Mahmud Szevket
| Mahmud Szevket | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 1856 Bagdad |
| Data i miejsce śmierci | 11 czerwca 1913 Turcja Stambuł |
| Zawód | oficer armii osmańskiej |
Mahmud Szevket Pasza (tur. Mahmud Şevket Paşa) (ur. w 1856, zm. w 1913) – generał armii osmańskiej, polityk, minister wojny i wielki wezyr.
Odegrał znaczącą rolę w historii Imperium osmańskiego, gdy 16 kwietnia 1909 stanął na czele tzw. Armii Czynu (tur. Hareket Ordusu), która ruszyła z Salonik na Stambuł, celem przywrócenia porządku w państwie. Generalicja, wraz z Mahmudem Szevketem uznała się za rozjemców między skłóconymi grupami w kraju: odsuniętym od władzy Komitetem Jedności i Postępu a skupioną wokół sułtana Abd-ul-Hamida II kontrrewolucyjną grupą części żołnierzy, radykalnych i konserwatywnych muzułmanów oraz polityków opozycji liberalnej. Armia Czynu dotarła bez żadnych oporów do Stambułu 24 kwietnia 1909, po czym zajęła miasto. Przewrót fundamentalistów, reakcjonistów i liberałów, któremu przeciwny był Szevket, wzmocnił pozycję Komitetu Jedności i Postępu, który 3 dni później w parlamencie uchwalił detronizację Abd-ul-Hamida II i jednocześnie zatwierdził stan wojenny wprowadzony przez gen. Szevketa, który obowiązywał aż do lipca 1912.
18 maja 1909 r. gen. Szevket został inspektorem generalnym trzech pierwszych korpusów armii osmańskiej (Stambuł, Edirne, Saloniki), co dawało mu niezwykle silną władzę, z racji bezpośredniej kontroli nad większością sił osmańskich i władzą wojskową w stolicy. Dodatkowo stan wojenny wyłączył Szevketa spod normalnej kontroli ministra wojny. Sam został ministrem wojny 12 stycznia 1910, w nowo utworzonym gabinecie, na czele którego stanął Ibrahim Hakky Pasza. Od tej chwili całość spraw wojskowych, teraz już formalnie, znalazła się w rękach Mahmuda Szevketa.
Gdy 23 stycznia 1913 Enwer Pasza wraz z młodymi oficerami i członkami Komitetu Jedności i Postępu dokonał zamachu stanu, podczas którego aresztowano wielkiego wezyra Kaamila Paszę i zastrzelono obwinianego za klęskę ministra wojny, obie te funkcje przejął Mahmud Szevket. Wielkim wezyrem był tylko do 11 czerwca 1913, kiedy to został zamordowany w Stambule przez spiskowców związanych z opozycją liberalną. Władze szybko podjęły działania, i wszyscy spiskowcy zostali skazani na śmierć przez specjalny sąd wojenny, a egzekucje wykonano publicznie.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Bibliografia
- Tureckie przemiany : dzieje Turcji 1878-1923 / Tomasz Wituch. - Warszawa : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980.
- Turcja / Dariusz Kołodziejczyk. - Warszawa : "Trio", 2000.
