Męczennica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Męczennica
Męczennica błękitna
Męczennica błękitna
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd malpigiowce
Rodzina męczennicowate
Rodzaj męczennica
Nazwa systematyczna
Passiflora L.
Sp. Pl. 955. 1 Mai 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Passiflora vitifolia
Męczennica cielista
Porównanie owoców

Męczennica (Passiflora L.) – rodzaj ok. 500 gatunków tropikalnych pnączy z Ameryki podzwrotnikowej, należący do rodziny męczennicowatych. Gatunkiem typowym jest Passiflora incarnata L.[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Krzewiaste pnącza, zwykle posiadające pochodzące z przekształconch pędów wąsy czepne.
Kwiaty
O bardzo charakterystycznej budowie. Wyrastają pojedynczo w kątach liści i otoczone są od dołu 3-listkową okrywą. Mają krążkowate, silnie rozwinięte dno kwiatowe, 5-działkowy kielich, 5-płatkową koronę i złożony z 3 okółków przykoronek. Najbardziej zewnętrzny z tych okółków jest zazwyczaj silnie postrzępiony, wewnętrzny zaś przylega do androgyneforu, na szczycie którego znajduje się 5 pręcików otaczających 1 słupek z trójdzielnym znamieniem

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[3]

Anthactinia Bory ex M. Roem., Asephananthes Bory, Baldwinia Raf., Ceratosepalum Oerst., Cieca Medik., Decaloba M. Roem., Disemma Labill., Granadilla Mill., Hollrungia K. Schum., Monactineirma Bory. Murucuja Medik., Pentaria M. Roem., Poggendorffia H. Karst., Tacsonia Juss., Tetrapathea (DC.) Rchb., Tetrastylis Barb. Rodr.

Pozycja systematyczna według APweb (2001...)

Rodzaj należy do podrodziny Passifloroideae, rodziny męczennicowatych, rzędu malpigiowców (Malpighiales), należącego do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Violanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd męczennicowce (Passiflorales Dumort.), podrząd Passiflorineae Bessey in C.K. Adams, rodzina męczennicowate (Passifloraceae Juss. ex Kunth in Humb.), podrodzina Passifloroideae Burnett, plemię Passifloreae DC., rodzaj męczennica (Passiflora L.)[4].

Gatunki (część)
  • męczennica błękitna, m. modra (Passiflora caerulea)
  • męczennica cielista (Passiflora incarnata)
  • męczennica groniasta (Passiflora racemosa)
  • męczennica jadalna (Passiflora edulis)
  • męczennica miękka (Passiflora mollissima)
  • męczennica olbrzymia (Passiflora quadrangularis)
  • męczennica wawrzynolistna (Passiflora laurifolia)
  • Passiflora amalocarpa
  • Passiflora amethystina
  • Passiflora aurantia
  • Passiflora capsularis
  • Passiflora citrina
  • Passiflora coccinea
  • Passiflora foetida
  • Passiflora helleri
  • Passiflora holosericea
  • Passiflora karwinskii
  • Passiflora ligularis
  • Passiflora mucronata
  • Passiflora murucuja
  • Passiflora pinnatistipula
  • Passiflora serratifolia
  • Passiflora tarminiana
  • Passiflora tenuifila
  • Passiflora tripartita
  • Passiflora tulae
  • Passiflora vitifolia
  • Passiflora yucatanensis

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Niektóre gatunki posiadają jadalne owoce.
  • Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne

Męczennica była używana przez Indian w Ameryce Północnej i Ameryce Środkowej w leczeniu bezsenności, histerii i epilepsji. Rośliny są również uważane za środek przeciwbólowy. Stwierdzono, ze kwiaty zawierają substancje, które mają działanie uspokajające i są halucynogenne w dużych ilościach[potrzebne źródło].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

  • Światło: Rośliny można uprawiać w pełnym słońcu, na południowym oknie lub balkonie.
  • Gleba: Stosuje się mieszankę ziemi liściowej, darniowej, torfu i piasku w równych ilościach.
  • Temperatura: Z reguły większość odmian jest ciepłolubna.
  • Przycinanie: Pod koniec okresu spoczynku pędy należy skrócić o około 1/3 długości.
  • Rozmnażanie z nasion jest mało efektywne, gdyż tak wyhodowane rośliny są słabsze. Najlepiej rozmnażać przez podział bryły korzeniowej. Po wykopaniu rośliny należy rozerwać roślinę mateczną na mniejsze tak by każda miała korzenie. Można też rozmnażać przez sadzonki pędowe. W tym sposobie używa się pędów półzdrewniałych, które mają minimum 3 liście. Należy takim sadzonkom obciąć wąsy. Żeby proces szybciej przebiegał sadzonki muszą być w temperaturze 25-30 °C.
  • Pielęgnacja: pędy nie mogą oplątywać się wzajemnie, gdyż to osłabia roślinę.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

  • Nazwa łacińska pochodzi od słowa passio oznaczającego cierpienie i flos – kwiat. Nazwę tę nadali roślinie w początkach XVIII w. misjonarze w Ameryce Południowej. 5 pylników symbolizowało ich zdaniem nich pięć ran Chrystusa, trójdzielne znamię słupka trzy gwoździe, którymi przybito go do krzyża, a szyja słupka ramię krzyża. 5 płatków i 5 działek kielicha to 10 apostołów (bez Judasza i Piotra), zaś postrzępiony przykoronek to korona cierniowa[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-12-09].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-03-10].
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-01].
  4. Reveal James L. System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodzaju Passiflora według Reveala
  5. Dawid Longman: Pielęgnowanie roślin pokojowych. Warszawa: PWR i L, 1997. ISBN 83-09-01559-3.