Lucjusz Domicjusz Aurelian

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aurelian
Busto di Claudio II il Gotico, Brescia, Santa Giulia.jpg
Imiona Lucius Domitius Aurelianus
Panował jako Imperator Caesar Lucius Domitius Aurelianus Augustus
zaliczony w poczet bogów jako Divus Aurelianus
Czas panowania 270 r.275 r.
Dynastia cesarze iliryjscy
Data urodzin 9 września 214 r.Sirmium lub Mezja
Data śmierci 275 r.Cenofrurium
Moneta
Aureliancoin1.jpg
Lista cesarzy rzymskich
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Lucjusz Domicjusz Aurelian, Lucius Domitius Aurelianus (ur. 9 września 214 w Mezji lub Sirmium, zm. jesienią 275 w okolicach Byzantion, obecnie Stambuł) – cesarz rzymski w latach 270-275. Był jednym z wybitniejszych władców drugiej połowy III wieku. Po długich latach wewnętrznych zamieszek, niepokojów i nieustannych rebelii, twardą ręką zaczął wyprowadzać cesarstwo z kryzysu.

Dojście do władzy[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Klaudiusza II, Senat zaproponował, by cesarzem rzymskim został jego brat Kwintyllus. Ten nie miał jednak poparcia wśród wojska i jego pozycja jako władcy była bardzo niestabilna. W związku z tym Aurelian, rozpuszczając plotkę, że przed śmiercią to jego, a nie Kwintyllusa wyznaczył na następcę Klaudiusz, zyskał poparcie armii i ogłosił się cesarzem.

Dokonania[edytuj | edytuj kod]

W końcu 270 r. lub na początku 271 pokonał Wandalów, którzy najechali Panonię. Narzucił im sojusz, ale wkrótce na Cesarstwo najechali Jutungowie (razem z Alamanami). Najazd ten dotarł do samej Italii, gdzie Aurelian początkowo poniósł klęskę w bitwie pod Piacentią, a następnie zatrzymał najeźdźców w środkowej Italii. Najazd Jutungów i klęska cesarza spowodowała falę uzurpacji. W Rzymie doszło również do rebelii pracowników mennicy; cesarz dowiedział się o fałszowaniu przez nich monety (w tym czasie zawartość srebra w antoninianach spadła do zaledwie 1-2%) i to doprowadziło mincerzy do tego desperackiego kroku. Rebelia została krwawo stłumiona, towarzyszyły temu represje wobec senatorów.

Po pokonaniu Jutungów w 271 zaczęto wznosić wokół Rzymu wielkie mury obronne, mające strzec stolicy przed najazdami barbarzyńskimi. W następnym roku doszło do wojny Rzymian z Gotami. Aurelian wkroczył na tereny zamieszkane przez Gotów i pokonał ich. W bitwie zginął król Gotów – Cannabas, który przez część współczesnych badaczy identyfikowany jest jako Kniwa – legendarny zwycięzca spod Abrittus lub też jego potomek.

Ze zwycięstwem nad Gotami związana jest najbardziej kontrowersyjna decyzja Aureliana – opuszczenie prowincji Dacji przez Rzymian. Dokładna data ewakuacji nie jest znana; sugerowano, że miało to miejsce: po pokonaniu Gotów, po zwycięstwie nad Karpami lub w ostatnim roku panowania Aureliana. Pierwsza z możliwości jest najbardziej prawdopodobna. Nie jest pewne co się stało z ludnością cywilną tej prowincji; źródła historyczne podkreślają ewakuację jej i przesiedlenie do nowej prowincji, położonej na południe od Dunaju. Rzeczywiście, na podstawie pojawienia się inskrypcji łacińskich na tym terenie można zaryzykować tezę, że część ludności Dacji przesiedlono na południe. Wydaje się, że część jednak została w dawnej prowincji i stała się przodkami dzisiejszych Rumunów.

Walki z Zenobią i Wabalatem[edytuj | edytuj kod]

272 r. Aurelian rozpoczął rekonkwistę rzymskiego wschodu, który znajdował się w rękach wywodzących się z Palmyry – królowej Zenobii i jej syna Wabalata. Na wiosnę 272 r. Aurelian szybkim marszem zajął Azję Mniejszą, gdzie opór stawiała mu jedynie Tyana. Wedle Historia Augusta cesarz wściekły na miasto za zamknięcie przed nim bram zagroził, że jeśli Tyana upadnie to nakaże zabić wszystkich w mieście łącznie z psami. Po upadku miasta jednak na prośbę Apolloniusza z Tyany, który ukazał mu się w śnie, cesarz darował życie mieszkańcom miasta, ale, aby nie cofać słowa, nakazał zabić wszystkie psy w mieście.

Decydujące starcie pomiędzy Zenobią i Wabalatem a Aurelianem nastąpiło w Syrii. W dwóch bitwach koło Immae (niedaleko Antiochii), oraz Emesy Aurelian pokonał armię Zenobii. Następnie cesarz miał oblegać Palmyrę, gdzie schroniła się królowa. Dziś archeolodzy kwestionują historyczność tego oblężenia – wokół miasta nie było murów, które mogły zatrzymać wojska Aureliana (mury Palmyry, które są dziś widoczne, zbudowano już po upadku miasta).

W sierpniu 272 roku Palmyra znajdowała się więc w rękach Aureliana, a Zenobia i jej syn zostali wzięci do niewoli. Dalszy los Wabalata nie jest znany; Zenobia wedle najbardziej rozpowszechnionej wersji miała zostać wysłana do Italii, gdzie tam spokojnie żyła jako rzymska matrona. Wobec innych zwolenników królowej Aurelian nie miał tyle litości – wśród skazanych na śmierć był filozof Kasjusz Longinus. Aurelian dosyć szybko musiał wracać nad Dunaj, gdzie doszło do najazdu Karpów. Cesarz szybko pokonał najeźdźców. W tym samym czasie doszło do rebelii w Palmyrze, w której zabito cały rzymski garnizon. Zapewne wybuch tego buntu spowodowany był postępowaniem rzymskiego garnizonu. Aurelian szybko wrócił na wschód i bez większych problemów ponownie zajął miasto. Starożytni historycy opisują zniszczenie Palmyry, co kwestionują archeolodzy.

W 274 r. Aurelian rozpoczął wojnę na zachodzie przeciwko Tetricusowi I – cesarzowi Imperium Galliarum (Cesarstwa Galijskiego). Pomiędzy wojskami Aureliana a siłami Tetricusa doszło do bitwy pod Châlons-en-Champagne, w której Aurelian odniósł zdecydowane zwycięstwo. Z bitwą ta związana jest opowieść o prowadzeniu przez Tetricusa potajemnych rozmów o kapitulacji z Aurelianem, które doprowadziły do jego poddania się podczas bitwy. Według części badaczy Tetricus I dostał się w czasie bitwy do niewoli, a cała opowieść miała na celu zdyskredytowanie go w oczach mieszkańców Galii. Tetricus I nie tylko nie został przez Aureliana zabity, ale po tryumfie cesarza został on mianowany correctorem Italii.

Administracja Aureliana[edytuj | edytuj kod]

Aurelian przeprowadził reformę monetarną, dzięki której zwiększono zawartość srebra w antoninianach. Cesarz był gorliwym czcicielem Słońca Sol Invictus i wzniósł w Rzymie świątynię poświęconą temu bóstwu oraz ustanowił odbywające się co 4 lata igrzyska na jego część, wprowadził też nowe kolegium kapłańskie pontyfików Słońca. Część badaczy uznaje, że Aurelian wprowadził Sol jako jedyne lub najwyższe bóstwo w cesarstwie rzymskim. Hipoteza ta znajduje dziś coraz mniej zwolenników. Wydaje się, że wszystkie wprowadzone przez niego innowacje religijne mieszczą się w ramach tradycyjnej rzymskiej religii. Także emisja monet z legendą Sol Domini Imperi Romani nie jest dowodem na tę tezę – monety te emitowano w tylko jednej mennicy, emisji tych było bardzo mało i dotyczyły tylko monet brązowych.

Śmierć Aureliana[edytuj | edytuj kod]

Srebrny antoninian z wizerunkiem Aureliana

Aurelian zginął zamordowany podczas spisku wojskowych w czasie przygotowań do nowej wyprawy wojennej w okolicach Byzantion, w 275 r. Nie jest jasne, czy miała być ona skierowana przeciw Persji, czy Gotom. Przywódcą morderców cesarza był jeden z jego dowódców Mucapor. Dokładna data śmierci cesarza nie jest znana. Ostatni dokument papirusowy, na którym Aurelian figuruje jako cesarz, datowany jest na 19 października 275 r. Pierwszy dokument w Egipcie datowany panowaniem następcy Aureliana – Tacyta datowany jest dopiero na maj 276 r. Z całą pewnością Tacyt objął władzę przed 10 grudnia 275 r. (sprawował drugą tribunicia potestas, która była odnawiana 10 grudnia).

W źródłach literackich pojawia się informacja o 6-miesięcznym interregnum („bezkrólewiu”) pomiędzy rządami Aureliana a Tacyta. Wydaje się, że jest to efekt błędnej interpretacji informacji źródłowej, że panowanie Tacyta było 6-miesięcznym interregnum pomiędzy rządami Aureliana a Probusa. W każdym razie Tacyt przejął rządy nie dłużej niż po miesiącu lub dwóch, a być może już po kilku dniach.

Pojawiła się również hipoteza, wedle której po śmierci Aureliana rządy sprawowała jego żona – Seweryna. Dowodem na to mają być liczne emisje monet z jej wizerunkiem pod sam koniec panowania Aureliana.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • E.Cizek, L`empereur Aurelien et son temps, Paris 1994
  • R.Gobl, Die Munzpragung des Kaisers Aurelianus, I-II, Wien 1993
  • Tadeusz Kotula: Aurelian i Zenobia. Wrocław: Ossolineum, 2006. ISBN 83-04-04593-1.
  • Robert Suski: Konsolidacja Cesarstwa rzymskiego za panowania cesarza Aureliana 270-275. Kraków: Avalon, 2008. ISBN 978-83-60448-42-7.
  • A.Watson, Aurelian, London 1999


Poprzednik
Kwintyllus
Imperatores Romani.svg Cesarz rzymski
270275
Imperatores Romani.svg Następca
Tacyt