Maciej Aleksy Dawidowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maciej Aleksy Dawidowski
Alek, Glizda, Kopernicki, Koziorożec
Aleksy Dawidowski. Nad prawą kieszenią widoczna odznaka udziału w Jubileuszowym Zlocie ZHP w Spale w 1935
Aleksy Dawidowski. Nad prawą kieszenią widoczna odznaka udziału w Jubileuszowym Zlocie ZHP w Spale w 1935
Data i miejsce urodzenia 3 listopada 1920
Drohobycz
Imię i nazwisko przy narodzeniu Maciej Aleksy Dawidowski
Data i miejsce śmierci 30 marca 1943
Warszawa
Przyczyna śmierci rany odniesione w wyniku postrzału
Miejsce spoczynku Cmentarz Wojskowy na Powązkach
Zawód instruktor harcerski, podharcmistrz, sierżant podchorąży AK
Edukacja Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie
Rodzice Aleksy Dawidowski,
Janina z Sagatowskich Dawidowska
Odznaczenia
Srebrny Krzyż Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Państwowe Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie, które w 1939 ukończył Maciej Aleksy Dawidowski
Wyróżniał się dużą sprawnością fizyczną, w zawodach sportowych należał do najlepszych lekkoatletów
Pomnik Mikołaja Kopernika, miejsce najsłynniejszej „wawerskiej” akcji Dawidowskiego. W 1940 widoczny na fotografii napis MIKOŁAYOWI KOPERNIKOWI RODACY został na rozkaz Niemców zasłonięty tablicą z napisem w języku niemieckim DEM GROSSEN ASTRONOMEN NIKOLAUS KOPERNIKUS
Powojenne zdjęcie tablicy
Polskojęzyczna część obwieszczenia gubernatora Ludwiga Fischera z 24 lutego 1942 o demontażu pomnika Jana Kilińskiego w odwecie za zdjęcie przez „Alka” niemieckojęzycznej tablicy z pomnika Kopernika
Napis na murze Muzeum Narodowego w Warszawie namalowany przez Dawidowskiego
Fałszywa kenkarta na nazwisko Aleksego Czerwińskiego, pod którym po akcji pod Arsenałem został przyjęty do Szpitala Dzieciątka Jezus, a później pochowany na Cmentarzu Powązkowskim
Kamienica przy ul. Mickiewicza 18, w której w latach 1939–1942 mieszkał razem z matką i siostrą
Wspólny grób Aleksego Dawidowskiego i Jana Bytnara w kwaterze batalionu „Zośka” na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Maciej Aleksy Dawidowski, ps. Alek, Glizda, Kopernicki, Koziorożec (ur. 3 listopada 1920 w Drohobyczu, zm. 30 marca 1943 w Warszawie) – instruktor harcerski, podharcmistrz, sierżant podchorąży Armii Krajowej, jeden z bohaterów książki Aleksandra Kamińskiego Kamienie na szaniec.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 3 listopada 1920 w Drohobyczu jako syn Aleksego, inżyniera technologa, i Janiny z Sagatowskich, inżyniera chemika. W 1929 ojciec otrzymał pracę dyrektora administracyjnego w Państwowej Fabryce Karabinów przy ul. Dworskiej 29/31 (obecnie ul. Kasprzaka) na Woli. Rodzina Dawidowskich zamieszkała najpierw w Piasecznie, a następnie w mieszkaniu służbowym ojca znajdującym się przy fabryce[1].

Uczęszczał do koedukacyjnej Prywatnej Szkoły Powszechnej Zofii Szadebergowej przy ul. Hożej 48[2]. W 1932 rozpoczął naukę w męskim Państwowym Gimnazjum im. Stefana Batorego. Po ukończeniu gimnazjum (1937), w tej samej szkole rozpoczął naukę w dwuletnim licem ogólnokształcącym. Wraz z m.in. Janem Bytnarem (z którym siedział w jednej ławce), Tadeuszem Zawadzkim, Janem Wuttke i Andrzejem Zawadowskim uczył się w klasie matematyczno-fizycznej[3]. W maju 1939 zdał w „Batorym” maturę[4].

Od 1933 był członkiem 23 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Bolesława Chrobrego (od koloru chust nazywanej „Pomarańczarnią”), uzyskując prawdopodobnie stopień harcerski Harcerza Orlego[5]. W lipcu 1935 uczestniczył w Jubileuszowym Zlocie ZHP w Spale[6].

W codziennym życiu używał wyłącznie swego drugiego imienia[7]. Był wysokim blondynem[8]. Wyróżniał się dużą sprawnością fizyczną, w zawodach sportowych należał do najlepszych lekkoatletów[2]. Doskonale pływał[9].

W czasie obrony Warszawy w pierwszych dniach września 1939 rodzina Dawidowskich przeniosła się z ul. Dworskiej do mieszkania zaprzyjaźnionej z nimi Marii Krügerowej przy ul. Marszałkowskiej 120 (wróciła na Wolę po kapitulacji miasta)[10]. 8 września 1939, po radiowym apelu Romana Umiastowskiego, Dawidowski opuścił Warszawę wraz z grupą starszych harcerzy 23 WDH w składzie Batalionu Harcerskiego, dowodzonego przez komendanta Szczepu „Pomarańczarnia” harcmistrza Lechosława Domańskiego „Zeusa”. Wrócił do stolicy na początku października[5].

Jesienią 1939 Niemcy aresztowali za odmowę współpracy jego ojca. Został rozstrzelany pod koniec roku, prawdopodobnie w jednej z egzekucji w ogrodach sejmowych[11].

Konspiracja[edytuj | edytuj kod]

Po aresztowaniu ojca wraz z matką i młodszą siostrą Marią (Marylą) wyprowadził się z mieszkania na ul. Dworskiej i zamieszkał na ul. Mickiewicza 18 w pobliżu skrzyżowania z ul. gen. Zajączka na Żoliborzu[8].

W okresie październik – grudzień 1939 był członkiem tajnej organizacji PLAN i uczestnikiem jej akcji małosabotażowych, a po wycofaniu się z PLAN-u wraz z kolegami z 23 WDH, od początków 1940 do czerwca tego roku był łącznikiem w komórce więziennej ZWZ kierowanej przez Kazimierza Gorzkowskiego, utrzymującej łączność między konspiracją wojskową a więzieniami warszawskimi: Pawiakiem i Aresztem Centralnym przy ul. Daniłowiczowskiej[6][5]. W czerwcu 1940 udało mu się ustalić, że samochody ciężarowe wywożące więźniów z Pawiaka kierują się do lasów w pobliżu wsi Palmiry, skąd słychać było salwy karabinowe[12].

Wiosną 1941, wraz z grupą przyjaciół z 23 WDH, wstąpił do Szarych Szeregów Chorągwi Warszawskiej (Ul „Wisła”). Objął dowodzenie drużyną w hufcu „Mokotów Górny” (Rój MG), kierowanym od lata 1942 przez Tadeusza Zawadzkiego „Zośkę”. Razem ze swoją drużyną uczestniczył w działaniach Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”, do których skierowany został hufiec „MG” wraz z całym Okręgiem „Południe” Chorągwi Warszawskiej. W „Wawrze” stał się jednym z najwybitniejszych wykonawców akcji małosabotażowych, wykazując się dużym zaangażowaniem, pomysłowością i odwagą[13]. Celował m.in. w zarzucaniu polskich flag na druty tramwajowe, skąd Niemcom szczególnie trudno było je zdjąć (konieczne było sprowadzanie wagonów naprawczych lub wozów strażackich z drabinami)[14]. Zerwał także wielką hitlerowską flagę z gmachu PKO przy ul. Marszałkowskiej 134[15].

W okresie kwiecień – wrzesień 1942, w związku z zagrożeniem dekonspiracją, ukrywał się w majątku Olesinek koło Góry Kalwarii, należącym do Aleksandry Niewiadomskiej. Od września 1942 do początku 1943 pracował w straży przemysłowej fabryki słodyczy Fuchsa przy ul. Topiel 12[16].

We wrześniu 1940 rozpoczął naukę w jawnej Państwowej Szkole Budowy Maszyn, dawnej Państwowej Wyższej Szkole Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. H. Wawelberga i S. Rotwanda w Warszawie, przerwał ją jednak wiosną 1942 w związku z wyjazdem z Warszawy[5]. Po utworzeniu Grup Szturmowych, objął dowodzenie 1. drużyny (SAD–100) hufca (plutonu) GS „Południe” (SAD), na którego czele stał Jan Bytnar „Rudy”[16]. Był jednocześnie jego zastępcą[6].

W 1942 po odbyciu kursu podharcmistrzowskiego (tzw. Szkoła za lasem) został mianowany podharcmistrzem (pseudonim instruktorski „Koziorożec”)[16]. W styczniu 1943 został elewem Zastępczego Kursu Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty zorganizowanego przez Kedyw KG AK. 17 stycznia został pojmany przez Niemców podczas ulicznej łapanki. Uratował się wyskakując z niemieckiego samochodu, którym był przewożony razem z innymi zatrzymanymi[17].

Uczestniczył w kilku akcjach rozbrojeniowych. 2 lutego 1943 brał udział w ewakuacji materiałów z mieszkania rodziny Błońskich przy ul. Brackiej 23[16].

W listopadzie 1942 w mieszkaniu przy ul. Mickiewicza 18 Niemcy aresztowali jego matkę. W czasie rewizji znaleziono przy niej egzemplarz „Biuletynu Informacyjnego[18]. Janina Dawidowska została przewieziona na Pawiak, skąd trafiła do obozu koncentracyjnego na Majdanku, a następnie do Ravensbrück[19]. Przeżyła wojnę[20].

Załamany Dawidowski przez pierwszy miesiąc po aresztowaniu mieszkał razem z Bytnarami w ich mieszkaniu na Mokotowie. Rozważał dobrowolne oddanie się w ręce Gestapo w zamian za zwolnienie matki[21]. Później mieszkał m.in. w mieszkaniu swojej dziewczyny Barbary Sapińskiej przy ul. Grottgera 23 m. 7[22] oraz przy ul. Natolińskiej[6].

Po aresztowaniu „Rudego”, od 24 marca 1943 pełnił obowiązki komendanta Hufca SAD[23].

Akcja „Kopernik”[edytuj | edytuj kod]

W 1940 na polecenie władz niemieckich dokonano zasłonięcia napisów wyrytych na cokole pomnika Mikołaja Kopernika. Na napisie znajdującym się od strony ul. Kopernika NICOLAO COPERNICO GRATA PATRIA umieszczono tablicę z z napisem po łacinie STA SOL NE MOVEARE, natomiast napis MIKOŁAYOWI KOPERNIKOWI RODACY (od strony Pałacu Zamoyskich) zasłonięto tablicą w języku niemieckim DEM GROSSEN ASTRONOMEN NIKOLAUS KOPERNIKUS (Wielkiemu astronomowi Mikołajowi Kopernikowi)[24]. Pomimo neutralnej treści, tablica była odbierana jako akt germanizacji astronoma[25]. Jej umieszczenie uznawano także za próbę zrobienia z Kopernika volksdeutscha[26].

„Alek” postanowił usunąć niemieckojęzyczną tablicę w dniu 19 lutego 1942 (dzień urodzin Kopernika). Przez kilka dni krążył wokół pomnika, rozważając różne warianty planu działania[27]. Z uwagi na ożywiony ruch uliczny w tym punkcie miasta, rozważał także przeprowadzenie akcji wcześnie rano, kiedy było jeszcze ciemno[27]. 11 lutego ok. 6.00 pojawił się pod monumentem. Chcąc sprawdzić, jak mocno były zaciśnięte śruby mocujące, wszedł na cokół, gdzie stwierdził, że można je odkręcić gołymi rękoma[28]. Przyczyną było celowe posmarowanie śrub towotem przez pracownika zarządu miasta rzeźbiarza Maksymiliana Potrawiaka podczas montażu tablicy w 1940[24].

W tej sytuacji Dawidowski postanowił zrealizować swój plan natychmiast. Działając bez ubezpieczenia (kilkadziesiąt metrów od pomnika, w kamienicy przy ul. Krakowskie Przedmieście 1, znajdowała się siedziba Miejskiej Komendy Policji z wystawionym zewnętrznym posterunkiem), „Alek” ostrożnie odkręcił śruby, i tablica z hukiem zsunęła się po kamiennych stopniach pomnika[29]. Przechodzący szybko ulicą przechodnie (temperatura wynosiła ok. – 20 stopni Celsjusza) nie zwrócili uwagi na podejrzany hałas, a granatowy policjant prawdopodobnie schronił się przed mrozem wewnątrz budynku[30]. Dawidowski przeciągnął blisko stukilogramową tablicę na róg ulicy Oboźnej i Krakowskiego Przedmieścia, gdzie ukrył ją w stercie śniegu[29][31]. Dwa dni później tablica została przewieziona przez „Alka”, Jana Rossmana i Andrzeja Makólskiego na sankach na Żoliborz[29]. Ukryta w piwnicy Dawidowskich przy ul. Mickiewicza 18, w czerwcu 1942 została zakopana w ogrodzie rodziny Rossmanów przy ul. Sułkowskiego 29[32].

Za zdjęcie niemieckiej tablicy Dawidowski otrzymał od Komendanta Głównego „Wawra” Aleksandra Kamińskiego honorowy pseudonim wawerski „Kopernicki”[6][5]. Jednocześnie został także ukarany za przeprowadzenie akcji bez zgody dowództwa „Wawra”[32].

24 lutego w Warszawie rozplakatowano obwieszczenie podpisane przez gubernatora dystryktu Ludwiga Fischera informujące, że w odwecie za „usunięcie przez ręce łobuzerskie z pobudek politycznych” tablicy z niemieckim napisem z pomnika Kopernika, zostanie usunięty pomnika Jana Kilińskiego, znajdujący się w tamtym czasie na placu Krasińskich[33]. Zdemontowany monument został przewieziony na teren Muzeum Narodowego, co nie uszło uwadze Dawidowskiego. 13 marca wykonał na murach muzeum dużymi literami napis Jam tu. Ludu W-wy. Kiliński Jan! Z uwagi na trwałość farby, ślady usuniętego na rozkaz Niemców napisu były jeszcze widoczne przez dłuższy czas[34]. Tego samego dnia umieścił na cokole pomnika Kopernika plakat o treści: W odwet za zniszczenie pomnika Kilińskiego zarządzam przedłużenie zimy o 6 tygodni. (-) Mikołaj Kopernik astronom[6]. Nalepki o takiej samej treści pojawiły się także na obwieszczeniach Fischera[35]. Żart okazał się proroczy – w 1942 zima przeciągnęła się aż do kwietnia[34].

Tydzień po zdjęciu tablicy na rozkaz Niemców z cokołu skuto polskie napisy[36]. Po zakończeniu pracy przed polskich kamieniarzy, Dawidowski namalował czarną farbą na wypolerowanej powierzchni cokołu napis Mikołayowi Kopernikowi – Rodacy[37]. Napis usunięto dwa dni później, a monument zaczął być obserwowany przez niemieckich agentów. Polski napis pojawił się na nim po raz drugi w Wielką Sobotę[37]. Ostatecznie 29 kwietnia 1942 na monumencie umieszczono nową tablicę o tej samej co poprzednia treści – DEM GROSSEN ASTRONOMEN NICOLAUS KOPERNIKUS[38].

Wcześniej, podczas próby sfotografowania pomnika bez tablicy, Dawidowski został zatrzymany przez niemieckiego żandarma. Nie został aresztowany, jednak Niemiec wylegitymował go i odebrał aparat fotograficzny. Po tym wydarzeniu „Alek” otrzymał rozkaz bezzwłocznego opuszczenia miasta. Wyjechał do Chybic, a później ukrywał się w Olesinku. Był poszukiwany – w mieszkaniu Dawidowskich pojawiło się Gestapo. Niemcy wrócili w listopadzie, co zakończyło się aresztowaniem jego matki[39].

Jedną z czterech śrub, którą do cokołu była przymocowana tablica, „Alek” podarował Barbarze Sapińskiej[32][40].

W 1948 Jan Rossman przekazał historyczną tablicę do Muzeum Historycznego m. st. Warszawy[32].W latach 90. była ona prezentowana w wielu miastach Polski jako jeden z eksponatów na wystawie Barbary Wachowicz Kamyk na szańcu[41].

Akcja pod Arsenałem[edytuj | edytuj kod]

Podczas akcji pod Arsenałem (26 marca 1943), zorganizowanej w celu odbicia Jana Bytnara „Rudego”, dowodził sekcją „Granaty” w grupie „Atak”. Stanowiąc jednoczesne ubezpieczenia akcji od strony północnej, postrzelił idącego w towarzystwie kobiety ulicą Nalewki oficera SS.

 Osobny artykuł: Akcja pod Arsenałem.

W czasie odskoku został ciężko ranny w brzuch w starciu z funkcjonariuszami warszawskiej centrali Arbeitsamtu (Urzędu Pracy) mieszczącej się w Pałacu pod Czterema Wiatrami przy ulicy Długiej 38/40.

Został ewakuowany zatrzymanym niemieckim samochodem, jednak w pościg za podejrzanym autem ruszyła ciężarówka Wehrmachtu, która zablokowała Długą przy placu Krasińskich. „Alek” przez uchylone drzwi rzucił w kierunku Niemców granat, co umożliwiło bezpieczny odwrót na Stare Miasto. Został odwieziony na własną prośbę do mieszkania swego przyjaciela Andrzeja Zawadowskiego znajdującego się przy alei Wojska Polskiego 3 m.1 na Żoliborzu[42].

Rany postrzałowe brzucha okazały się jednak bardzo poważne i wymagały natychmiastowej interwencji chirurgicznej, w związku z czym „Alek” został przewieziony do Szpitala Dzieciątka Jezus przy ul. Nowogrodzkiej. Rannym opiekował się dr Andrzej Trojanowski, odwiedzali go także koledzy i przyjaciele[43]. Jego stan bardzo szybko się pogarszał, podczas operacji konieczne było wycięcie 6 metrów jelit[6]. Zmarł 30 marca 1943[44]. Tego samego dnia w Szpitalu Wolskim przy ul. Płockiej 26 zmarł także Jan Bytnar „Rudy”.

Aleksy Dawidowski został pochowany pod przybranym nazwiskiem Aleksego Czerwińskiego na Cmentarzu Powązkowskim w grobie rodzinnym Zdanowiczów[45][46]. Po wojnie jego ciało zostało ekshumowane i przeniesione do grobu Jana Bytnara w kwaterze Harcerskiego Batalionu Armii Krajowej „Zośka” (A-20) na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[47]. Ponowny pogrzeb odbył się 4 kwietnia 1946[48].

W wydanych po raz pierwszy w lipcu 1943 Kamieniach na szaniec występuje jako „Wojtek”, a Jan Bytnar jako „Czarny”[49].

Pseudonimem Dawidowskiego nazwano II pluton 2. kompanii „Rudy” Batalionu „Zośka”.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • Jego imieniem nazwano kilka drużyn harcerskich[53].
  • W styczniu 2007 nazwę Alka Dawidowskiego nadano ulicy w warszawskim Śródmieściu[54].

Przypisy

  1. Zygmunt Głuszek: Szare Szeregi. Słownik Biograficzny Tom II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2009, s. 77-78. ISBN 978-83-7399-337-2.
  2. 2,0 2,1 Zygmunt Głuszek: Szare Szeregi. Słownik biograficzny. T. II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2009, s. 78. ISBN 978-83-7399-337-2.
  3. Barbara Wachowicz: Rudy, Alek, Zośka. Gawęda o bohaterach „Kamieni na szaniec”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2007, s. 119, 162. ISBN 978-83-7399-219-1.
  4. Barbara Wachowicz: Rudy, Alek, Zośka. Gawęda o bohaterach „Kamieni na szaniec”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2007, s. 162. ISBN 978-83-7399-219-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Tomasz Strzembosz (oprac.): Bohaterowie „Kamieni na szaniec” w świetle dokumentów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 37. ISBN 978-83-01-15330-4.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939–1945. Tom. III. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1991, s. 63. ISBN 83-211-1190-4.
  7. Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939–1945. Tom. III. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1991, s. 62. ISBN 83-211-1190-4.
  8. 8,0 8,1 Marian Miszczuk: Jan Rossman „Wacek”. Warszawa: Wydawnictwo Tomiko, 2009, s. 64. ISBN 978-83-917007-4-7.
  9. Barbara Wachowicz: Rudy, Alek, Zośka. Gawęda o bohaterach „Kamieni na szaniec”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2007, s. 222. ISBN 978-83-7399-219-1.
  10. Tomasz Strzembosz (oprac.): Bohaterowie „Kamieni na szaniec” w świetle dokumentów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 37. ISBN 978-83-01-15330-4.
  11. Tomasz Strzembosz (oprac.): Bohaterowie „Kamieni na szaniec” w świetle dokumentów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 212. ISBN 978-83-01-15330-4.
  12. Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 67–68. ISBN 83-85083-10-3.
  13. Zygmunt Głuszek: Szare Szeregi. Słownik Biograficzny Tom II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2009, s. 82–83. ISBN 978-83-7399-337-2.
  14. Anna Borkiewicz-Celińska: Batalion „Zośka”. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1990, s. 93. ISBN 83-06-01851-6.
  15. Anna Borkiewicz-Celińska: Batalion „Zośka”. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1990, s. 96. ISBN 83-06-01851-6.
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 Tomasz Strzembosz (oprac.): Bohaterowie „Kamieni na szaniec” w świetle dokumentów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 221. ISBN 978-83-01-15330-4.
  17. Barbara Wachowicz: Rudy, Alek, Zośka. Gawęda o bohaterach „Kamieni na szaniec”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2007, s. 352. ISBN 978-83-7399-219-1.
  18. Barbara Wachowicz: Rudy, Alek, Zośka. Gawęda o bohaterach „Kamieni na szaniec”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2007, s. 319. ISBN 978-83-7399-219-1.
  19. Tomasz Strzembosz (oprac.): Bohaterowie „Kamieni na szaniec” w świetle dokumentów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 219. ISBN 978-83-01-15330-4.
  20. Zygmunt Głuszek: Szare Szeregi. Słownik Biograficzny Tom II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2009, s. 87. ISBN 978-83-7399-337-2.
  21. Barbara Wachowicz: Rudy, Alek, Zośka. Gawęda o bohaterach „Kamieni na szaniec”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2007, s. 353. ISBN 978-83-7399-219-1.
  22. Katarzyna Dzierzbicka. Śladami „Alka”, „Rudego” i „Zośki”. „Pamięć.pl.”. 3, s. 63, 2014. Instytut Pamięci Narodowej. 
  23. Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 190. ISBN 83-85083-10-3.
  24. 24,0 24,1 Hanna Kotkowska-Bareja: Pomnik Kopernika. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 81.
  25. Czesław Michalski: Wojna warszawsko-niemiecka. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1971, s. 183–184.
  26. Czesław Michalski: Wojna warszawsko-niemiecka. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1971, s. 182.
  27. 27,0 27,1 Czesław Michalski: Wojna warszawsko-niemiecka. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1971, s. 186.
  28. Bogdan Hillebrandt: Młodzież Warszawy w walce z hitlerowskim okupantem. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1970, s. 41-42.
  29. 29,0 29,1 29,2 Czesław Michalski: Wojna warszawsko-niemiecka. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1971, s. 187.
  30. Czesław Michalski: Wojna warszawsko-niemiecka. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1971, s. 186–187.
  31. Zygmunt Głuszek: Szare Szeregi. Słownik Biograficzny Tom II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2009, s. 83. ISBN 978-83-7399-337-2.
  32. 32,0 32,1 32,2 32,3 Marian Miszczuk: Jan Rossman „Wacek”. Warszawa: Wydawnictwo Tomiko, 2009, s. 66. ISBN 978-83-917007-4-7.
  33. Władysław Bartoszewski: 1859 dni Warszawy. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2008, s. 317. ISBN 978-83-240-1057.
  34. 34,0 34,1 Władysław Bartoszewski: 1859 dni Warszawy. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2008, s. 322. ISBN 978-83-240-1057.
  35. Zygmunt Głuszek: Szare Szeregi. Słownik Biograficzny Tom II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2009, s. 84. ISBN 978-83-7399-337-2.
  36. Hanna Kotkowska-Bareja: Pomnik Kopernika. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 84.
  37. 37,0 37,1 Czesław Michalski: Wojna warszawsko-niemiecka. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1971, s. 190.
  38. Hanna Kotkowska-Bareja: Pomnik Kopernika. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 86.
  39. Anna Zawadzka, Jan Rossman: Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Interim, 1991, s. 82. ISBN 83-85083-10-3.
  40. Barbara Wachowicz: Rudy, Alek, Zośka. Gawęda o bohaterach „Kamieni na szaniec”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2007, s. 272. ISBN 978-83-7399-219-1.
  41. Barbara Wachowicz: Rudy, Alek, Zośka. Gawęda o bohaterach „Kamieni na szaniec”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2007, s. 269–272. ISBN 978-83-7399-219-1.
  42. Zygmunt Głuszek: Szare Szeregi. Słownik biograficzny. T. II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2009, s. 86. ISBN 978-83-7399-337-2.
  43. Tomasz Strzembosz: Odbijanie więźniów w Warszawie 1939–1944. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, s. 125.
  44. Stanisław Broniewski: Akcja pod Arsenałem. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1983, s. 105. ISBN 83-05-11161-X.
  45. Włodzimierz Trojan: Kwatera Batalionu "Zośka". Warszawa: Fundacja Ochrony Zabytków, 1991, s. 23.
  46. Barbara Wachowicz: Rudy, Alek, Zośka. Gawęda o bohaterach „Kamieni na szaniec”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2007, s. 406. ISBN 978-83-7399-219-1.
  47. Stanisław Broniewski: Akcja pod Arsenałem. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1983, s. 107. ISBN 83-05-11161-X.
  48. Włodzimierz Trojan: Kwatera Batalionu "Zośka". Warszawa: Fundacja Ochrony Zabytków, 1991, s. 24.
  49. Władysław Bartoszewski: 1859 dni Warszawy. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2008, s. 534. ISBN 978-83-240-1057.
  50. Stanisław Broniewski: Akcja pod Arsenałem. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1983, s. 138. ISBN 83-05-11161-X.
  51. Zygmunt Głuszek: Szare Szeregi. Słownik biograficzny – Tom II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2009, s. 86. ISBN 978-83-7399-337-2.
  52. M.P. z 2011 r. Nr 64, poz. 615
  53. Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939–1945. Tom. III. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1991, s. 64. ISBN 83-211-1190-4.
  54. Uchwała Nr IV/30/2007 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 11 stycznia 2007 r. w sprawie nadania nazwy ulicy w Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy.. W: Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego Nr 33 poz. 646 [on-line]. bip.mazowieckie.pl, 3 lutego 2007. [dostęp 2014-03-25]. s. 4984–4985.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939–1945. Tom. III. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1991, s. 62–64. ISBN 83-211-1190-4.