Lutcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lutcza
Przystanek autobusowy w Lutczy
Przystanek autobusowy w Lutczy
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat strzyżowski
Gmina Niebylec
Liczba ludności (2006) 2200
Strefa numeracyjna (+48) 17
Kod pocztowy 38-112
Tablice rejestracyjne RSR
SIMC 0656746
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Lutcza
Lutcza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lutcza
Lutcza
Ziemia 49°48′19″N 21°53′40″E/49,805278 21,894444
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Lutczawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie strzyżowskim, w gminie Niebylec.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Lutcza położona jest na Pogórzu Dynowskim nad rzeką Stobnicą. Wieś zajmuje powierzchnię 28,16 km2[1].

Przez wieś przebiega droga krajowa nr 9 łącząca Radom z Rzeszowem.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lutcza założona została przed rokiem 1390[2]. Król Władysław II Jagiełło, pismem datowanym w Skokach, 5 października 1390, oznajmił Czadorowi z Potoka o decyzji przeniesienia wsi Prochnya, Wuzne, Babice, Slunki, Minussiznow, Lustscha, Domaradz in Sandomiriensi, Sadowe, Potok et Blynow z prawa polskiego na magdeburskie[2]. Decyzja została zatwierdzona przez króla w Krakowie 20 października 1390 na prośbę Stanisława Procheńskiego z rodu Gryfitów. Wg Jana Długosza dziedzicem Lutczy był Jakub Czepielowski herbu Gryf. W pierwszej połowie XV w. dziedzicami Lutczy byli bracia Andrzej i Jakub. Czador z Potoka h. Gryf, pismem datowanym na środę po święcie Paschy – 17 kwietnia 1392, powierzył swemu zaufanemu, Mikołajowi Bessegerowi, ulepszenie dziedzictwa (stanu posiadania) we wsi Lutcza nad rzeką Stobnyczą (ob. Stobnica)[2]. 16 czerwca 1460 bracia: Marcin, Mikołaj, Jan i Stanisław Machowscy herbu Awdaniec ufundowali w Konieczkowej parafię z wydzielonych okręgów parafialnych Lutczy, Połomi i Czudca. Nową parafię erygował 14 lipca 1464 biskup krakowski Jan Gruszczyński. W 1536 wsią Ludcza władają Stanisław Domaradzki i Bernard Czepielowski[1]. W 1581 w okręgu Lutcza występuje Bonarówka. Patronat szlachecki nad ówczesną parafią w Lutczy sprawują Czepielowscy, Strzyżowscy, Izdebscy i Domaradzcy.

W latach 17951918 Lutcza znalazła się w obrębie zaboru austriackiego, natomiast po odzyskaniu niepodległości przez Polskę weszła w skład województwa lwowskiego.

Po II wojnie światowej Lutcza znalazła się w obrębie województwa rzeszowskiego, a od 1999 – podkarpackiego.

Środowisko przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Teren Lutczy znajduje się w całości w obrębie Pogórza Dynowskiego, które stanowi część makroregionu Pogórza Środkowobeskidzkiego. Obszar zajmowany przez miejscowość charakteryzuje się urozmaiconą rzeźbą terenu, wysokości bezwzględne wahają się w granicach około 250–460 m n.p.m. Grzbiety górskie są rozcięte usytuowaną równolegle do nich doliną rzeki Stobnicy o przebiegu równoleżnikowym, której szerokość wynosi 300–600 m w obrębie wsi. Średni spadek terenu wynosi 10–20%.

Lutcza położona jest w obrębie klimatu wyżyn podkarpackich – głównym czynnikiem kształtującym klimat jest wpływ gór i wyżyn. Powoduje to wysokie dobowe amplitudy temperatury oraz wysokie roczne sumy opadów (700–800 mm), zwłaszcza w dolinie Stobnicy. Częstym zjawiskiem jest także występowanie inwersji temperatury, która powoduje powstawanie mgieł. Średnie roczne wartości temperatury powietrza wahają się od 7,5 do 7,8 °C, natomiast okres wegetacyjny trwa 200 dni. Okres bezprzymrozkowy wynosi średnio 157 dni.

Przeważającym kompleksem leśnym na terenie Lutczy jest buczyna karpacka w formie podgórskiej, w której dominującymi gatunkami drzew są: buk, jodła i sosna. Na stokach wzniesień występuje grąd, natomiast w dolinach potoków występują zbiorowiska łęgów.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Pod względem liczby ludności Lutcza zajmuje pierwsze miejsce w gminie. W 2006 zamieszkiwało ją 2 200 mieszkańców, z czego 103 osoby mieszkały w Kątach Luteckich, które są wydzielane odrębnie, gdyż leżą na pograniczu miejscowości i są bardziej związane z Gwoźnicą Górną. Natomiast w przypadku gęstości zaludnienia miejscowość zajmuje ostatnie miejsce w gminie (78,1 osób/km2).

Zmiany liczby ludności Lutczy[1]
Rok Liczba
mieszkańców
Rok Liczba
mieszkańców
Rok Liczba
mieszkańców
1536 44[a] 1984 2367 1994 2249
1581 58[a] 1985 2370 1995 2256
1785 1665 1986 2372 1996 2230
1870 2320 1987 2284 1997 2223
1879 2617 1988 2289 1998 2103
1880 2713[b] 1989 2271 1999 2231
1930 2840 1990 2273 2000 2226
1938 2910 1991 2247 2001 2245
1983 2363 1992 2242 2009 (?)[c] 2254

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Drewniany kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lutczy
  • Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, wzniesiony w II poł. XV w., rozbudowany w I poł. XVI w., m.in. o murowaną zakrystię, a także prawdopodobnie w I poł. XVII w. (budowa wieży, wzmocnienie ścian lisicami). Dziedzice Domaradzcy z Gryfitów ufundowali parafię w Lutczy wymienianą 24 stycznia 1442. W 1670 kościół został częściowo zniszczony pożarem. Odbudowano go i odnowiono dopiero po 1722. Z tego okresu pochodzą m.in. strop z fasetą, zaskrzynienia, dach z wieżyczką na sygnaturkę, okna nawy. Świątynię konsekrowano w 1743[1][3].

Kaplice[edytuj | edytuj kod]

W Lutczy znajduje się ponad 60 kapliczek przydrożnych, m.in.:

  • Kaplica na cmentarzu I na „Małówce” z 1898, wzniesiona przez hrabiego Łosia, właściciela Żyznowa, którą ufundował po śmierci żony Heleny ze Straszewskich, zmarłej 7 lipca 1898. We wnętrzu kaplicy nagrobek Jadwigi Straszewskiej zmarłej w 1890, przeniesiony z cmentarza. Na ścianie południowej widnieje tablica inskrypcyjna „ŚP. Heleny ze Straszewskich hr. Łosiowej”, zaś na północnej „ŚP. Kantego Wolskiego spoczywającego na tym cmentarzu ur. 1801 i zm. w 1867”.
  • Kaplica Św. Krzyża na obszarze podworskim (w odległości 1 km przy drodze od starego kościoła do Domaradza). W niej znajdował się krzyż z wizerunkiem Chrystusa ukrzyżowanego, który w latach 60. został przeniesiony do starego kościoła na belkę tęczową, a następnie zdjęty stamtąd i umieszczony w nowym kościele przy stacji XII drogi krzyżowej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. 1,0 1,1 Liczba kmieci.
  2. Wraz z Kątami Luteckimi.
  3. Zamiast roku autor w publikacji wyd. w 2009 używa określenia dzisiaj (zob. przyp.: Antoni Chuchla: Lutcza).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Antoni Chuchla: Lutcza (fragment publikacji Niebylec: wczoraj i dziś). Strona gminy Niebylec > Sołectwa > Lutcza – niebylec.com.pl [on-line], 2011-08-17. [dostęp 2012-09-12].
  2. 2,0 2,1 2,2 1. Historia parafii i kościołów. W: Historia [on-line]. Strona parafii w Lutczy > Historia – lutcza.rzeszow.opoka.org.pl. [dostęp 2012-09-12].
  3. Parafia w Lutczy: Kościół zabytkowy. Strona parafii w Lutczy > Kościół zabytkowy – lutcza.rzeszow.opoka.org.pl [on-line]. [dostęp 2012-09-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Publikacje książkowe
    • Lutcza. W: Antoni Chuchla: Niebylec: wczoraj i dziś. Rzeszów: Bonus Liber, 2009. ISBN 9788361312673.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]