Męczennicy wileńscy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ikona męczenników wileńskich
Fresk przedstawiający męczenników wileńskich na tradycyjnym miejscu ich stracenia
Relikwie męczenników wileńskich

Męczennicy wileńscy – zbiorowe określenie dworzan Antoniego i Jana oraz ich krewnego Eustachego, według tradycji straconych w 1347 z rozkazu wielkiego księcia litewskiego Olgierda, świętych prawosławnych. Ich kult jest szczególnie żywy wśród prawosławnych mieszkańców Litwy i Białorusi[1].

Hagiografia[edytuj | edytuj kod]

Według hagiografii, bracia Kumec i Nieżyło przyjęli prawosławie z rąk Nestora, spowiednika Anny, pierwszej żony Olgierda. Przy tajnym chrzcie otrzymali imiona Antoni i Jan. Pod ich wpływem chrzest przyjął również ich krewny Kruglec, odtąd zwany Eustachym.

Po tym, gdy chrzest wyszedł na jaw, Olgierd zażądał od dworzan publicznego złamania zasad postu, a po odmowie wtrącił Antoniego i Jana do więzienia. 14 kwietnia 1347 Antoni został powieszony na dębie w miejscu dzisiejszego klasztoru bazylianów w Wilnie, Jan zginął w tym samym miejscu 12 dni później. Eustachy, który pomimo śmierci krewnych nie porzucił prawosławia, został stracony w grudniu tego samego roku, po pobycie w więzieniu i torturach.

Szczątki straconych zostały przeniesione do cerkwi znajdującej się na miejscu dzisiejszej cerkwi św. Mikołaja w Wilnie. Na miejscu egzekucji znalazła się w kolejnych stuleciach tablica pamiątkowa oraz fresk z wizerunkami męczenników.

Kanonizacja[edytuj | edytuj kod]

Kult męczenników wileńskich zaczął rozwijać się samorzutnie na obszarach metropolii kijowskiej. W 1364 zostali oni kanonizowani przez patriarchę Konstantynopola[2]. Nakazał on przewiezienie zachowanych relikwii świętych do soboru Hagia Sofia. W 1549 metropolita moskiewski Makary ogłosił męczenników wileńskich świętymi na terenie wszystkich ziem ruskich. Dniem pamięci męczenników wybrano 14 kwietnia (27 według nowego stylu).

Po wzniesieniu cerkwi Św. Ducha w Wilnie relikwie świętych zostały do niej przeniesione; do 1826 znajdowały się w podziemiach obiektu, gdzie urządzono kaplicę. W 1915, w czasie bieżeństwa, szczątki męczenników zostały wywiezione do Monasteru Dońskiego w Moskwie. Po zamknięciu monasteru po rewolucji październikowej trafiły w charakterze eksponatu do jednego z moskiewskich muzeów religii i ateizmu. W 1946 władze radzieckie zgodziły się zwrócić relikwie wileńskiemu monasterowi Świętego Ducha, gdzie są popularnym celem pielgrzymek.

Przypisy

  1. A. Radziukiewicz, Pod opieką świętych wileńskich, Przegląd Prawosławny, nr 6 (312), czerwiec 2011, ISSN 1230-1078, ss.13
  2. Antoni Mironowicz: Kościół prawosławny w państwie Piastów i Jagiellonów. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2003, s. 139. ISBN 83-89031-39-6.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]