za pomocą archaicznego przyrostka j-, który zlał się z poprzedzającym m, powodując jego miękkość. Z kolei imię Lubom jest skróconą formą jakiegoś imienia dwuczłonowego (o charakterze życzącym) z pierwszym członem Lubo-, np. Lubogost, Lubomir, Lubomysł itp.[7]

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: kalendarium historii Lubonia.

Miasto Luboń powstało w 1954 roku w wyniku połączenia trzech wsi: Lubonia, Żabikowa i Lasku, których dzieje nie zostały jeszcze opisane. Poniżej zamieszczonych jest kilka podstawowych informacji na temat historii tych wsi.

Luboń[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o wsi o takiej nazwie pochodzi z 1316 roku. Dotyczy ona Mikołaja z Lubonia, przywołanego przed sąd w charakterze świadka. W okresie 1385-1429 Luboń należy do Pomiana i jego synów, a następnie od 1430 do 1452 do Mikołaja Strosberga, mieszczanina poznańskiego. W 1452 roku Erazm, Grzegorz, Katarzyna i Małgorzata, dzieci zmarłego Mikołaja, sprzedają swe części Lubonia władzom miasta Poznania. Odtąd przez 400 lat dochody z Lubonia zasilają kasę tego miasta. W latach 1469–1479 jest dzierżawiony przez agenta handlowego oraz bankiera, Mikołaja Wildę. W 1510 roku Luboń liczy 7 kwart roli chłopskiej i 6 kwart roli folwarcznej, 2 młyny i karczmę.
Ze wstępnych badań wynika, że wspomniany folwark mógł istnieć na obszarze ograniczonym z jednej strony ulicami Spadzistą i 3 Maja, a z drugiej doliną Warty i Strumienia Junikowskiego.
W 1709 roku panująca zaraza wyludniła niemal całkowicie wieś. Od 1719 roku osiedlali się w niej rolnicy z frankońskiego Bambergu, nazywani przez poznaniaków bambrami.
Na początku XX wieku wraz z intensywnie rozwijającym się przemysłem nastąpił duży wzrost liczby mieszkańców Lubonia – powstały trzy duże zakłady przemysłowe: krochmalnia i drożdżownia, przekształcone po II wojnie w Wielkopolskie Przedsiębiorstwo Przemysłu Ziemniaczanego, a także zakład chemiczny produkujący między innymi nawozy fosforowe – obecnie Luvena (dawniej Zakłady Chemiczne Luboń).

Legendy lubońskie

Jak głosi jedna z nich, przed tysiącem lat, na południe od Poznania żył ród Puszczyków – myśliwych i bartników. „Ich wodzem był waleczny Lubom. Jego siostra, urodziwa Sławka, mieszkała w grodzie Mieszka I i była jego pogańską żoną. Po przyjeździe czeskiej Dąbrówki, Sławkę odesłano rodzinie. W ten sposób ród Puszczyków, odsunięty od wpływów po przyjęciu przez Mieszka chrześcijaństwa, zaczął się buntować i zbrojnie wystąpił przeciwko księciu. Doszło do bitwy, w której wojsko Mieszka rozgromiło Luboma i jego rodzinę. Pamięć o Puszczykach i Lubomie przetrwała w nazwach dwóch miejscowości powstałych w okolicy, gdzie stoczono decydującą bitwę.”

Żabikowo[edytuj | edytuj kod]

W 1283 roku należało do Bartłomieja z Poznania, któremu Przemysł II w zamian dał 4 łany na Winiarach i 5 jatek w Poznaniu. W 1311 roku Łodzic Wojciech z Krosna zastawił je biskupowi poznańskiemu Andrzejowi Zarembie. Ponieważ Wojciech w ciągu trzech lat zobowiązania swojego nie wykonał, Żabikowo pozostało własnością biskupa. W 1508 roku wieś posiadała 12 siedzib chłopskich, młyn i dwie karczmy. W 1564 roku zanotowano dwa stawy, przy każdym młyn o jednym kole korzecznym. W 1796 roku na skutek zarządzonej przez zaborce konfiskaty dóbr kościelnych, Żabikowo stało się własnością Rządu Pruskiego. Wieś liczyła wtedy 10 gospodarstw (2 kmiece, 2 półrolnicze, 6 chałupników) odprawiających pańszczyznę na rzecz dworu w Komornikach. Wykorzystując złoża gliny tworzy się cegielnie: Królewską (początek XIX wieku) oraz Suwalskiego i Fechnera (przełom XIX i XX wieku). Z inicjatywy Augusta Cieszkowskiego utworzono w Żabikowie działającą w latach 1870-1877 Wyższą Szkołę Rolniczą. W pierwszych latach XX w., w celu wzmocnienia żywiołu niemieckiego, powstaje popierane przez władze pruskie osiedle z rynkiem (obecnie plac bł. E. Bojanowskiego). W czasach II Rzeczypospolitej siedziba gminy. We wrześniu 1942 roku zaczęto budowę obozu karno-śledczego, w którym do końca okupacji zginęło kilkuset Polaków.

Lasek[edytuj | edytuj kod]

Wieś olęderska założona w 1756 roku na polach majętności wirowskiej przez Augustyna Działyńskiego i jego żonę Annę z Radomickich Działyńską. Wieś założona na surowym korzeniu liczyła w 1760 roku jedenastu gospodarzy, 1784 r. – dziewiętnastu, a w 1793 – dwudziestu czterech. Do dziś znaczna część Lasku nie utraciła swego rolniczego charakteru.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność miasta[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: ludność Lubonia.

Dane dotyczące liczby mieszkańców Lubonia w perspektywie wieloletniej (1960-2008)[8]

Struktura płci[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2008[9]

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 28 170 100 14 761 52,4 13 409 47,6
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
2084 1092 992

Według danych z roku 2008[5] średni dochód na mieszkańca wynosił 1526,00 .

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Charakter gospodarczy Lubonia wynika z jego położenia w aglomeracji poznańskiej: z jednej strony znaczna część ludności dojeżdża do pracy i szkół ponadgimnazjalnych w Poznaniu, z drugiej zaś Luboń stanowi tradycyjny ośrodek wytwórczo-usługowy. Jedynie południowa część miasta (Lasek) zachowała charakter rolniczy – w krajobrazie przeważają pola uprawne, sady i ogrody, które specjalizują się w uprawie roślin ozdobnych.[potrzebne źródło]

Od kilku lat Luboń charakteryzuje się dużym wzrostem liczby mieszkańców. Jest to związane z rozwojem budownictwa deweloperskiego oraz z rozpoczęciem zagospodarowywania około stu hektarów terenów przeznaczonych pod nowe centrum miasta. Przyszłe centrum to rozległy obszar w środkowej części Lubonia przeznaczony w planie zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo mieszkaniowe jedno- i wielorodzinne, gdzie docelowo zamieszka około 5 000 osób. Powstanie wiele nowych obiektów usługowych, a także nowe tereny rekreacyjno-sportowe. Miasto wykupuje w tym rejonie grunty pod przyszłe ulice i zieleń miejską.[potrzebne źródło]

Obecnie działa tu przemysł chemicznyLuvena, budowlany oraz wiele innych podmiotów gospodarczych; dawniej występował również przemysł spożywczy i metalurgiczny.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Autostrada A2 (w tle panorama Żabikowa)

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Przez Luboń przebiega linia kolejowa Poznań – Wrocław, a także ma tu swój początek linia kolejowa nr 357 Sulechów – Luboń. Dworzec kolejowy znajduje się w północno-wschodniej części miasta, przy ulicy Dworcowej. Przez miasto przejeżdża wiele pociągów różnych relacji, między innymi InterCity: Szczecin – Wrocław czy EuroCity: Szczecin – Budapeszt, jednak bezpośrednio z lubońskiego dworca można dostać się tylko do kilku większych polskich miast (Poznań, Leszno, Wrocław).

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Transport zbiorowy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Komunikacja miejska w Luboniu.

Miasto Luboń obsługiwane jest przez Przedsiębiorstwo Transportowe Translub, MPK Poznań, ZUK Komorniki, oraz EKO-Rondo Puszczykowo.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Lista zabytków rejestrowanych znajdujących się w Luboniu:

  • szkoła (obecnie Liceum Ogólnokształcące) przy ul. Armii Poznań z początku XX wieku
  • zespół zabudowy fabrycznej Zakładów Przemysłu Ziemniaczanego, wybudowany w latach 1904-1908, 1926-1930,
  • zespół fabryki chemicznej, obecnie Zakłady Chemiczne LUVENA S.A., wybudowany w latach 1909-1914,
  • domy kolonii mieszkalnej dawnej fabryki chemicznej, wybudowane w latach 1909-1914. Zespół obejmuje bloki od 1 do 4 oraz dom przy ul. Armii Poznań 51
  • teren obozu hitlerowskiego, obecnie Muzeum – Miejsce Pamięci Narodowej przy ul. Niezłomnych 2
  • kościół parafialny pw. św. Barbary wraz z plebanią, wybudowany w latach 1909-1912

Kościół św. Barbary[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Barbary

Budynek powstał w latach 1908-1912 przy ówczesnym Placu Wolności, wzniesiony przez społeczność wyznania ewangelicko-augsburskiego. Po II wojnie światowej przekazano go rzymskokatolickiej parafii św. Barbary. Do tego czasu parafia mieściła się w przyklasztornej kaplicy Zgromadzenia Sióstr Służebniczek NMP. W trakcie remontu przeprowadzonego w 1951 roku, w głównym ołtarzu umieszczono obraz przedstawiający św. Barbarę, a sklepienie pokryto malowidłami. Przebudowano również chór, który został pomniejszony. Kościół wpisany jest do rejestru zabytków.

Pomnik Siewcy[edytuj | edytuj kod]

Pomnik „Siewcy”

Pomnik powstały w 1923 roku jest jednym z najstarszych zabytków Lubonia. Dzieło artysty rzeźbiarza Marcina Rożka wpisało się na stałe w krajobraz parku przy ulicy Armii Poznań. Niemal trzymetrowej wysokości pomnik Siewcy, przedstawiający słowiańskiego rolnika siejącego zboże, wykonany jest z brązu i granitu. Pomnik zakupił koncern chemiczny dr Roman May z Lubonia. Marcin Rożek wyrzeźbił także podstawę, na której stanął wizerunek siewcy – jest to sześciometrowy cokół z fontanną przyozdobioną przedstawieniami delfinów. Całość ustawiono w ogrodzie jordanowskim, niedaleko osiedla zamieszkanego przez kadrę techniczną koncernu.

Kościół św. Jana Bosko[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Jana Bosko

Zwiększająca się liczba mieszkańców Lubonia i Żabikowa, wywołała konieczność powstania nowej parafii. W 1931 roku zawiązał się tymczasowy komitet budowy kościoła. Od 1933 roku proboszczem parafii żabikowskiej był ks. Stanisław Streich, który czynnie włączył się w działalność komitetu. Jesienią 1934 roku ksiądz Streich nabył od Uniwersytetu Poznańskiego grunt pod budowę przyszłej świątyni. Architekt Sawicki przygotował projekt budowli, a pracami kierował Franciszek Reszelski. 6 października 1935 roku ks. Stanisław Streich odprawił pierwszą mszę przy bocznej nawie powstającego kościoła pod wezwaniem św. Jana Bosko. W kolejnych latach rozbudowano i wykończono wnętrze kościoła, a w 1939 roku powstała dzwonnica. Przez lata okupacji niemieckiej w murach kościoła magazynowano materiały sanitarne. Po wyzwoleniu, latem 1945 roku rozpoczęto odbudowę spalonej przez hitlerowców i zniszczonej działaniami wojennymi świątyni. W październiku 1946 roku odprawiono w niej, pierwsze po zakończeniu wojny, nabożeństwo. W latach 1976–1981 przeprowadzono przebudowę wnętrza kościoła. Od 2002 roku budynek świątyni prezentuje się w nowej, odmłodzonej szacie, którą zyskał przez otynkowanie ceglanych murów.

XX-wieczna architektura przemysłowa[edytuj | edytuj kod]

Wybudowane w latach 1903-1904 fabryki: drożdży i przetwórstwa ziemniaczanego, oraz wybudowana w latach 1911-1912 Fabrika Moritz Milch & Co. Wszystkie zakłady zaprojektowane zostały przez niemieckiego architekta Hansa Poelziga

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Budynek gimnazjum nr 2 im. Jana Pawła II
Przedszkola

W roku 2009 w Luboniu funkcjonowało 8 przedszkoli[10].

Szkoły podstawowe
Gimnazja
Szkoły średnie
Inne placówki
  • Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Religia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Dekanat luboński.

Aż do 1928 roku obszar obecnego miasta Lubonia podlegał XIII-wiecznej parafii pw. św. Floriana we Wirach. W 1928 roku zostaje erygowana parafia św. Barbary w Żabikowie, do której należały wsie: Żabikowo, Luboń, Świerczewo oraz wydzielone z parafii komornickiej: Fabianowo i Kotowo. W 1935 roku powstaje parafia pw. św. Jana Bosko, która obejmuje Luboń i część Żabikowa. W 1979 roku poprzez oddzielenie się od Wir, utworzona zostaje parafia św. Maksymiliana Marii Kolbego w Lasku. Na terenie miasta znajduje się też Sala Królestwa Chrześcijańskiego Zboru Świadków Jehowy[11]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Piłka nożna:

Tenis stołowy:

  • Luboński Klub Tenisa Stołowego

Wydarzenia sportowe:

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie:

Lubonianie[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: ludzie związani z Luboniem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jako gromada; Dz. U. z 1954 r. Nr 43, poz. 191.
  2. Na tablicy ogłoszeń UM Luboń jest zawieszona informacja na temat wprowadzenia jednego kodu dla całego miasta Luboń.
  3. Ludność w gminach. Stan w dniu 31 grudnia 2012 r (pol.). GUS. [dostęp 2013-12-29].
  4. Dz. U. z 1954 r. Nr 49, poz. 254.
  5. 5,0 5,1 Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  6. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  7. Prof. dr hab. Bogdan Walczak – naukowiec, prorektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
  8. Oficjalny Serwis Urzędu Miasta Luboń, Luboń w liczbach [dostęp 12 listopada 2009].
  9. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym, stan na 30.06.2008, GUS.
  10. PRZEDSZKOLA – LUBOŃ. [dostęp 2009-08-14].
  11. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 6 kwietnia 2014.
  12. 12,0 12,1 Oficjalny Serwis Urzędu Miasta Luboń – Współpraca zagraniczna.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • S. Malepszak, B. Stanisławski, Wykopaliska archeologiczne w Luboniu, Luboń 1998.
  • G. Wojciech, 50 lat miasta 1954-2004, Luboń 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]