Lwówek Śląski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Lwówek Śląski (ujednoznacznienie).
Lwówek Śląski
Ratusz
Ratusz
Herb Flaga
Herb Lwówka Śląskiego Flaga Lwówka Śląskiego
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat lwówecki
Gmina Lwówek Śląski
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1217
Burmistrz Mariola Szczęsna
Powierzchnia 16,65 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

9 462[1]
578 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 75
Kod pocztowy 59-600
Tablice rejestracyjne DLW
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Lwówek Śląski
Lwówek Śląski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lwówek Śląski
Lwówek Śląski
Ziemia 51°06′37″N 15°35′05″E/51,110278 15,584722
TERC
(TERYT)
5020112034
Urząd miejski
al. Wojska Polskiego 25a
59-600 Lwówek Śląski
Strona internetowa
BIP

Lwówek Śląski (pol. hist. Lwów[2][3][4], też Lwów Śląski, niem. Löwenberg in Schlesien, łac. Leopolis) – miasto leżące na Dolnym Śląsku, w woj. dolnośląskim, w powiecie lwóweckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Lwówek Śląski. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. jeleniogórskiego. Miasto leży nad Bobrem oraz jego dopływami: Płóczką, Srebrną i Widnicą, na granicy Pogórza Izerskiego i Kaczawskiego.

Według danych z 31 marca 2011 miasto miało 9 462 mieszkańców. Znajduje się ok. 20 km na płd. od Bolesławca i 35 km na płn. od Jeleniej Góry. Jedno z najstarszych miast na Dolnym Śląsku. W mieście istnieje przypuszczalnie najstarszy browar w Polsce, "Browar Lwówek"[5].

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Polska nazwa Lwow oraz niemiecka Lewenberg wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[6].

Najstarszą zanotowaną w historycznych dokumentach nazwą miasta jest Lwow, która wymieniona została w 1158 roku i oznaczała "miasto lwa". Pochodzi od polskiej nazwy drapieżnego kota lwa. W swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku w 1888 roku wymienił ją wraz ze znaczeniem "Stadt des Leo oder Lew" śląski językoznawca Heinrich Adamy[2].

W dziele Matthäusa Meriana pt. "Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae" z 1650 roku miejscowość wymieniona jest pod nazwami Lemberg oraz Lewenberg[7]. W 1750 roku polska nazwa "Lwow" oraz niemiecka Lewenberg wymieniona jest w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[8].

Polską nazwę Lwia Góra oraz niemiecką Lewenberg w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[9]. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany pod koniec wieku XIX wymienia dwujęzyczne nazwy miejscowości - polską Lwów oraz niemieckie Loewenberg, Lemberg[3].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Lwówek Śląski według podziału Gumińskiego należy do podsudeckiej dzielnicy rolniczo-klimatycznej. Według rejonizacji pluwiotermicznej Polski Schmucka położony jest w obrębie podgórskiego regionu klimatycznego. W regionie występują warunki pośrednie pomiędzy klimatem Sudetów a Niziny Śląskiej. Decydujący dla klimatu jest wpływ polarno-morskich mas powietrza znad Oceanu Atlantyckiego. Mniejszy wpływ mają masy powietrza polarno-kontynentalne docierające znad Europy północno-wschodniej. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec ze średnią temperaturą 17 °C a najzimniejszym styczeń z temperaturami na poziomie od −2 do −3 °C. Średnie roczne temperatury leżą w granicach od 6 do 8 °C. Opady atmosferyczne wynoszą rocznie, średnio pomiędzy 600 a 900 mm. Maksimum opadów przypada w lipcu (128 mm) i sierpniu (110 mm), minimum w lutym (59 mm), w marcu i listopadzie po 65 mm. Lato i zima mają zbliżoną długość - około 12 tygodni. Śnieg pada zwykle od początku listopada do kwietnia. Potencjalnie śnieg może padać 160-170 dni. Przeciętna liczba dni z tym opadem wynosi 45. Okres wegetacyjny ma długość pomiędzy 180 a 200 dni[10].

Średnia temperatura i opady dla Lwówka Śląskiego
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Rekordowo wysokie temperatury [°C] 14.5 16.3 20.4 28.4 30.2 34.2 35.9 35.9 28.5 25.1 17.2 13.3 35,9
Średnie maksymalne temperatury [°C] 1.3 2.7 7.4 13.3 18.7 21.3 23.4 23.3 18.3 13.0 6.3 2.6 12,6
Średnie dobowe temperatury [°C] -1.3 -0.5 3.2 8.0 13.1 15.9 17.8 17.5 13.2 8.6 3.5 0.2 8,3
Średnie minimalne temperatury [°C] -4.1 -3.6 -0.4 3.0 7.4 10.6 12.4 12.0 8.7 4.8 0.8 -2.4 4,1
Rekordowo niskie temperatury [°C] -26.3 -23.9 -14.6 -6.9 -2.9 1.3 5.1 3.9 -0.1 -6.0 -13.5 -22.9 -26,3
Opady [mm] 43 36 44 36 53 66 90 75 52 37 44 48 623
Średnia liczba dni z opadami 12 10 11 8 10 12 12 11 10 8 10 12 126
Źródło: Na podstawie 35-lecia 1979-2013[11]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[12]:

  • miasto
  • kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, z około 1300 r., XV w. i XVI wieku
  • kościół ewangelicki, z poł. XVIII w., XIX w., obecnie istnieje tylko wieża
  • kaplica pw. Świętego Krzyża, z 1496 r., 1682 r.
  • zespół klasztorny oo. franciszkanów z XIV-XV w.
    • kościół pw. śś. Piotra i Pawła (od 1999 r. pod wezwaniem św. Franciszka i MB z Fatimy)
    • klasztor
  • dawna komandoria joannitów, ul. Kościelna 29, z 1728 r., 1760 r.
  • cmentarz komunalny, al. Wojska Polskiego
  • planty miejskie, z 1870 r.
  • mury obronne (fortyfikacje) z basztami - wieżami bramnymi: Lubańską z XIV w., XV w. oraz
    • bramą Bolesławiecką, z XIV, XVI w., 1680 r.
  • ratusz, z 1522 r. - początku XVI wieku, 1545 r., 1905 r.
  • dom, ul. Jaśkiewicza 29, z 1799 r.
  • dom, ul. Orzeszkowej 1
  • domy, ul. Szpitalna 1 i 3, z połowy XVI w., XVIII w.
Mury obronne i baszta lubańska
  • zabytkowe kamieniczki
    • kramy miejskie w rynku (Dom Ław Chlebowych i Obuwniczych), z końca XV w., w początku XX w., pl. Wolności 7, dawny Rynek
    • blok Ratuszowy, domy, pl. Wolności 22-28 (d. Rynek)
    • blok Ratuszowy i pierzeje, 26 domów, pl. Wolności 8, 15-23, 25, 30-37, 55, 60-62, 65-69, 77-80, dawny Rynek
    • domy, pl. Wolności 66-69, dawny Rynek

Lwówek Śląski - Płakowice

Na listę Narodowego Instytutu Dziedzictwa nie wpisano następujących zabytków:

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Rok 1329 1543 1740 1784 1797 1816 1825 1840 1861 1871 1885 1905 1920 1941 1945 1950 1960 1970 1978 1988 1999 2000 2011
Liczba ludności[14] ok. 11.000 4.100 1.495 2.397 3.928 3.684 3.552 3.770 4.628 4.798 4.720 5.682 6.319 6.063 6.238 3.411 5.517 6.714 7.776 9.312 9.249 10.045 9.462

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lwówek Śląski należy do grupy najstarszych miast Dolnego Śląska. Miejscowi kronikarze podają jako datę rozpoczęcia budowy książęcego zamku w Lwówku rok 1140[15]. Brak jest jednak na to datowanie wiarygodnych źródeł. Według dokumentu znanego z odpisu z 1407 r., w roku 1209 książę Henryk l Brodaty nadał Lwówkowi prawo warzenia piwa i prawo mili[16]. Już we wczesnym średniowieczu Lwówek stał się lokalnym centrum gospodarczym i ośrodkiem osadnictwa wiejskiego. Jego rozwój przyspieszyło także dogodne położenie przy znanym szlaku handlowym zwanym Królewską Drogą (Via Regia) oraz eksploatacja złota na obszarze dawnych Płakowic. Czynniki te przyczyniły się do wczesnej lokacji - już w 1217 roku Henryk l Brodaty nadał Lwówkowi Śląskiemu prawa miejskie wzorowane na magdeburskich. Data ta pochodzi wprawdzie ze sfałszowanego przywileju lokacyjnego, ale dokument ten opierał się istniejących w mieście zapisach, zawierających decyzje i nadania książęce od czasów Henryka Brodatego aż do Bolesława Rogatki[17]. Henryk Brodaty miał zwyczaj wydawać uprawnienia i posiadłości bez dokumentów. Później, gdy pisemna dokumentacja okazała się potrzebna, mieszczanie zestawili swoje nadania w popularnej formie przywileju lokacyjnego[18]. Zasadźcami i pierwszymi znanymi wójtami Lwówka byli Tomasz i Hartlieb. Tomasz towarzyszył później Henrykowi Pobożnemu w walce z Mongołami i poległ pod Legnicą[19]. Hartlieb prawdopodobnie założył również Skorzynice (niem. Hartliebsdorf)[20].

Lokacja i związane z nią przywileje spowodowały szybki rozwój miasta. Lwówek nie tylko rozwijał się gospodarczo -wzrosła także jego rola jako ośrodka władzy - w 1243 roku książę Bolesław Rogatka zorganizował w mieście pierwszy na Śląsku turniej rycerski, a w latach 1278-1286 Lwówek był siedzibą kolejnego z Piastów świdnicko-jaworskich, Bernarda Zwinnego i stolicą samodzielnego księstwa. W następnym okresie miasto stało się integralną częścią księstwa świdnicko-jaworskiego i dzieliło jego losy. Stopniowo, w miarę wyczerpywania się złóż złota, podstawą utrzymania mieszkańców stało się rzemiosło, głównie sukiennictwo i tkactwo, handel oraz obróbka kamienia budowlanego.

W 1329 roku miasto liczyło około 11 tysięcy mieszkańców i należało do najludniejszych ośrodków miejskich na Śląsku. W miarę rozwoju miasta lwóweccy mieszczanie uzyskiwali różne przywileje; prawo do organizacji targów i jarmarków, handlu solą, bicia własnej monety itd. We Lwówku istniało kilka cechów, z których najbardziej znaczącym był cech skupiający sukienników.

W 1392 roku, po śmierci księżnej Agnieszki, Lwówek przeszedł pod panowanie czeskie. Sto lat później, w 1498 roku, król czeski Władysław Jagiellończyk nadał Lwówkowi herb, który, z wyjątkiem krótkiej przerwy, jest używany do dnia dzisiejszego.

Na początku XVII wieku miasto liczyło ponad 8 tysięcy mieszkańców. Funkcjonowało w nim 450 warsztatów sukienniczych, które wspaniale prosperowały. Kres tej prosperity przyniosła wojna trzydziestoletnia (1618-1648), w trakcie której Lwówek został spustoszony i dokumentnie zniszczony. Zniszczenia wojenne, straty ludnościowe oraz pożary w latach 1659 i 1704, spowodowały, że prawie przez cały wiek XVIII miasto wegetowało. Niewielkie ożywienie gospodarcze nastąpiło pod koniec XVIII wieku. Lwówek, liczący wówczas nieco ponad 2600 mieszkańców, skorzystał z koniunktury, jaka zapanowała w Prusach. Rozwój gospodarczy został zahamowany w trakcie wojen napoleońskich.

W okolicach zostały rozegrane dwie bitwy podczas kampanii śląskiej Wojny VI Koalicji, obie przegrane przez francuzów.

Pierwsza bitwa nad Bobrem, 21 sierpnia 1813 r. wstępne natarcie wojsk Armii Bobru (Marszałek Macdonald) dowodzonych przez Generała Lauristona[21] zakończyło się taktyczną porażką na skutek silnego ostrzału artylerii Armii Śląskiej dowodzonej przez Gebharda Blüchera zlokalizowanej na wzgórzach w okolicach Płakowic oraz Brunowa. Na skutek tej bitwy ucierpiało też same miasto ostrzeliwane przez wojska pruskie by zmusić francuzów do ataku przez rzekę bóbr w miejscu bardziej dogodnym dla obrońców, końcowo wojska Pruskie wycofały się na skutek ataku flankowego w okolicach Wlenia przez brygadę stacjonującą wcześniej w okolicach Lubania i Lubomierza oraz szybki atak w okolicach Brunowa a także zgodnie z wytycznymi z Trachenbergu. Te okoliczności spowodowały że pomimo przegranej potyczki, francuzi odnieśli zwycięstwo strategiczne poprzez sforsowanie Bobru[22]

Druga bitwa nad Bobrem (27 lub 28 sierpnia 1813 roku) miała miejsce na skutek porażki wojsk francuskich w bitwie nad kaczawą. Brygada dowodzona przez Generała Pacthouda wycofująca się w okolice Lwówka, została zaatakowana przez przednią straż Blüchera, poszukując przeprawy przez rozlewisko wezbranego bobru, otoczona, ostrzelana lekką artylerią w dużej mierze została zmuszona do poddania się do niewoli po ataku na bagnety. Sam Pacthoud wraz z grupką żołnierzy i oficerów przeprawił się wpław i uszedł. W bitwie zginęło, utopiło lub poddało się blisko 3000 żołnierzy, z czego blisko 1000 znalazło śmierć w wodach rzeki[22]. Niektóre źródła podają również informacje że w tym czasie w mieście broniły się oddziały francuskie, najprawdopodobniej próbujące przyjść z odsieczą oddziałom Pacthouda, bitwa zakończyła się porażką francuzów, którym co prawda udało się utrzymać miasto, ale nie mieli wpływu na przebieg działań za rzeką.[21]

W pobliżu miało też miejsce mniejsze starcie wojsk generała von Yorck'a a wojskami kontyngentu Wirtembergii, wojska von Yorck'a przeprawiły się przez młyńską odnogę Bobru w wiosce Żerkowice (w pobliżu zakładu wytwarzania oklein) a po spotkaniu silnego oporu w potyczce, wycofały[23].

Często jest mylnie podawane że Napoleon przebywał we Lwówku w tym okresie, co jest skutkiem odezwy do żołnierzy Generała Blüchera[22], oraz przeświadczeniem Generała Langerona że to cała armia Napoleona atakuje, co spowodowało jego przyspieszone wycofanie z okolic Pielgrzymki po napotkaniu przedniej straży wojsk francuskich, pomimo wyraźnych rozkazów że ma wioskę utrzymać. Niewykluczone też że wojska francuskie miały rozkaz informować wroga[23], że to Cesarz osobiście dowodzi aby zdemoralizować przeciwnika lub zmusić do bezładnego wycofania co nie pozwoliłoby Armii Śląska na wzięciu udziału w działaniach w Saksonii (rozkazy Macdonalda były aby unikał bitwy chyba że będzie pewny że jest w stanie ją wygrać - Macdonald dał się więc złapać we własną pułapkę, zaatakował bo był pewien że Armia Śląska jest w słabej dyspozycji na skutek zachowania Langerona który wycofywał się dość bezładnie). Sam Blücher około 24 sierpnia zdał sobie sprawę że Napoleon najprawdopodobniej odmaszerował z jednym z korpusów w kierunku Chojnowa [23], a na skutek sprzeczek z Langeronem i von Yorckiem zdecydował się wydać bitwę w okolicach Jawora (bitwa nad Kaczawą).

W rzeczywistości Cesarz był wtedy w okolicach Zittau a następnie zebrał swoje oddziały z okolic Lubania i Zgorzelca i ruszył z odsieczą na Drezno[24].[25]

Informacje zawarte w odezwie Blüchera były później wielokrotnie powtarzane przez innych autorów.

Dopiero w drugiej połowie XIX nastąpiło pewne ożywienie gospodarcze. Lwówek uzyskał połączenie kolejowe ze Złotoryją (1884) i Gryfowem Śląskim (1885) oraz znacznie później z Jelenią Górą (1909). W mieście i okolicy zaczęła rozwijać się turystyka wspierana przez aktywne koło Towarzystwa Karkonoskiego (Riesengebirgsverein - RGV), a dzięki kapeli dworskiej, koncertującej w pałacu Hohenzollernów, stał się centrum kulturalnym. Także w tym okresie rozwija się przemysł spożywczy - w mieście powstaje między innymi nowoczesny browar Hohbergów oraz wytwórnia wódek. Następuje dalszy rozkwit lokalnych kamieniołomów, powstaje kopalnia gipsu i anhydrytu.

W okresie międzywojennym nadzieje na bardziej aktywny rozwój nie spełniły się. Wprawdzie liczba ludności wzrosła do ponad 6 tysięcy, ale zmalała liczba zakładów przemysłowych i rzemieślniczych. Procesu degradacji gospodarczej miasta nie zdołał nawet zatrzymać specjalny program pomocy prowincjom wschodnim Rzeszy Niemieckiej wdrożony w 1937 roku. W czasie II wojny światowej pogłębił się zastój gospodarczy miasta, które w 1945 r. zostało zniszczone w 40%.

Lwówek Śląski, zajęty ostatecznie przez wojska radzieckie 9 maja 1945 roku, został na mocy ustaleń konferencji poczdamskiej przekazany Polsce. Dotychczasową ludność miasta wysiedlono do Niemiec. Już w maju 1945 miasto staje się ośrodkiem polskiej administracji powiatowej, funkcję tę pełni do czerwca 1975 roku i ponownie od roku 1999. Ponadto od 1973 roku jest siedzibą gminy miejsko wiejskiej, obejmującej aktualnie miasto Lwówek Śląski i 28 wsi.

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Imprezy[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z miastem[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. 2,0 2,1 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 9.
  3. 3,0 3,1 Lwow w "Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego" Tom V, str. 554
  4. Dz.U. 1945 nr 33 poz. 196
  5. POLSKA - Nawigator turystyczny, Carta blanca, 2009; ISBN 978-83-61444-46-6
  6. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750"
  7. Matthäusa Meriana,"Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae", Frankfurt am Main 1650.
  8. "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750".
  9. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.14.
  10. dr Anna Wójcicka-Rosińska: Plan Zadań Ochronnych obszaru Natura 2000 Panieńskie Skały PLH 020009 w województwie dolnośląskim na lata 2012−2021 (pol.). [dostęp 2014-06-17]. s. 14.
  11. European Climate Assessment & Dataset. [dostęp 2014-08-27].
  12. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 16.9.2012]. s. 118,119.
  13. Łuczyński Romuald M. Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Legnica, 2008, s. 304
  14. 14,0 14,1 Marek Staffa: Słownik geografii turystycznej Sudetów, Pogórze Izerskie. [1], A-Ł. Wrocław: I-BiS, 2003, s. 443-471. ISBN 83-85773-60-6.
  15. K.U. Müller, Vaterländischer Bilder, Glogau 1837, str. 365
  16. Benjamin Gottlieb Sutorius Die Geschichte von Löwenberg aus Urkunden und Handschriften gesammlet: Erster Theil, Bunzlau 1784, str 20
  17. Gustav Adolf Tzschoppe, Gustav Adolf Harald Stenzel Urkundensammlung zur Geschichte des Ursprungs der Städte: und der Einführung und Verbreitung deutscher Kolonisten und Rechte in Schlesien und der Ober-Lausitz str. 276
  18. Benedykt Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Wyd II, str 154
  19. Gustav Adolf Tzschoppe, Gustav Adolf Harald Stenzel Urkundensammlung zur Geschichte des Ursprungs der Städte: und der Einführung und Verbreitung deutscher Kolonisten und Rechte in Schlesien und der Ober-Lausitz str. 278
  20. Benedykt Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Wyd II, str 155
  21. 21,0 21,1 The Shamrock. Irish National Newspaper and Publishing Company, Limited, 1868. [dostęp 2015-07-13]. (ang.)
  22. 22,0 22,1 22,2 Christopher Kelly: History of the French Revolution and of the Wars Produced by that Memorable Event: From the Commencement of Hostilities in L792, to the Second Restoration of Louis XVIII ; and the Deportation of Napoleon Buonaparte to the Island of St. Helena, Including a Complete Account of the War Between Great Britain and America ; and the Memorable Battle of Waterloo.... T. Kelly, 1820. [dostęp 2015-07-13]. (ang.)
  23. 23,0 23,1 23,2 Edward Müffling: Passages from My Life: Together with Mémoirs of the Champaign of 1813 and 1814. R. Bentley, 1853. [dostęp 2015-07-13]. (ang.)
  24. Gregory Fremont-Barnes, Todd Fisher: The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire. Osprey Publishing, 2004. ISBN 9781841768311. [dostęp 2015-07-13]. (ang.)
  25. Michael V. Leggiere: Napoleon and Berlin: The Franco-Prussian War in North Germany, 1813. University of Oklahoma Press, 2015-06-23. ISBN 9780806180175. [dostęp 2015-07-13]. (ang.)
  26. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  27. Sala Królestwa Świadków Jehowy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]