Męczennica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Męczennica
Męczennica błękitna
Męczennica błękitna
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd malpigiowce
Rodzina męczennicowate
Rodzaj męczennica
Nazwa systematyczna
Passiflora L.
Sp. Pl. 955. 1 Mai 1753 (nom. cons.)[2]
Typ nomenklatoryczny
P. incarnata L. (typ. cons.)[2]
Synonimy

Granadilla Mill.[2]

"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Passiflora vitifolia
Męczennica cielista
Porównanie owoców

Męczennica (Passiflora L.) – rodzaj roślin z rodziny męczennicowatych (Passifloraceae Juss. ex Kunth in Humb.). Obejmuje co najmniej 513 gatunków[3] występujących naturalnie w strefach międzyzwrotnikowej i podzwrotnikowej obu Ameryk. Ponadto niektóre gatunki uprawiane są w ciepłych regionach całego świata. Hodowana jest także w kolekcjach i oranżeriach. Męczennica[a] do Europy została sprowadzona w XVIII wieku[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Zdrewniałe lub zielne pnącza, rzadziej drzewa, krzewy lub byliny. Roślina wiecznie zielona lub zrzucająca liście. Wyposażona zazwyczaj w wąsy czepne, proste lub rozgałęzione, czasem przekształcone w ciernie[5].
Liście
Naprzemianległe, proste lub złożone. Brzegi liści mogą być od całobrzegich po ząbkowane. Posiadają ogonki liściowe i przylistki[5].
Kwiaty
Obupłciowe. Zazwyczaj pojedyncze lub zebrane w parach. Mają 3 podsadki, 5–8 działki kielicha, 5–8 płatków (rzadko są pozbawione płatków) oraz przykoronek. Na szczycie androgyneforu znajduje się 5–8 pręcików ułożonych wierzchołkowo otaczających słupek z 3–5 znamionami[5].
Owoce
Jagody lub rzadko torebki z nieregularnie rozchodzącymi się brzegami[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[6]

Anthactinia Bory ex M. Roem., Asephananthes Bory, Baldwinia Raf., Ceratosepalum Oerst., Cieca Medik., Decaloba M. Roem., Disemma Labill., Granadilla Mill., Hollrungia K. Schum., Monactineirma Bory. Murucuja Medik., Pentaria M. Roem., Poggendorffia H. Karst., Tacsonia Juss., Tetrapathea (DC.) Rchb., Tetrastylis Barb. Rodr.

Pozycja systematyczna według APweb (2001...)

Rodzaj należy do podrodziny Passifloroideae, rodziny męczennicowatych, rzędu malpigiowców (Malpighiales), należącego do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Violanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd męczennicowce (Passiflorales Dumort.), podrząd Passiflorineae Bessey in C.K. Adams, rodzina męczennicowate (Passifloraceae Juss. ex Kunth in Humb.), podrodzina Passifloroideae Burnett, plemię Passifloreae DC., rodzaj męczennica (Passiflora L.)[7].

Gatunki (część)
 Osobny artykuł: Wykaz gatunków męczennicy.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Na tych roślinach motyle często składają jaja. W konsekwencji niektóre gatunki zaadaptowały się to tego niekorzystnego zjawiska – liście mają małe przyrosty, które imitują jaja motyli, wierząc, że motyle uznają ją za roślinę już zajętą. Inne gatunki mają liście, które przybierają kształty tych gatunków, na których motyle nie składają jaj[5].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Około 20 gatunków ma jadalne owoce, z czego 5 jest intensywnie uprawianych w różnych rejonach świata. Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne[5].

Liście wielu gatunków mają właściwości przeciwskurczowe i uspokajające. Jednak wegetatywne części licznych gatunków oraz ich młode owoce zawierają duże stężenie glikozydów cyjanogennych, które mogą powodować śmiertelne zatrucia[5].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

  • Światło: Rośliny można uprawiać w pełnym słońcu, na południowym oknie lub balkonie.
  • Gleba: Stosuje się mieszankę ziemi liściowej, darniowej, torfu i piasku w równych ilościach.
  • Temperatura: Z reguły większość odmian jest ciepłolubna.
  • Przycinanie: Pod koniec okresu spoczynku pędy należy skrócić o około 1/3 długości.
  • Rozmnażanie z nasion jest mało efektywne, gdyż tak wyhodowane rośliny są słabsze. Najlepiej rozmnażać przez podział bryły korzeniowej. Po wykopaniu rośliny należy rozerwać roślinę mateczną na mniejsze tak by każda miała korzenie. Można też rozmnażać przez sadzonki pędowe. W tym sposobie używa się pędów półzdrewniałych, które mają minimum 3 liście. Należy takim sadzonkom obciąć wąsy. Żeby proces szybciej przebiegał sadzonki muszą być w temperaturze 25-30 °C.
  • Pielęgnacja: pędy nie mogą oplątywać się wzajemnie, gdyż to osłabia roślinę.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa łacińska pochodzi od słowa passio oznaczającego cierpienie i flos – kwiat. Nazwę tę nadali roślinie w początkach XVIII w. misjonarze w Ameryce Południowej. 5 pylników symbolizowało ich zdaniem nich pięć ran Chrystusa, trójdzielne znamię słupka trzy gwoździe, którymi przybito go do krzyża, a szyja słupka ramię krzyża. 5 płatków i 5 działek kielicha to 10 apostołów (bez Judasza i Piotra), zaś postrzępiony przykoronek to korona cierniowa[8].

Uwagi

  1. A dokładniej jej gatunek – męczennica błękitna (Passiflora caerulea L.)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-04-02].
  2. 2,0 2,1 2,2 Passiflora (ang.). W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 8 października 2014].
  3. Passiflora (ang.). The Plant List. [dostęp 3 grudnia 2014].
  4. Męczennica - Passiflora (pol.). e-ogrody. [dostęp 3 grudnia 2014].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Passiflora (fr.). Plantes et botanique. [dostęp 3 grudnia 2014].
  6. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-01].
  7. Reveal James L. System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodzaju Passiflora według Reveala
  8. Dawid Longman: Pielęgnowanie roślin pokojowych. Warszawa: PWR i L, 1997. ISBN 83-09-01559-3.