Mak alpejski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mak alpejski
Papawer alpinum a1.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina makowate
Rodzaj mak
Gatunek mak alpejski
Nazwa systematyczna
Papaver alpinum L.
Sp. pl. 1:507. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Rzadki okaz o żółtych kwiatach
Pąki

Mak alpejski (Papaver alpinum L.) – gatunek rośliny należący do rodziny makowatych. Jest również uprawiany.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Rośnie dziko w wysokich partiach gór Europy. Licznie występuje w Wielkiej Fatrze[2] W Polsce rośnie dziko wyłącznie w Tatrach i jest rzadki. W polskich Tatrach znany jest z około 30 stanowisk, z których większość występuje w Tatrach Zachodnich w rejonie Czerwonych Wierchów i jedno na Giewoncie. W Tatrach Wysokich znane jest tylko kilka stanowisk i występują one nad Morskim Okiem i Czarnym Stawem pod Rysami[3].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwy naukowe
  • Wyróżniono wiele podgatunków i odmian, jednak botanicy GRIN uznają je tylko za synonimy tego samego gatunku. Synonimy te to[4].
    • Papaver alpinum subsp. alpinum
    • Papaver alpinum subsp. kerneri (Hayek) Fedde
    • Papaver alpinum subsp. rhaeticum (Leresche) Nyman
    • Papaver alpinum subsp. sendtneri (A. Kern. ex Hayek) Schinz & R. Keller
    • Papaver burseri Crantz[5]
    • Papaver kerneri Hayek
    • Papaver pyreniacum (L.) Willd.
    • Papaver rhaeticum Leresche
    • Papaver sendtneri A. Kern. ex Hayek
  • Przez niektórych polskich i słowackich botaników rosnący w wyższych partiach Tatr mak bywa uznawany za oddzielny gatunek – mak tatrzański (Papaver tatricum (Nyarady) Ehrend.) i traktowany jako endemit tatrzański[3]. Przez innych botaników uznawany jednak jest on tylko za synonim maku alpejskiego[4] lub gatunek o niekreślonej tożsamości[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Tworzy niskie darnie o wysokości 10-20 cm. Oprócz kwitnących pędów wytwarza liczne pędy płonne. Pędy w nasadzie otulone starymi liśćmi.
Liście
Wyłącznie różyczkowe, sinozielone, ogonkowe, 3-4-razy pierzastosieczne. Poszczególne listki zakończone szczecinką.
Łodyga
Głąbik kwiatowy wysokości do 20 cm, brunatno owłosiony.
Kwiaty
Kwiat o średnicy do 2,5 cm (u typowego gatunku), 4 płatki białe z żółtą nasadą lub żółtawe (rzadko). Działki kielicha gęsto owłosione. Wewnątrz pojedynczy słupek z tarczowatym, 4-6 promieniowym znamieniem i liczne pręciki. Pączki są zwisające, podczas rozkwitania ich szypułki prostują się.
Owoc
Kulistojajowata i pokryta szczecinkami torebka zwana makówką.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od lipca do sierpnia, zapylany jest przez owady. Doskonale umacnia swoimi rozgałęzionymi korzeniami luźne piargi. Gdy zostanie przez nie zasypany, na ogół przebija się na powierzchnię nowym pędem. Siedlisko: piargi, skały, murawy. Dużo częściej na podłożu wapiennym, ale występuje również na granicie[7]. W Tatrach spotykany jest we wszystkich piętrach roślinności, ale główny obszar jego występowania to piętro alpejskie[2]. W polskich Tatrach najwyżej położone jego stanowisko znajduje się na Krzesanicy (2123 m), najniżej w Wąwozie Kraków na wysokości 1180 m[3]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla związku (All.) Papaverion tatrici[8]. Liczba chromosomów 2n= 14[9]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina ozdobna ogródków skalnych. Kwiaty kwitną krótko, ale pojawiają się stale od maja do sierpnia. Swoimi kwiatami ożywia skalniak. Żyje tylko 2–3 lata, jednak sam rozsiewa się, łatwo go też rozmnażać z nasion. Źle natomiast znosi przesadzanie. Wymaga średnio wilgotnego podłoża i dobrze zdrenowanego żwirem lub wapiennym gruzem. Stanowisko powinno być ciepłe i słoneczne.

Information icon.svg Zobacz też: Rośliny tatrzańskie.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-04].
  2. 2,0 2,1 Zbigniew Mirek: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Halina Piękoś-Mirkowa. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 2003. ISBN 83-7073-385-9.
  3. 3,0 3,1 3,2 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  4. 4,0 4,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-03-15].
  5. Nazwa uznawana przez Krytyczną listę roślin naczyniowych Polski
  6. The Plant List. Papaver. [dostęp 2001-03-15].
  7. Zofia Radwańska-Paryska: Rośliny tatrzańskie (Atlasy botaniczne). Irena Zaborowska (ilustr.). Warszawa: WSiP, 1988. ISBN 83-09-00256-4.
  8. Matuszkiewicz Władysław. Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  9. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zofia Radwańska-Paryska: Rośliny tatrzańskie (Atlasy botaniczne). Irena Zaborowska (ilustr.). Warszawa: WSiP, 1988. ISBN 83-09-00256-4.
  2. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  3. Eugeniusz Radziul: Skalniaki. Warszawa: PWRiL, 2007. ISBN 978-83-09-01013-5.