Męczennik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Męczennik (gr. μάρτυς, mártus, łac. martyr: „świadek”) – osoba, która zginęła lub cierpi albo cierpiała w obronie swoich wierzeń lub przekonań[1].

W chrześcijaństwie, a szczególnie w katolicyzmie i prawosławiu był to chrześcijanin, który został uśmiercony przez prześladowcę za wiarę w Jezusa Chrystusa. Taka śmierć określana jest mianem śmierci męczeńskiej. Pojęcie męczeństwa istnieje także w pozostałych religiach abrahamicznych oraz w sikhizmie, częściowo również w hinduizmie i shintō. Pojęcie męczeństwa było też wykorzystywane przez ideologie państwowe np. w III Rzeszy i w Chinach.

Śmierć męczeńska[edytuj | edytuj kod]

Śmierć poniesiona w imię idei i przekonań, zazwyczaj zadana przez osoby trzecie w wyniku ich nagłego działania lub stosowania przemocy i tortur.

Śmierć męczeńska jest wyrazem bezwzględnego przywiązania do idei i przekonań dlatego ma ogromne znaczenie w utrwalaniu postaw i wzorców kulturowych lub religijnych. Przykładem takich wzorców w kulturze polskiej może być męczeństwo dzieci głogowskich lub tzw. Męczennicy katyńscy.

Najważniejsze jednak znaczenie śmierć męczeńska ma w wymiarze religijnym. Jednak nie każda religia ma swoich męczenników, a tylko niektóre z nich otaczają ich kultem. Pojęcie męczeństwa za wiarę istnieje w chrześcijaństwie, judaizmie i islamie, ale w zasadzie nie występuje np. w hinduizmie i buddyzmie.

Bardzo wyraźnie widać zjawisko męczeństwa w chrześcijaństwie, gdzie męczennicy traktowani byli od początku jako najwierniejsi świadkowie głoszonych przekonań. Z tego powodu stanowili filar Kościoła jako wzory wierności Jezusowi. Miało to również dosłowne znaczenie, gdy przyjął się zwyczaj budowania kościołów na grobach męczenników lub na miejscach ich śmierci.

Męczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Chrześcijaństwo[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Męczennik chrześcijański.
 Osobny artykuł: Prześladowania chrześcijan.

Męczennikiem w chrześcijaństwie jest osoba która poniosła śmierć z winy prześladowcy indywidualnego lub zbiorowego (prześladowcą zbiorowym są np. systemy ideologiczno-polityczne), kierującego się nienawiścią do wiary chrześcijańskiej (łac.) odium fidei. Męczennik musi mieć wolę przyjęcia męczeństwa. Chrześcijaństwo nie uznaje za męczenników samobójców i przypadkowe ofiary prześladowań. Męczennik nie może też umyślnie prowokować prześladowcy do zadania mu śmierci męczeńskiej. Poszerzenia pojęcia męczeństwa dokonał Jan Paweł II przez kanonizację jako męczennika, beatyfikowanego wcześniej jako wyznawcę Maksymiliana Marię Kolbeego[2]. Od tej kanonizacji również męczeństwo z miłości bliźniego uznawane jest za jedną z przesłanek do wyniesienia na ołtarze[2].

Pierwszym, który oddał życie za wiarę w Jezusa Chrystusa był św. Szczepan (Stefan).

Katolicyzm i prawosławie uznają męczeństwo w wyniku procesu kanonizacyjnego. W tych wyznaniach istnieje kult męczenników; czci się ich groby, wizerunki i relikwie. Anglikanizm czci pamięć o męczennikach.

O męczeństwie papież Jan Paweł II powiedział:

Quote-alpha.png
Świadectwo męczenników jest dla nas zawsze jakimś wyzwaniem – ono prowokuje, zmusza do zastanowienia. Ktoś, kto woli raczej oddać życie, niż sprzeniewierzyć się głosowi własnego sumienia, może budzić podziw albo nienawiść, ale z pewnością nie można wobec takiego człowieka przejść obojętnie[3].

Islam[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Szahid.

Pojęcie męczeństwa w islamie różni się znacznie od chrześcijańskiego i żydowskiego, ponieważ w islamie śmierć w wyniku prześladowań religijnych nie jest najważniejszym warunkiem męczeństwa. W islamie szyickim istnieje rozwinięty kult męczenników (także ich grobów i relikwii). Islam uważa śmierć w walce z „niewiernymi” za śmierć męczeńską. Kontrowersyjne jest uznawanie sprawców samobójczych zamachów terrorystycznych przeciwko ludności cywilnej za męczenników.

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie męczeństwa za wiarę (zwanego Kiddusz Haszem, czyli „uświęceniem w imię Boga”) jest w judaizmie zbliżone do pojęcia chrześcijańskiego. Wzmianki o męczennikach żydowskich, którzy zginęli z rąk pogańskich prześladowców, zwłaszcza w epoce hellenistycznej, są częste w żydowskiej literaturze religijnej. W Polsce żydowskim męczennikiem był np. Walentyn Potocki. Współcześnie za męczenników uznaje się np. ofiary Holokaustu. Istnieje nawet określenie judaizmu jako „religii męczeństwa”[potrzebne źródło], która inspirowała rozwój martyrologii w chrześcijaństwie.

Bahaizm[edytuj | edytuj kod]

Bahaizm uznaje za męczennika osobę, która poświęciła swoje życie w służbie ludzkości i w imię Boga. Jednak Bahá'u'lláh, założyciel tej religii, przekonywał wyznawców, aby nie pojmowali oddawania życia za wiarę w dosłownym sensie; męczeństwo to też życie poświęcone całkowicie służbie ludzkości[4].

Sikhizm[edytuj | edytuj kod]

W sikhizmie męczeństwo jest główną zasadą wiary i podstawą teologii. Sześciu guru są największymi przykładami męczenników w sikhizmie. Ponieśli oni śmierć męczeńską w Pendżabie, broniąc swojej wiary przed muzułmanami. Bardziej współczesnymi przykładami męczenników sikhijskich są Bhagat Singh i Udam Singh, którzy zginęli w latach 40. XX w.

Inne religie[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie męczeństwa za wiarę rzadko jest spotykane w innych religiach niż religie abrahamiczne. Niezmiernie rzadko występuje w tzw. religiach pogańskich, gdzie przybiera formę np. oddania życia w imię honoru, obowiązku itp. Takie formy skrajnego poświęcenia spotykamy np. w japońskiej religii Shintō.

Męczeństwo za wiarę nie jest spotykane w religiach dharmicznych: buddyzmie, dżinizmie i hinduizmie. Wynika to z bardzo dużej tolerancji doktrynalnej, relatywizmu i nawet indyferentyzmu doktrynalnego tych religii. Niekiedy wskazuje się na istniejącą w hinduizmie obligację wypełniania obowiązku (dharmy), który w przypadku kasty kszatrijów polega na gotowości do oddania swego życia w walce z wrogiem. Nagrodą za taką śmierć ma być wyzwolenie z cyklu wcieleń (moksza) (wg Bhagawadgita, rozdz. 2, wers 37). Może to być uznane za formę męczeństwa.

Ideologie państwowe[edytuj | edytuj kod]

I Republika Francuska od 1793 ustanowiła oficjalny kult państwowy rewolucjonistów, którzy zginęli za ideały republikańskie. Głównymi „męczennikami” byli: Jean-Paul Marat, Joseph Chalier i Amédée Louis Michel Lepeletier (zwani „Trójcą Rewolucji”); poza tym również dzieci-męczennicy: Joseph Bara i Joseph Agricol Viala. W 1794 wysunięto nawet propozycję, aby z Marata uczynić jedyne bóstwo Republiki; przeważyła jednak koncepcja kultu Najwyższej Istoty[5].

Pojęcie męczeństwa było wykorzystywane przez propagandę Kuomintangu w Chinach w XX w. Polegli w walkach o Republikę byli uznawani przez władze za męczenników.

Nazizm głosił kult własnych męczenników, poległych w walce za ideę narodowego socjalizmu. Byli to tzw. Blutzeuge (świadkowie krwi). W III Rzeszy władze propagowały państwowy kult poległych w puczu monachijskim oraz takich osób jak np. Herbert Norkus, Horst Wessel i Wilhelm Gustloff. Ku czci tych „męczenników” wznoszono pomniki i nawet budynki o charakterze kultowym (jak np. Ehrentempel, czyli Świątynia Honoru w Monachium- zniszczona przez aliantów w 1947). Dzisiaj taki kult istnieje szczątkowo w ruchu neonazistowskim.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też kategorie: Męczennicy, Męczennicy chrześcijańscy.

Przypisy

  1. http://sjp.pwn.pl/slownik/2482680/mczennik.
  2. 2,0 2,1 Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 6: W-Z. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 2007, s. 613. ISBN 978-83-7318-736-8.
  3. Jan Paweł II, Skoczów, 22 maja 1995 r.: Homilia wygłoszona w czasie mszy św. odprawianej na wzgórzu „Kaplicówka” (pol.). [dostęp 12 listopada 2008].
  4. Dying for God: Martyrdom in the Shii and Babi Religions (ang.) (dostęp 18.11.2010).
  5. Michel Vovelle, Le culte des martyrs dela Liberté, [w:] La Révolution contre l'Église, Éditions Complexe, Bruxelles 1988, s. 175-178. ISBN 2-87027-254-5.