Maciej Nowicki (architekt)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy architeka. Zobacz też: biografia polityka i ekologa: Maciej Nowicki.
Dorton Arena w Raleigh zaprojektowana przez Nowickiego

Maciej Nowicki, Matthew Nowicki (ur. 26 czerwca 1910 w Czycie w Kraju Zabajkalskim na Syberii, zm. 31 sierpnia 1950 na Pustyni Libijskiej koło Wadi an-Natrun w Egipcie) – polski architekt i rysownik.

Autor nowatorskiej hali wystawowej, znanej w Polsce jako Paraboleum (obecnie hala widowiskowo-sportowa J.S. Dorton Arena) w Raleigh, zbudowanej po jego śmierci w 1952. Kierował wydziałem architektury North Carolina State University.

Zginął w katastrofie lotniczej samolotu Lockheed L-749A Constellation linii lotniczych TWA (lot rejsowy nr 903) wracając z Indii, gdzie projektował nowe miasto Czandigarh.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się na Syberii w obecnym mieście obwodowym Czyta, jako syn szlacheckiej rodziny. Jego ojciec był konsulem II Rzeczypospolitej w Chicago w 1920. Wychował się w Krakowie i Warszawie.

Maciej Nowicki i jego przyszła żona (ślub w 1938), Stanisława Sandecka, zdobyli szerokie uznanie za rysunek podczas studiów na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej w latach 1928–1936. Oboje byli uważani za czołowych rysowników przedwojennej Polski. Wspólnie wygrali kilka konkursów architektonicznych, odbyli staż u architekta Le Corbusiera. Zaprojektowali i wybudowali m.in. modernistyczny Dom Wycieczkowy w Augustowie (dzisiejszy Zajazd "Hetman")[1]. Maciej Nowicki stworzył również centrum sportowe na warszawskiej Pradze.

Walczył w 1939 w obronie Polski i podczas okupacji w Armii Krajowej. Potajemnie wykładał architekturę i prowadził pracownię architektoniczną (m.in. ucząc Małgorzatę Handzelewicz-Wacławek).

Po wyjeździe z Polski jesienią 1945 (M. Nowicki jako attaché kulturalny w polskim konsulacie w Chicago), osiedlili się w Nowym Jorku. Tam podjął współpracę jako visiting critic w Pratt Institute i uczestniczył w projektowaniu powstającego nowojorskiego centrum ONZ. Tam też zetknął się ze znanym historykiem i krytykiem Lewisem Mumfordem, który polecił Polaka na stanowisko tymczasowego szefa Szkoły Projektowania (Acting Head of the School of Design) North Carolina State College w Raleigh (obecnie North Carolina State University), a jego żona, w USA znana jako Stanislawa Nowicki, została tamże assistant visiting professor (profesor wizytującą), przed podjęciem kariery naukowej, trwającej aż do emerytury na University of Pennsylvania w Filadelfii.

W 1949 roku poznał i zaprzyjaźnił się z Eero Saarinenem. Razem wykonali szkice projektowe kampusu University of Brandeis[2].

Po odmowie powrotu do Polski w PRL wydano na niego "wyrok cywilny", polegający na wykreśleniu jego nazwiska z publikowanych w tym okresie w kraju historii polskiej architektury. Przywrócili pamięć o nim Rosjanie, proponując jego biografowi – Tadeuszowi Baruckiemu wydanie niewielkiej popularnej publikacji o nim, która ukazała się w ZSRR w roku 1975[3].

Zginął 31 sierpnia 1950 roku w katastrofie lotniczej podczas lotu rejsowego TWA nr 903 na trasie Bombaj – Kair – Rzym – Nowy Jork. Samolot L-749A rozbił się na Pustyni Libijskiej koło Wadi an-Natrun w Egipcie, podczas awaryjnego lądowania spowodowanego pożarem i odpadnięciem silnika nr 3. Było 55 ofiar (wszyscy na pokładzie: 7 członków załogi, 48 pasażerów).

Grób[edytuj | edytuj kod]

Sybmoliczny grób na warszawskim Cmentarzu Wawrzyszewskim, 1 listopada 2008

Symboliczny grób Macieja Nowickiego znajduje się na warszawskim Cmentarzu Wawrzyszewskim na Bielanach. Jego grób jest w alei prowadzącej na wprost od bramy głównej przy ulicy Wólczyńskiej, 40 m od bramy, po prawej, w kwaterze 4A. Na grobie jest nieaktualny napis, że samolot, którego Nowicki był pasażerem, rozbił się w nieznanym miejscu.

Wybrany przedwojenny dorobek graficzny wspólny z żoną - Stanisławą Sandecką[edytuj | edytuj kod]

plakaty
  • do eksperymentalnego filmu "Bal młodej architektury" (1934)
  • "Denaturat — Czystość, oszczędność" (1934)
  • "Polska Państwowa Loteria Klasowa (1934)
  • "W kole wełna to gwarancja pełna" (1934)
  • "Dziesięciolecie Polskiego Związku Przeciwgruźliczego 1924-1934" (z A. Bowbelskim) (1934)
  • "Polski Związek przeciwgruźliczy chroni" (1935)
  • "Wszyscy do walki z gruźlicą" (1938)
  • "Zlot młodzieży polskiej z zagranicy" (1935)

Przypisy

  1. Zajazd "Hetman"
  2. J. Merkel, Eero Saarinen, Phaidon Press Ltd., 2005, s. 107
  3. Piotr Sarzyński, Wszystko się skończyło; [w:] "Polityka", 2013, nr 4, ss. 82-83.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Barucki: Maciej Nowicki, Wydawnictwo Arkady, Warszawa, 1980, ISBN 83-213-2945-4. (broszura w serii Mała encyklopedia architektury)
  • Tadeusz Barucki: Maciej Nowicki, Wydawnictwo Arkady, Warszawa, 1986, ISBN 83-213-3232-3, 80 stron. (książka w serii Architektura i architekci świata współczesnego)
  • Marta A. Urbańska: Maciej Nowicki, humanista i wizjoner, Kraków 2000.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]