Maciej Aleksy Dawidowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maciej Aleksy Dawidowski
Alek, Glizda, Kopernicki, Koziorożec
Maciej Aleksy Dawidowski
Data i miejsce urodzenia 3 listopada 1920
Drohobycz
Imię i nazwisko przy narodzeniu Maciej Aleksy Dawidowski
Data i miejsce śmierci 30 marca 1943
Warszawa
Przyczyna śmierci rany odniesione w wyniku postrzału
Miejsce spoczynku Cmentarz Wojskowy na Powązkach
Zawód instruktor harcerski, podharcmistrz, sierżant podchorąży AK
Edukacja skończył Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie
Rodzice Aleksy Dawidowski,
Janina z Sagatowskich Dawidowska
Odznaczenia
Srebrny Krzyż Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Państwowe Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie, które w 1939 ukończył Alek Dawidowski
Pałac pod Czterema Wiatrami. Tutaj 26 marca 1943 w czasie odskoku po akcji pod Arsenałem został śmiertelnie ranny
Wspólny grób Aleksego Dawidowskiego i Jana Bytnara w kwaterze Batalionu „Zośka” na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Maciej Aleksy Dawidowski, ps. Alek, Glizda, Kopernicki, Koziorożec (ur. 3 listopada 1920 w Drohobyczu, zm. 30 marca 1943 w Warszawie) – instruktor harcerski, podharcmistrz, sierżant podchorąży Armii Krajowej, bohater książki Aleksandra Kamińskiego pt. Kamienie na szaniec.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodzieńcze lata[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 3 listopada 1920 w Drohobyczu jako syn Aleksego, inżyniera technologa, i Janiny z Sagatowskich, inżyniera chemika. Wiosną 1939 ukończył warszawskie Gimnazjum im. Stefana Batorego. W czasie nauki był członkiem 23 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Bolesława Chrobrego („Pomarańczarnia”), uzyskując stopień harcerski Harcerza Orlego.

Wybuch wojny[edytuj | edytuj kod]

Maciej Aleksy Dawidowski

W czasie kampanii wrześniowej 8 września 1939, po radiowym apelu Romana Umiastowskiego, opuścił Warszawę wraz z grupą starszych harcerzy 23 WDH w składzie Batalionu Harcerskiego, dowodzonego przez komendanta Szczepu „Pomarańczarnia” harcmistrza Lechosława Domańskiego „Zeusa”. Wrócił do miasta na początku października.

Konspiracja[edytuj | edytuj kod]

W okresie październik – grudzień 1939 był członkiem tajnej organizacji PLAN i uczestnikiem jej akcji małosabotażowych, a po wycofaniu się z PLAN-u wraz z kolegami z 23 WDH, od początków 1940 do czerwca tego roku był łącznikiem w komórce więziennej ZWZ, utrzymującej łączność między konspiracją wojskową a więzieniami warszawskimi: Pawiakiem i Aresztem Centralnym przy ul. Daniłowiczowskiej.

Wiosną 1941, wraz z grupą przyjaciół z 23 WDH, wstąpił do Szarych Szeregów chorągwi Warszawskiej (Ul „Wisła”). Objął dowodzenie drużyną w hufcu „Mokotów Górny” (Rój MG), kierowanym od lata 1942 przez Tadeusza Zawadzkiego „Zośkę”. Razem ze swoją drużyną uczestniczył w działaniach Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”, do których skierowany został hufiec „MG” wraz z całym Okręgiem „Południe” Chorągwi Warszawskiej. Prace te wykonywał z dużym powodzeniem, m.in. za zdjęcie niemieckiej tablicy z pomnika Mikołaja Kopernika (11 lutego 1942) otrzymał honorowy pseudonim wawerski „Kopernicki”.

W okresie kwiecień – wrzesień 1942, w związku z zagrożeniem dekonspiracją, ukrywał się w majątku Olesinek koło Góry Kalwarii, należącym do Aleksandry Niewiadomskiej. We wrześniu 1940 rozpoczął naukę w jawnej Państwowej Szkole Budowy Maszyn, dawnej Państwowej Wyższej Szkole Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. H. Wawelberga i S. Rotwanda w Warszawie, przerwał ją jednak wiosną 1942 i wyjechał z Warszawy. Po utworzeniu Grup Szturmowych, objął dowodzenie 1. drużyny (SAD-100) hufca (plutonu) GS „Południe” (SAD), na którego czele stał Jan Bytnar „Rudy”.

W 1942 po odbyciu kursu podharcmistrzowskiego („Szkoła za lasem”) został mianowany podharcmistrzem (ps. instruktorski „Koziorożec”). W styczniu 1943 został elewem Zastępczego Kursu Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty zorganizowanego przez Kedyw KG AK. Brał udział w kilku akcjach rozbrojeniowych oraz w ewakuacji mieszkania przy ul. Brackiej 23 (akcja „Bracka” 2 lutego 1943).

Po aresztowaniu „Rudego” (23 marca 1943) pełnił przez kilka dni funkcję komendanta Hufca SAD.

Akcja „Kopernik”[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1939 niemieckie władze okupacyjne nakazały zasłonięcie umieszczonej na cokole pomnika tablicy: „Mikołajowi Kopernikowi – Rodacy”. Na niej pojawiła się (przykręcona czterema śrubami) nowa tablica: „Dem Grossen Astronomen Nikolaus Kopernikus” (Wielkiemu astronomowi Mikołajowi Kopernikowi)[1], mająca świadczyć o niemieckim pochodzeniu Kopernika. „Alek”, przygotowując się do akcji zdjęcia niemieckiej tablicy, postanowił sprawdzić jak mocno zaciśnięte są mutry mocujące. Przed wygaśnięciem godziny policyjnej wskoczył na cokół pomnika i ku swemu zaskoczeniu stwierdził, że nakrętki można odkręcić ręką. Postanowił działać natychmiast; bez ubezpieczenia i z dużym narażeniem (kilkadziesiąt metrów od pomnika, przy Krakowskim Przedmieściu 1, znajdował się gmach Komendy Policji z wystawionym zewnętrznym posterunkiem) „Alek” ostrożnie odkręcił wszystkie mutry i zdjął ciężką tablicę, którą następnie przeciągnął chodnikiem pod arkadami Pałacu Staszica i ukrył w śniegu zalegającym pobliską uliczkę. W dwa dni później tablica została przewieziona na Żoliborz i zakopana w ogrodzie Rossmanów, gdzie przeleżała do zakończenia wojny. Po wojnie przekazano ją w depozyt do Muzeum Historycznego m. st. Warszawy.

Akcja „Kiliński”[edytuj | edytuj kod]

W odwecie za zdjęcie tablicy Niemcy nakazali demontaż pomnika Jana Kilińskiego, znajdującego się wówczas na placu Krasińskich. „Alek” postanowił wyśledzić miejsce jego ukrycia. Wkrótce okazało się, że Niemcy przewieźli pomnik Kilińskiego na teren Muzeum Narodowego. Następnego ranka warszawiacy mogli przeczytać na murze muzeum napis wykonany w nocy przez „Alka”: „Jam tu. Ludu W-wy. Kiliński Jan”.

Akcja pod Arsenałem[edytuj | edytuj kod]

Podczas akcji pod Arsenałem (26 marca 1943), zorganizowanej w celu odbicia Janka Bytnara „Rudego”, dowodził sekcją „Granaty” w grupie „Atak”. Stanowiąc jednoczesne ubezpieczenia akcji od strony północnej, postrzelił idącego w towarzystwie kobiety ulicą Nalewki oficera SS.

Information icon.svg Osobny artykuł: Akcja pod Arsenałem.

W czasie odskoku został ciężko ranny w brzuch w starciu z funkcjonariuszami warszawskiej centrali Arbeitsamtu (Urzędu Pracy) mieszczącej się w Pałacu pod Czterema Wiatrami przy ulicy Długiej 38/40.

Został ewakuowany zatrzymanym niemieckim samochodem, jednak w pościg za podejrzanym autem ruszyła ciężarówka Wehrmachtu, która zablokowała Długą przy placu Krasińskich. „Alek” przez uchylone drzwi rzucił w kierunku Niemców granat, co umożliwiło bezpieczny odwrót na Stare Miasto. Został odwieziony na własną prośbę do mieszkania swego przyjaciela Andrzeja Zawadowskiego znajdującego się przy alei Wojska Polskiego 3 m.1 na Żoliborzu[2].

Rany postrzałowe brzucha okazały się jednak bardzo poważne i wymagały natychmiastowej operacji. „Alek” został przewieziony do Szpitala Dzieciątka Jezus przy ul. Nowogrodzkiej i tam operowany, jednak po czterech dniach, 30 marca 1943, zmarł[3]. Tego samego dnia w Szpitalu Wolskim zmarł Jan Bytnar „Rudy”.

Aleksy Dawidowski został pochowany pod przybranym nazwiskiem Aleksego Czerwińskiego na Cmentarzu Powązkowskim[4]. Po wojnie jego zwłoki zostały ekshumowane i przeniesione do grobu Jana Bytnara w kwaterze Harcerskiego Batalionu Armii Krajowej „Zośka” (A-20) na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[5]. Ponowny pogrzeb odbył się 4 kwietnia 1946[6].

Jego pseudonimem nazwano II pluton 2. kompanii „Rudy” Batalionu „Zośka”.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Rozkazem Komendanta Sił Zbrojnych w Kraju gen. „Grota” Roweckiego z 3 maja 1943 Aleksy Dawidowski „Alek” został pośmiertnie odznaczony Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy oraz awansowany do stopnia sierżanta podchorążego. Był pierwszym harcerzem Szarych Szeregów, któremu nadano to najwyższe polskie odznaczenie wojskowe[7].

W 2011 został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[8][9].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • W styczniu 2007 imieniem Alka Dawidowskiego nazwano ulicę w warszawskim Śródmieściu[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Warszawska konspiracja (dostęp 27 czerwca 2013)
  2. Zygmunt Głuszek: Szare Szeregi. Słownik biograficzny. T. II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2009, s. 86. ISBN 978-83-7399-337-2.
  3. Stanisław Broniewski: Akcja pod Arsenałem. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1983, s. 105. ISBN 83-05-11161-X.
  4. Włodzimierz Trojan: Kwatera Batalionu "Zośka". Warszawa: Fundacja Ochrony Zabytków, 1991, s. 23.
  5. Stanisław Broniewski: Akcja pod Arsenałem. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1983, s. 107. ISBN 83-05-11161-X.
  6. Włodzimierz Trojan: Kwatera Batalionu "Zośka". Warszawa: Fundacja Ochrony Zabytków, 1991, s. 24.
  7. Zygmunt Głuszek: Szare Szeregi. Słownik biograficzny – Tom II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2009, s. 86. ISBN 978-83-7399-337-2.
  8. Ordery dla bohaterskich harcerzy Szarych Szeregów. prezydent.pl, 24 marca 2011. [dostęp 26 marca 2011].
  9. M.P. z 2011 r. Nr 64, poz. 615
  10. Uchwała Nr IV/30/2007 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 11 stycznia 2007 r. w sprawie nadania nazwy ulicy w Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy.. W: Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego Nr 33 poz. 646 [on-line]. bip.mazowieckie.pl, 3 lutego 2007. [dostęp 2014-03-25]. s. 4984–4985.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]