Ludzie bezdomni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ludzie bezdomni
Autor Stefan Żeromski
Miejsce wydania Austro-Węgry
Język polski
Data I wyd. 1900
Typ utworu powieść społeczna
Tekst w Wikiźródłach Tekst w Wikiźródłach
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Ludzie bezdomnipowieść młodopolska autorstwa Stefana Żeromskiego, napisana w 1899 roku w Zakopanem, po raz pierwszy wydana w 1900 roku. Opisuje życie i działalność społeczną młodego lekarza Tomasza Judyma oraz dzieje jego miłości do Joanny Podborskiej. Powieść osadzona jest w realiach końca XIX wieku i pokazuje idee pracy dla ludu oraz osobistego poświęcenia.

Okoliczności powstania utworu[edytuj | edytuj kod]

Inspiracje[edytuj | edytuj kod]

Nałęczów – pierwowzór Cisów

Żeromski w Zakopanem poznał Tomasza Janiszewskiego, którego uczynił prototypem głównego bohatera powieści – Tomasza Judyma[1].

Pisarz bardzo dokładnie przygotowywał się do pisania utworu, który stanowi efekt pasji poznawczej i pozytywistycznych przekonań, że praca pisarska musi łączyć się z rzetelną, naukową nieomal penetracją społecznej rzeczywistości i własnych przekonań.

Publikacja[edytuj | edytuj kod]

„Ludzie bezdomni” to piąta książka Stefana Żeromskiego, która ukazała się drukiem. Powieść składa się z dwóch tomów, z których pierwszy liczy dziesięć tytułowanych rozdziałów, a drugi – trzynaście.

Treść[edytuj | edytuj kod]

Zainaugurował nią pisarz cykl powieści współczesnych, osadzonych w realiach życia polskiego schyłku XIX wieku, podporządkowany naczelnej idei – pracy społecznikowskiej. Podejmuje ją doktor Tomasz Judym, który samodzielnie i po latach wyrzeczeń zdobywa zawód lekarza, mający mu umożliwić niesienie pomocy innym ludziom, w szczególności jednak biednym i pokrzywdzonym.

Postacie[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Judym – ambitny, młody lekarz. Uważa, że jego posłannictwem jako lekarza jest niesienie pomocy ludziom z niższej warstwy społecznej, dąży do tego by poprawić warunki w jakich żyją i pracują. Żeromski nadał Judymowi cechy romantycznego buntownika: rozdarcie wewnętrzne, poczucie obcości, wielki indywidualizm. Jednak bohater Żeromskiego posiada też cechy pozytywistycznego społecznika: chęć poświęcenia się dla ludzi, wiara w ideę pracy organicznej i pracy u podstaw.
  • Joasia Podborska – ma około 26 lat. Jest domową nauczycielką panien Orszeńskich. Wcześnie straciła rodziców, utrzymywała się z własnej pracy i wspomagała młodszych braci. Wiele zawdzięcza samokształceniu, wiele czytała, interesowała się literaturą i teatrem. Pracę nauczycielską traktowała jako posłannictwo. Wierzyła w dobro, postęp, chciała się do niego przyczynić. Tęskniła za utraconym domem i pragnęła mieć kogoś bliskiego.
  • Korzecki – inżynier, pracujący przy kopalni w Zagłębiu
  • Niewadzka – majętna wdowa
  • Natalia Orszeńska – starsza wnuczka Niewadzkiej
  • Wanda Orszeńska – młodsza wnuczka Niewadzkiej
  • Wiktor Judym – brat Tomasza
  • Teosia – żona Wiktora Judyma, matka Karolci i Franka
  • Węglichowski – dyrektor zakładu w Cisach
  • Jan Bogusław Krzywosąd Chobrzański – administrator zakładu w Cisach
  • Ceklo
  • Leszczykowski - kupiec, za granicą nazywany M.Les

Recepcja[edytuj | edytuj kod]

Krytycy i czytelnicy uznali ją za wielkie wydarzenie o wymiarze społeczno-politycznym. Ludzie bezdomni przynieśli Żeromskiemu pozycję "duchowego wodza pokolenia". Powieść odczytano jako dzieło o problemach społeczno-moralnych epoki, jako protest przeciwko rozwarstwieniu i niedoli najbiedniejszych warstw narodu. Przez niektórych uważany również jako manifest ideowy, głoszący walkę z oportunizmem i egoizmem społecznym.

Żeromski dzięki tej powieści stał się autorytetem moralnym dla współczesnych (nie tylko w Polsce – Ludzi bezdomnych wydawano w 14 językach). Wywarł bezpośredni wpływ na sposób myślenia i życia młodych ludzi z początków XX wieku.

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

20 października 1975[2] miał premierę film obyczajowy o tytule Doktor Judym na podstawie powieści. W rolę Tomasza wcielił się Jan Englert, a Joannę zagrała Anna Nehrebecka[2].

Przypisy

  1. Rydzyna, czyli początek
  2. 2,0 2,1 DOKTOR JUDYM (pol.). filmpolski.pl. [dostęp 2012-07-12].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]