Ludwig von Mises

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ludwig Heinrich Edler von Mises
Ludwig Heinrich Edler von Mises
Data i miejsce urodzenia 29 września 1881
Lwów
Data i miejsce śmierci 10 października 1973
Nowy Jork
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Ludwig von Mises w Wikicytatach

Ludwig Heinrich Edler von Mises (ur. 29 września 1881 we Lwowie, zm. 10 października 1973 w Nowym Jorku) – ekonomista austriacki. Brat matematyka Richarda von Misesa.

Przedstawiciel szkoły austriackiej w ekonomii, w poglądach na gospodarkę reprezentował stanowisko leseferystyczne. Twierdził, że niemożliwe jest racjonalne funkcjonowanie gospodarki planowej. Stanowisko to wywołało w okresie międzywojennym szeroką dyskusję teoretyczną (M. Dobb, O. Lange).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Herb pradziadka Ludwiga von Misesa, Mayera Rachmiela Misesa, który otrzymał tytuł szlachecki w 1881 roku od cesarza Franciszka Józefa I

Urodził się 29 września 1881 r. w domu nr 13 przy ulicy Jagiellońskiej we Lwowie, w żydowskiej rodzinie Artura Edlera i Adeli (z domu Landau) von Misesów. Ojciec Ludwiga był absolwentem Politechniki w Zurichu. Potem pracował w Austriackim Ministerstwie Kolei na stanowisku inżyniera. Ludwig był najstarszym z trójki chłopców. Jeden z braci umarł w dzieciństwie, natomiast Richard stał się znanym matematykiem.

W latach 1892-1900 Ludwig von Mises uczęszczał do prywatnej szkoły podstawowej we Lwowie. Otrzymał tam klasyczne wykształcenie, dodatkowo wzbogacone kulturą galicyjskiej stolicy. Przed ukończeniem dwunastego roku życia von Mises obyty w piśmie niemieckim, łacińskim, cyrylicy, grece oraz hebrajskim. Władał przy tym, oprócz niemieckiego także językiem polskim i francuskim oraz rozumiał po ukraińsku[1]. Po ukończeniu szkoły podstawowej młody von Mises kontynuował edukację już w stolicy cesarstwa, Wiedniu, gdzie uczęszczał do publicznego gimnazjum, zaś w roku 1900 rozpoczął studia na Uniwersytecie Wiedeńskim. W 1903 roku umarł jego ojciec.

20 lutego 1906 otrzymał stopień doktora prawa kanonicznego i rzymskiego na tymże uniwersytecie. Uniwersytet Wiedeński nie miał wtedy katedry ekonomicznej. Jedyną metodą studiowania ekonomii były studia prawnicze. Prawdopodobnie od 1904 do 1914 uczęszczał także na seminaria Eugena von Böhm-Bawerka. W 1910 Zakończył trzyletnią obowiązkową służbę wojskową, składającą się z trzech czterotygodniowych okresów, po jednym na każdy rok służby.

W 1913 został zatrudniony jako privatdozent (nieopłacany wykładowca) na Uniwersytecie Wiedeńskim.

Podczas pierwszej wojny światowej został wcielony do wojska. Opuścił Wiedeń latem 1914, by udać się na wojnę tego samego dnia i tym samym pociągiem, którym planował wyruszyć, by prowadzić seminarium na Śląsku. Był kapitanem w artylerii kawalerii austro-węgierskiej, początkowo na froncie wschodnim w Karpatach, Rosyjskiej Ukrainie i Krymie. W późniejszym etapie wojny pracował nad problemami ekonomicznymi ze Sztabem Generalnym w Wiedniu.

Po wojnie został dyrektorem austriackiego Urzędu Reparacji Wojennych Ligi Narodów (do 1920).

W 1919 powrócił na Uniwersytet Wiedeński jako privatdozent. 18 maja 1918 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego. Po pierwszej wojnie światowej Mises pomógł w odnowie Społeczeństwa Ekonomicznego, wydawcy kwartalnika Zeitschrift fur Nationalökonomie. Aktywny członek Stowarzyszenia na rzecz Polityki Socjalnej (do 1933). W 1926 występował z wykładami na amerykańskich uniwersytetach, które były sponsorowane przez Fundację Laury Spelman Rockefeller.

W latach 1920-1934 prowadził prywatne seminarium w swoim biurze w co drugi piątkowy wieczór. Uczestniczyli w nim doktorowie uniwersyteccy i goście, jedynie za zaproszeniem.

Założony przez Misesa Austriacki Instytut Badań Cykli Koniunkturalnych rozpoczął pracę 1 stycznia 1927. Mises stał się jego wiceprezesem wykonawczym. F. A. Hayek był menedżerem do roku 1931, gdy wyemigrował do Londynu, stanowisko to przejął Oskar Morgenstern.

Przebywał w Stanach Zjednoczonych na Kongresie Międzynarodowej Izby Handlu (1931).

6 lipca 1938 wziął ślub z Margit Sereny w Genewie.

W 1940 wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, przybył do Nowego Jorku 2 sierpnia.

W lutym 1942 rozpoczął dwumiesięczny kontrakt w Meksyku na stanowisku Profesora Wizytującego na Narodowym Uniwersytecie w Meksyku i Narodowej Szkole Ekonomii.

Po sześciu latach od przybycia do USA uzyskał obywatelstwo amerykańskie. Od 26 lipca do 4 września tego samego roku wyruszył do Meksyku jako Profesor Wizytujący i prowadził wykłady w szkole ekonomicznej Meksykańskiego Związku Kulturalnego.

W latach 1946-1973 był doradcą Foundation for Economic Education.

Wraz z F. A. Hayekiem przyczynił się do założenia Stowarzyszenia Mont Pelerin, międzynarodowej społeczności biznesmenów, ekonomistów i innych intelektualistów (1947).

W 1949 znów został zaproszony do Szkoły Ekonomicznej Meksykańskiego Związku Kulturalnego, gdzie prowadził wykłady od 30 lipca do 28 sierpnia. W tym roku też został wydany jego traktat ekonomiczny – Human Action.

Od 31 marca do 16 kwietnia 1950 podróżował z wykładami po Peru na zaproszenie Pedro Beltrána, Prezesa Banco Central de Reserve [Centralnego Banku Rezerw].

W 1953 zmarł jego brat Richard.

Od stycznia 1954 do kwietnia 1955 roku pracował jako doradca Krajowego Związku Producentów (NAM).

W czerwcu 1959 przybył do Buenos Aires na zaproszenie Centrum Promocji Wolnej Ekonomii (później Centrum Studiów nad Wolnością). Dał tam sześć odczytów, opublikowanych pośmiertnie jako Polityka ekonomiczna: Rozważania na dziś i jutro.

20 października 1962 nagrodzony Austriacką Odznaką Honorową za Osiągnięcia Naukowe i Artystyczne w wyróżnieniu jego wybitnej działalności jako nauczyciela i wykładowcy oraz za jego prace o uznaniu międzynarodowym w dziedzinach nauki politycznej i ekonomii.

5 czerwca 1963 przyznano mu honorowy doktorat prawa na Uniwersytecie w Nowym Jorku za ukazanie filozofii wolnego rynku i obronę wolnego społeczeństwa.

28 lipca 1964 uzyskał honorowy tytuł Doctor Rerum Politicarum [Doktora Nauk Politycznych] Uniwersytetu we Fryburgu.

10 października 1973 Mises zmarł w Szpitalu Świętego Wincentego w Nowym Jorku.

Praca naukowa[edytuj | edytuj kod]

Główne prace:

  • Die Wirtschaftsrechnung im sozialistischen Gemeinwesen (1920) oraz Socialism. An Economic and Sociological Analysis (1922), w której wykazywał, że społeczeństwa socjalistyczne nie mogą osiągnąć racjonalnej alokacji zasobów, gdyż brak w nich prawdziwego systemu cen.
  • Nationalökonomie: Theorie des Handelns und Wirtschaftens (1940), znana szerzej w wersji rozszerzonej i przetłumaczonej na język angielski jako Human Action (pol. Ludzkie działanie) w której wskazywał konieczność stosowania prakseologii jako metody nauki ekonomii.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Liberalismus (1927)
  • Die Ursachen der Wirtschaftskrise: Ein Vortag (1931)
  • Grundprobleme der Nationalökomomie: Untersuchungen über Verfahren, Aufgaben und Inhalt der Wirtschafts - und Gesellschaftslehre (1933)
  • wydanie polskie: Biurokracja (tłum. J. Kłos, Instytut Konserwatywno-Liberalny i Fijor Publishing 2005)
  • wydanie polskie: Planowany chaos (tłum. L. S. Kołek, Instytut Konserwatywno-Liberalny i Fijor Publishing 2005)
  • wydanie polskie: Mentalność antykapitalistyczna (tłum J. M. Małek, Niepodległość 1991; Arcana 2000)
  • wydanie polskie: Teoria a historia. Interpretacja procesów społeczno-gospodarczych (tłum. Grzegorz Łuczkiewicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011)
  • książka została opublikowana poraz pierwszy w hiszpańskim tłumaczeniu jako El Establecimiento Histórico de la Escuela Austriaca de Economía (1962)
  • wydanie angielskie ukazało się w 1969 roku

Publikacje pośmiertne[edytuj | edytuj kod]

  • Erinnerungen (1978)
  • wydanie angielskie: Notes and Recollections (1978)
  • wydanie polskie: Wspomnienia (tłum. Stefan Sękowski, Fijor Publishing 2007)
  • wydanie polskie: Ekonomia i polityka (tłum. Anna Brzezińska, Fijor Publishing 2006)
  • Ekonomia i polityka (online)
  • Individuo, mercato e Stato di dirtto (1998)
  • The Political Economy of International Reform and Reconstruction (2000)

Nawiązania w kulturze[edytuj | edytuj kod]

  • W powieści Piotra Gibowskiego Asymetria. Rosyjska ruletka pojawia się postać profesora Ludwiga von Misesa, który tworzy Wydział Ekonomiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego. Mises obejmuje w nim funkcję dziekana.

Przypisy

  1. http://mises.pl/blog/2010/09/28/kuehnelt-leddihn-kulturalne-korzenie-ludwiga-von-misesa/ Erik von Kuehnelt-Leddihn "Kulturalne korzenie Ludwiga von Misesa"

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]