Ludwik Amadeusz Sabaudzki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ludwik Amadeusz Sabaudzki
Ludwik Amadeusz Sabaudzki
Data i miejsce urodzenia 29 stycznia 1873
Madryt
Data i miejsce śmierci 18 marca 1933
Jowhar
Odznaczenia
Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Królestwo Włoch) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Korony Włoch Order Sabaudzki Wojskowy I Klasy Order Sabaudzki Wojskowy II Klasy Order Sabaudzki Wojskowy III Klasy Order Sabaudzki Cywilny Order Królewski Serafinów (Szwecja) Order Czarnego Orła (Prusy)

Ludwik Amadeusz Sabaudzki, książę Abruzji (wł. Luigi Amedeo Giuseppe Maria Ferdinando Francesco di Savoia, duca degli Abruzzi, ur. 29 stycznia 1873 w Madrycie, zm. 18 marca 1933 w Jowhar niedaleko Mogadiszu w Somalii) – członek włoskiej królewskiej (dynastii sabaudzkiej), wojskowy (admirał), słynny alpinista, podróżnik, badacz Alaski, Arktyki, Afryki i Azji o olbrzymim dorobku.

Urodził się w ostatnim roku panowania swego ojca Amadeusza I (króla Hiszpanii w okresie 1870-1873). Jego matką była królowa Maria Wiktoria. Wychował się w Turynie oraz w górzystym regionie Abruzji w środkowych Włoszech u stóp Gran Sasso (najwyższego pasma Apeninów), co miało ogromny wpływ na jego karierę alpinisty.

Wspinaczki alpejskie[edytuj | edytuj kod]

W młodości wszedł na szereg szczytów alpejskich, w tym Monte Rosa, Mont Blanc, m.in. 1894 odbył wspinaczke trudną granią Zmutt (3 przejście) na Matterhorn w towarzystwie jej pierwszego zdobywcy z 1879 r., Alberta F. Mummery'ego.

Najważniejsze wyprawy[edytuj | edytuj kod]

W roku 1897 dokonał swego pierwszego wielkiego wejścia, zdobywając Górę Świętego Eliasza na Alasce (5 489 m n.p.m.), czwarty co do wysokości z najwyższych szczytów w Ameryce Północnej, wyrastający niemal wprost znad morza, który odparł próby kilku wcześniejszych ekspedycji.

W okresie 1899-1900 książę Ludwik Amadeusz dowodził 20-osobową ekspedycją, która ówcześnie rekordowo zbliżyła się do bieguna północnego. Najpierw badacze dopłynęli na statku "Stella Polare" do Ziemi Franciszka Józefa (należącej do Rosji) i po zimowaniu na wyspie Rudolfa ruszyli ku pn. (jednak Ludwik stracił w wyniku odmrożeń dwa palce u rąk i nie mógł uczestniczyć w jeździe saniami). 11 marca zaufany towarzysz Ludwika Amadeusza z wielu wypraw, kpt. Umberto Cagni na czele kilkuoosobowej ekipy wyruszył na zaprzężonych w psy saniach w stronę bieguna i 25 kwietnia 1900 roku dotarł do 86° 34' szer. geogr. północnej (nieco dalej ku północy niż dotychczasowy rekord Nansena z roku 1895, ok. 86° 14´ N). Grupa ta powróciła w dramatycznych okolicznościach po 104 dniach. Ekspedycja zbadała także pn. wybrzeża wyspy Rudolfa oraz dwie inne wyspy. Jedna z większych wysp archipelagu została później oficjalnie nazwana Wyspą Ludwika (Luigi Island, Ostrov Luidżi).

W roku 1906 Ludwik Amadeusz udał się do Afryki równikowej, gdzie zdobył – jako pierwszy – najwyższe szczyty pasma górskiego Ruwenzori[1].

W 1909 r. podjął próbę zdobycia K2[2] w Karakorum. Zespół włoski kierowany przez księcia Abruzzów dotarł do wysokości około 6000 m n.p.m.[3],. Prawdopodobnie zawiniło niedocenienie przez wspinaczy potrzeby aklimatyzacji. Wyprawa księcia Abruzzów była jednak krokiem milowym w drodze na szczyt K2, wyciągnięto z niej bowiem prawidłowy wniosek – grań południowo-wschodnia stanowi najdogodniejszą drogę ataku. To właśnie tę drogę wykorzystywały potem inne wyprawy, w tym zwycięska ekspedycja włoska z 1954 roku. Drogę tę nazwano z czasem Żebrem Abruzzi (Żebrem Abruzzów, Żebrem Księcia Abruzji etc.) na cześć księcia Ludwika. Warto odnotować, także, że owocem tej wyprawy była pierwsza mapa fotogrametryczna okolic K2 w skali 1:100 000[4].

Jako wojskowy i polityk[edytuj | edytuj kod]

W czasie I wojny światowej Ludwik Amadeusz w stopniu admirała dowodził flotą włoską.

Po wojnie osiedlił się we wsch. Afryce, gdzie współtworzył kolonię z eksperymentalnym rolnictwem ok. 90 km na północ od Mogadiszu, nad rzeką Uebi Szebeli w dzisiejszej Somalii. Kolonię tę nazywano Villaggio Duca degli Abruzzi i okresowo stanowiła ona najbardziej wydajny rolniczo rejon w kraju (poprzednie nazwy Giohar, od 1960 Jowhar). Mimo zmian politycznych w metropolii i pogarszających się stosunków w rejonie, wyjazdu części włoskich osadników oraz podupadania na zdrowiu, pozostał tam aż do śmierci.

Pozostawiony dorobek[edytuj | edytuj kod]

Pozostawił po sobie wspomnienia z wyprawy do bieguna (wyd. ang. On the "Polar Star" in the Arctic Sea, 1903; wyd. pol. "Stella Polare" na Oceanie Lodowatym Północnym, 1905) oraz bogatą dokumentację topograficzną i fotograficzną Karakorum (w tym szeroko rozpowszechniane, doskonałe technicznie zdjęcia Vittorio Selli), która okazała się niezwykle pomocna dla wielu kolejnych ekspedycji z różnych krajów, w tym dla zakończonej sukcesem wyprawy na K2 w roku 1954 – zaś Włosi na długo stali się najlepszymi ekspertami od kartografii rejonu K2 i leżącego u jego stóp lodowca Baltoro. Na jego cześć nazwano krążownik włoski "Luigi di Savoia Duca degli Abruzzi".

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Utożsamianego powszechnie z mitycznymi Górami Księżycowymi
  2. Wtedy przejściowo nazywanego jako Mount Godwin Austen
  3. [1] GÓRY Historia zdobycia K2, nr 4 (107), kwiecień 2003.
  4. Zbigniew Kowalewski, Janusz Kurczab: Na szczytach Himalajów. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1983. ISBN 83-217-2412-4.
  5. 5,0 5,1 5,2 Savoia (wł.). sardimpex.com. [dostęp 2015-05-15].
  6. 6,0 6,1 6,2 In Memoriam: The Duke of Abruzzi, 1873-1933 (ang.). americanalpineclub.org. [dostęp 2015-05-15].
  7. Onorificenze Luigi Amedeo di Savoia duca degli Abruzzi (wł.). quirinale.it. [dostęp 2015-05-15].
  8. Krzyż na wstążce pod kołnierzem na zdjęciu w infoboksie

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Carl Waldman & Alan Wexler: Encyclopedia of Exploration. New York 2004, ISBN 0-8160-4678-6

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]