Makakowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Makakowate
Cercopithecidae[1]
Gray, 1821
Pawian płaszczowy
Pawian płaszczowy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd Haplorrhini
Nadrodzina makakokształtne
Rodzina makakowate
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Makakowate, koczkodanowate (Cercopithecidae) – jedyna rodzina wąskonosych, makakokształtnych małp Starego Świata określana czasem jako małpy ogoniaste w odróżnieniu od małp bezogoniastych, do których zaliczane są człekokształtne. Obejmuje kilkadziesiąt gatunków zamieszkujących Afrykę, Azję oraz Gibraltar, m.in. makaki, mangaby, koczkodany, gerezy, hulmany i langury. Prowadzą głównie nadrzewny, a niektóre naziemny tryb życia. Po ziemi poruszają się na czterech kończynach.

Zasięg występowania i biotop[edytuj | edytuj kod]

Zasięg występowania makakowatych obejmuje tereny od Gibraltaru na południu Europy, przez Afrykę północno-zachodnią, po Afrykę subsaharyjską oraz na wschód – przez Azję Środkową po Azję Południowo-Wschodnią i Japonię.

Najstarsze ślady kopalne pochodzą z oligocenu Egiptu. W zapisie kopalnym stwierdzono ich obecność w Europie.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Są to małpy średniej wielkości lub duże – najmniejsze koczkodany ważą ok. 1,5 kg, a największe samce mandryla mogą osiągnąć nawet do 50 kg masy ciała. Długość ciała waha się w przedziale od 30 do 75 cm. Część twarzowa czaszki jest dłuższa niż u człekokształtnych. Dłonie i stopy są nieowłosione, wszystkie palce zakończone płaskimi paznokciami. Kciuk i paluch są przeciwstawne – z wyjątkiem Colobus spp., u których kciuk jest zredukowany.

Wzór zębowy I C P M
32 = 2 1 2 3
2 1 2 3

Na pośladkach występują nagnioty pośladkowe. Ogon obecny, czasem długi, u Macaca spp. krótki lub zredukowany, ale u żadnego z makakowatych nie jest chwytny. Sierść brązowa, zielonkawa lub o barwie mieszanej, u niektórych kontrastowa. U wielu gatunków jest wyraźnie zaznaczony dymorfizm płciowy przejawiający się w rozmiarach ciała (samice są mniejsze i lżejsze od samców), ubarwieniu lub uzębieniu (u samców występują charakterystyczne, długie kły).

Makakowate są aktywne w ciągu dnia. Żyją w grupach rodzinnych lub większych stadach. Silnie rozwinięte mięśnie twarzy makakowatych są wykorzystywane do eksponowania stanów emocjonalnych (mimika), odgrywają dużą rolę w komunikacji wewnątrzgatunkowej.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

W rodzinie Cercopithecidae wydzielono dwie podrodziny różniące się wyraźnie morfologią i ekologią. Cercopithecinae są wszystkożerne, mają torby policzkowe i żołądek o prostej budowie. Colobinae są liściożerne, nie występują u nich torby policzkowe, mają natomiast dwukomorowy żołądek o złożonej budowie. Ich kciuk jest uwsteczniony.

Systematyka rodziny
Podrodzina Rodzaj Gatunki
Cercopithecinae Allenopithecus Allenopithecus nigroviridiskoczkodan błotny
Cercocebus Cercocebus agilisCercocebus atysmangaba szaraCercocebus chrysogasterCercocebus galeritusmangaba oliwkowaCercocebus sanjeiCercocebus torquatusmangaba zwyczajna
Cercopithecus Cercopithecus albogularisCercopithecus ascaniuskoczkodan askaniusCercopithecus campbelliCercopithecus cephuskoczkodan białowargiCercopithecus dentiCercopithecus dianakoczkodan dianaCercopithecus doggettiCercopithecus dryasCercopithecus erythrogasterkoczkodan czerwonobrzuchyCercopithecus erythrotiskoczkodan czerwononosyCercopithecus hamlynikoczkodan sowiogłowyCercopithecus kandtiCercopithecus lhoestikoczkodan górskiCercopithecus lomamiensisCercopithecus loweiCercopithecus mitiskoczkodan czarnosiwyCercopithecus monakoczkodan monaCercopithecus neglectuskoczkodan nadobnyCercopithecus nictitanskoczkodan białonosyCercopithecus petauristaCercopithecus pogoniasCercopithecus preussiCercopithecus rolowaydiana ghańskaCercopithecus sclateriCercopithecus solatuskoczkodan słonecznyCercopithecus wolfi
Chlorocebus Chlorocebus aethiopskoczkodan zielonyChlorocebus cynosurosChlorocebus djamdjamensisChlorocebus pygerythruskoczkodan tumbiliChlorocebus sabaeusChlorocebus tantalus
Erythrocebus Erythrocebus pataskoczkodan rudy
Lophocebus Lophocebus albigenaLophocebus aterrimusmangaba czarnaLophocebus opdenboschi
Macaca Macaca arctoidesmakak niedźwiedziMacaca assamensismakak brodatyMacaca cyclopismakak tajwańskiMacaca fascicularismakak jawajskiMacaca fuscatamakak japońskiMacaca heckiMacaca leoninaMacaca mauramakak czarnyMacaca mulattarezusMacaca nemestrinalapunderMacaca nigramakak czubatyMacaca nigrescensMacaca ochreataMacaca pagensisMacaca radiatamakak indyjskiMacaca siberuMacaca silenusmakak wanderuMacaca sinicamakak mangaMacaca sylvanusmagotMacaca thibetanamakak tybetańskiMacaca tonkeana
Mandrillus Mandrillus leucophaeusdrylMandrillus sphinxmandryl
Miopithecus Miopithecus ogouensisMiopithecus talapointalapoin
Papio Papio anubispawian anubisPapio cynocephaluspawian masajskiPapio hamadryaspawian płaszczowyPapio papiopawian senegalskiPapio ursinuspawian czakma
Rungwecebus Rungwecebus kipunji
Theropithecus Theropithecus geladadżelada
Colobinae
gerezy
Colobus Colobus angolensisgereza angolańskaColobus guerezagereza abisyńskaColobus polykomosgereza białobrodaColobus satanasgereza czarnaColobus vellerosus
Nasalis Nasalis larvatusnosacz
Piliocolobus Piliocolobus badiusgereza rudaPiliocolobus foaigereza środkowaoafrykańskaPiliocolobus gordonorumgereza uzungwańskaPiliocolobus kirkiigereza trójbarwnaPiliocolobus pennantiigereza PennantaPiliocolobus preussigereza kameruńskaPiliocolobus rufomitratusgereza kenijskaPiliocolobus tephroscelesgereza ugandyjskaPiliocolobus thollonigereza Tholona
Presbytis Presbytis chrysomelasPresbytis comataPresbytis femoralisPresbytis frontataPresbytis hoseiPresbytis melalophosPresbytis natunaePresbytis potenzianilangur mentawajskiPresbytis rubicundaPresbytis siamensisPresbytis thomasi
Procolobus Procolobus verusgereza oliwkowa
Pygathrix Pygathrix cinereaPygathrix nemaeusduk wspaniałyPygathrix nigripes
Rhinopithecus Rhinopithecus avunculusRhinopithecus bietiRhinopithecus brelichiRhinopithecus roxellanarokselanaRhinopithecus strykeri
Semnopithecus Semnopithecus ajaxhulman kaszmirskiSemnopithecus dussumierihulman szarySemnopithecus entellushulman zwyczajnySemnopithecus hectorhulman północnoindyjskiSemnopithecus hypoleucoshulman czarnołapySemnopithecus priamhulman czubatySemnopithecus schistaceushulman nepalski
Simias Simias concolorpagi
Trachypithecus Trachypithecus auratuslutung jawajskiTrachypithecus barbeiTrachypithecus cristatuslutungTrachypithecus delacourilangur DelacouraTrachypithecus ebenusTrachypithecus francoisilangur wietnamskiTrachypithecus geeilangur złocistyTrachypithecus germainiTrachypithecus hatinhensisTrachypithecus johniilangur nilgiriTrachypithecus laotumTrachypithecus obscuruslangur czarnyTrachypithecus phayreiTrachypithecus pileatuslangur ciemnogłowyTrachypithecus poliocephalusTrachypithecus shortridgeiTrachypithecus vetuluslangur białobrody

Przypisy

  1. Cercopithecidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
  2. Myers, P.: Cercopithecidae (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2000. [dostęp 2 sierpnia 2011].
  3. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Cercopithecidae. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2 sierpnia 2011]
  4. Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.