MS Wilhelm Gustloff

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 55°07′27.7″N 17°42′14.6″E / 55.124361111111, 17.704055555556

Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy statku pasażerskiego MS Wilhelm Gustloff . Zobacz też: Wilhelm Gustloff.
MS Wilhelm Gustloff
Bundesarchiv Bild 183-H27992, Lazarettschiff "Wilhelm Gustloff" in Danzig.jpg
Call sign DJVZ
Data wodowania 5 maja 1937
Data oddania do eksploatacji 15 marca 1938
Data zatonięcia 30 stycznia 1945
Typ statek pasażerski
Stocznia Blohm + Voss
Armator Deutsche Arbeitsfront
Operator Hamburg Süd
Bandera  III Rzesza
Port macierzysty Hamburg
Liczba członków załogi 590
Liczba pasażerów 1465
(221 kabin 2-os. i 239 kabin 4-os.)
Długość całkowita (L) 208,9 m
Szerokość (B) 23,50 m
Zanurzenie (D) 6,5 m
Wysokość (H) 56 m (od stępki do topu masztu) m
Prędkość maks. 15,5 w
Pojemność brutto 25 484 GT
Dane napędu 4 silniki 8-cylindrowe diesla MAN, 9500 KM
Liczba śrub napędowych 2

MS Wilhelm Gustloff – przed II wojną światową niemiecki statek pasażerski, flagowy statek wycieczkowy floty organizacji nazistowskiej Kraft durch Freude (KdF). Nosił imię zamordowanego w 1936 członka NSDAP, Wilhelma Gustloffa. Podczas wojny włączony w skład Kriegsmarine, kolejno przekształcony w okręt szpitalny i pływające koszary dla personelu dywizjonu szkolnego U-Bootwaffe. W 1945 zatonął w największej katastrofie morskiej w historii ludzkości[1].

Spis treści

[edytuj] Historia i rejsy

Statek powstał w hamburskiej stoczni firmy Blohm und Voss w 1937 (data położenia stępki 4 sierpnia 1936, nr budowy 511). Wodowanie odbyło się przy udziale Adolfa Hitlera. Matką chrzestną statku została wdowa po Wilhelmie Gustloffie, pani Hedwig Gustloff z domu Schoknecht, swego czasu sekretarka Hitlera. Miał 208,5 m długości i pojemność 25484 BRT. Rozwijał prędkość 15,5 węzła. Posiadał 221 kabin dwuosobowych oraz 239 kabin czteroosobowych. Liczba miejsc pasażerskich wynosiła 1465 w jednej klasie, załoga liczyła ok. 500 osób. W momencie swego wejścia do służby MS "Wilhelm Gustloff' był piątym co do wielkości niemieckim statkiem pasażerskim.

Basen na MS Wilhelm Gustloff, 1938

Od marca 1938 do sierpnia 1939 roku odbył około 50 rejsów wycieczkowych, opływając między innymi dziesięciokrotnie Półwysep Apeniński i wielokrotnie goszcząc na wodach Norwegii. W kwietniu 1938 roku załoga statku, dowodzonego przez kapitana Carla Luebbego, uratowała 19 osób z tonącego angielskiego statku "Pegaway", za co statek został później odznaczony specjalną plakietą.

22 kwietnia 1938 roku, podczas pierwszego rejsu "Gustloffa" na Maderę, zmarł nagle kapitan Luebbe – pierwszy kapitan statku. Do Lizbony doprowadził motorowiec I oficer R. Vollert.

W kwietniu 1939 roku statek pod dowództwem kpt. H. Bertrama wyszedł wraz z motorowcem "Robert Ley" i pięcioma innymi statkami KdF z Hamburga do Hiszpanii, by zabrać z portu Vigo lotników i personel lądowy Legionu "Condor" , uczestniczącego w zakończonej niedawno wojnie domowej w Hiszpanii.

Bilans pokojowej służby motorowca to 44 rejsy (wg innych źrodeł - 50), w tym m. in. 17 (?) podróży na wody norweskie i 10 rejsów dookoła Włoch. Wszedł do historii żeglugi jako pierwszy tzw. jednoklasowy wycieczkowiec świata.

Podczas wojny "Gustloff" był najpierw przez kilka miesięcy jednostką szpitalną (podobnie jak bliźniacza jednostka "Robert Ley"). Potem został przejęty przez Kriegsmarine jako jednostka pomocnicza - hulk koszarowy dla personelu jednostki szkolnej U-Bootwaffe. Służył również do transportu wojska. Miał zamontowaną broń przeciwlotniczą i wyposażony był w wyrzutnie bomb głębinowych. Podczas alianckiego nalotu na Gdynię w październiku 1943 roku kadłub okrętu doznał nieznacznych uszkodzeń wskutek pobliskich eksplozji bomb.

Do 1945 roku cumował w Gdyni. W wyniku ofensywy sowieckiej i podczas wycofywania się Niemców z Polski statek jako transportowiec został użyty do ewakuacji niemieckiej ludności i zdrowych oraz rannych żołnierzy (w tym personelu 2. Flotylli Szkolnej Okrętów Podwodnych) z Gdyni przed nacierającymi wojskami radzieckimi. Ponowne uruchomienie statku i dostosowanie do roli jednostki ewakuacyjnej wymagało sporego nakładu pracy.

[edytuj] Zatopienie

MS "Wilhelm Gustloff" w Szczecinie jako okręt szpitalny, 1939
Ranni żołnierze niemieccy wracają do ojczyzny, Kilonia, lipiec 1940

W swój ostatni rejs jednostka wyruszyła 30 stycznia 1945 roku pod eskortą torpedowca "Löwe". Na pokładzie "Gustloffa" znalazło się 173 członków załogi, 918 oficerów i marynarzy z II dywizji szkolnej okrętów podwodnych (2. U-Boot Lehr Division[2]), którzy mieli obsadzić bądź uzupełnić załogi 70 U-bootów[3], 400 kobiet z pomocniczego korpusu Kriegsmarine, które były wojskowymi telefonistkami, telegrafistkami, maszynistkami, kreślarkami czy pielęgniarkami, 162 rannych żołnierzy Wehrmachtu oraz 4424 uciekinierów, wśród których byli funkcjonariusze organizacji Todta, junkrzy, policjanci i ich rodziny. Łącznie, według najnowszych ocen, na okręcie znalazło się co najmniej 10 tys. osób, co potwierdza depesza nadana z jednostki. MS "Wilhelm Gustloff" miał w swoim ostatnim rejsie wieloosobowe dowództwo. Z ramienia Marynarki Wojennej personelem wojskowym na statku dowodził kmdr. por. Wilhelm Zahn, zaś z ramienia floty handlowej - jeden z etatowych przedwojennych kapitanów statku, Friedrich Petersen. Skład kolegialnego dowództwa uzupełniali, odkomenderowani specjalnie na ten jeden rejs, dwaj tzw. "Fahrenskapitaene" - Heinz Koehler i Harry Weller. Ten ostatni, już po trafieniu statku torpedami, zamknął grodzie wodoszczelne w kadłubie, odcinając w ten sposób części wolnej wówczas od służby załogi drogę ucieczki.

O godzinie 21:16 czasu pokładowego przy mijaniu Ławicy Słupskiej "Wilhelm Gustloff" został trafiony 3 torpedami, wystrzelonymi przez radziecki okręt podwodny S-13 dowodzony przez komandora podporucznika Aleksandra Marineskę. Pierwsza z nich rozerwała poszycie dziobu. Druga trafiła w środek statku na wysokości basenu pływackiego, a trzecia w maszynownię. Eksplozje wywołały ogromną panikę. Prawie wszystkie kobiety z służby pomocniczej skoszarowane na dnie osuszonego basenu zginęły niemal od razu (ocalały tylko dwie). Okręt bardzo szybko przechylił się na lewą burtę. Masy ludzkie skierowano na oszklony pancernymi szybami pokład spacerowy, skąd niemal nikt nie był w stanie wydostać się na pokład. Nie wszystkie szalupy można było spuścić, gdyż żurawiki były zamarznięte. Kilka łodzi odczepiono zbyt wcześnie i te powpadały do morza, inne przewracały się na falach z powodu dużego przeciążenia. Na pokładzie walczono o dostęp do łodzi i o tratwy ratunkowe, dochodziło do bójek, padały nawet strzały, również samobójcze. Pokład przechylał się coraz bardziej. Każdy, kto dostał się do wody, ginął w wyniku hipotermii w ciągu kilku minut. Około godziny 22:25, 65 minut po storpedowaniu, okręt całkowicie zanurzył się w morzu.

Model MS "Wilhelm Gustloff"
MS Wilhelm Gustloff na znaczku poczto­wym Reichspost wydanym w 1937 r. W opłacie dodatkowa składka na pomoc zimową

W akcji ratowania rozbitków z "Gustloff"' wyróżniła się m.in. załoga wielkiego torpedowca "T-36" (typu "Elbing") pod dowództwem kpt. Heringa. Niemieckie jednostki przybyłe na ratunek wydobyły z wody jedynie 838 żywych rozbitków (inne źródła podają 1252). Według najnowszych szacunków liczba ofiar sięga 9600 osób – zamarzli w kamizelkach ratunkowych przy 20-stopniowym mrozie – była to największa tragedia morska w zapisanej historii ludzkości (największa znana liczba ofiar zatonięcia jednego statku). Storpedowanie jednostki pomocniczej, idącej w konwoju, było jednak całkowicie zgodne z prawem wojennym, a konkretnie z układem londyńskim z 1936 roku regulującym zasady prowadzenia wojny podwodnej. Podczas przygotowania ostatniego rejsu statku popełniono szereg kardynalnych błędów, z których najważniejszymi były - użycie uzbrojonej jednostki pomocniczej MW do ewakuacji ludności cywilnej, dopuszczenie do jej znacznego przeładowania, i wysłanie jej w rejs z eskortą.

Część z ofiar została w tajemnicy pochowana w Ustce.

Dziejopisem motorowca stał się Heinz Schön (urodzony w dzisiejszym Jaworze na Dolnym Śląsku w 1926 roku). Brał on udział w ostatnim rejsie "Gustloffa" jako asystent ochmistrza i po wojnie postanowił zachować pamięć o motorowcu dla potomności, spisując jego dzieje od zamachu na Wilhelma Gustloffa po ostatnie chwile okrętu.

Ciekawostkę stanowi fakt, iż w związku z poszukiwaniami tzw. Bursztynowej Komnaty - bezcennego dzieła osiemnastowiecznej sztuki bursztynniczej, zrabowanego przez hitlerowców w Carskim Siole - wypłynęła m. in. sprawa rzekomego drugiego statku, nazwanego imieniem Wilhelma Gustloffa - jakoby frachtowca noszącego imię "W. Gustloff" (zapisane w formie inicjału z kropką i nazwiska), zatopionego na początku 1945 roku na podejściach do Piławy. O statku tym wielokrotnie wspominał podczas przesłuchań były Gauleiter Prus Wschodnich, Erich Koch, wymieniając go jako miejsce, w którym ukryto skrzynie ze zrabowanym skarbem.

[edytuj] Wrak

patrz Wraki polskiego wybrzeża

W 1994 roku Polska uznała wrak MS Wilhelm Gustloff za mogiłę wojenną, w związku z czym zakazane jest nurkowanie na wrak i w promieniu 500m od niego[4].

[edytuj] MS Wilhelm Gustloff w kulturze

Filmy fabularne

Filmy dokumentalne

  • Schiff ohne Klassen - Die Wilhelm Gustloff, 1938
  • Triumph und Tragödie der Wilhelm Gustloff, realizacja: Karl Höffkes i Heinz Schön, 2008
  • Die Gustloff (pol. Ostatni rejs Gustloffa'), dwuczęściowy film ZDF), reżyseria: Joseph Vilsmaier, 2008

Książki

[edytuj] Zobacz też

Transportowce zatopione w czasie ewakuacji niemieckich uciekinierów z Prus Wschodnich na zachód:

Transportowce zatopione wraz z więźniami niemieckich obozów koncentracyjnych:

Przypisy

  1. ↑ "HIGHEST DEATH TOLL ON A SINGLE SHIP IN WARTIME When the liner Wilhelm Gustloff (Germany) was torpedoed off Danzig (now known as Gdansk), Poland, by a Soviet S-13 submarine on 30 January 1945, a total of 7700 people died" [w:] Guinness world records.
  2. ↑ http://www.dhm.de/lemo/forum/kollektives_gedaechtnis/668/index.html [niem.]
  3. ↑ Edmund Kosiarz Druga Wojna Światowa na Bałtyku ISBN 83-215-3268-3, Gdańsk 1988, Wydawnictwo Morskie, S. 613-614
  4. ↑ Urząd Morski w Gdyni - serwis aktów prawnych. umgdy.gov.pl.

[edytuj] Bibliografia

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=MS_Wilhelm_Gustloff&oldid=36347352”