Makakowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Makakowate
Cercopithecidae[1]
Gray, 1821
Pawian płaszczowy
Pawian płaszczowy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd Haplorrhini
Nadrodzina makakokształtne
Rodzina makakowate
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Makakowate, koczkodanowate (Cercopithecidae) – jedyna rodzina wąskonosych, makakokształtnych małp Starego Świata określana czasem jako małpy ogoniaste w odróżnieniu od małp bezogoniastych, do których zaliczane są człekokształtne. Obejmuje kilkadziesiąt gatunków zamieszkujących Afrykę, Azję oraz Gibraltar, m.in. makaki, mangaby, koczkodany, gerezy, hulmany i langury. Prowadzą głównie nadrzewny, a niektóre naziemny tryb życia. Po ziemi poruszają się na czterech kończynach.

Spis treści

Zasięg występowania i biotop [edytuj]

Zasięg występowania makakowatych obejmuje tereny od Gibraltaru na południu Europy, przez Afrykę północno-zachodnią, po Afrykę subsaharyjską oraz na wschód – przez Azję Środkową po Azję Południowo-Wschodnią i Japonię.

Najstarsze ślady kopalne pochodzą z oligocenu Egiptu. W zapisie kopalnym stwierdzono ich obecność w Europie.

Charakterystyka [edytuj]

Są to małpy średniej wielkości lub duże – najmniejsze koczkodany ważą ok. 1,5 kg, a największe samce mandryla mogą osiągnąć nawet do 50 kg masy ciała. Długość ciała waha się w przedziale od 30 do 75 cm. Część twarzowa czaszki jest dłuższa niż u człekokształtnych. Dłonie i stopy są nieowłosione, wszystkie palce zakończone płaskimi paznokciami. Kciuk i paluch są przeciwstawne – z wyjątkiem Colobus spp., u których kciuk jest zredukowany.

Wzór zębowy I C P M
32 = 2 1 2 3
2 1 2 3

Na pośladkach występują nagnioty pośladkowe. Ogon obecny, czasem długi, u Macaca spp. krótki lub zredukowany, ale u żadnego z makakowatych nie jest chwytny. Sierść brązowa, zielonkawa lub o barwie mieszanej, u niektórych kontrastowa. U wielu gatunków jest wyraźnie zaznaczony dymorfizm płciowy przejawiający się w rozmiarach ciała (samice są mniejsze i lżejsze od samców), ubarwieniu lub uzębieniu (u samców występują charakterystyczne, długie kły).

Makakowate są aktywne w ciągu dnia. Żyją w grupach rodzinnych lub większych stadach. Silnie rozwinięte mięśnie twarzy makakowatych są wykorzystywane do eksponowania stanów emocjonalnych (mimika), odgrywają dużą rolę w komunikacji wewnątrzgatunkowej.

Systematyka [edytuj]

W rodzinie Cercopithecidae wydzielono dwie podrodziny różniące się wyraźnie morfologią i ekologią. Cercopithecinae są wszystkożerne, mają torby policzkowe i żołądek o prostej budowie. Colobinae są liściożerne, nie występują u nich torby policzkowe, mają natomiast dwukomorowy żołądek o złożonej budowie. Ich kciuk jest uwsteczniony.

Systematyka rodziny
Podrodzina Rodzaj Gatunki
Cercopithecinae Allenopithecus Allenopithecus nigroviridis – koczkodan błotny
Cercocebus Cercocebus agilis • Cercocebus atys – mangaba szara • Cercocebus chrysogaster • Cercocebus galeritus – mangaba oliwkowa • Cercocebus sanjei • Cercocebus torquatus – mangaba zwyczajna
Cercopithecus Cercopithecus albogularis • Cercopithecus ascanius – koczkodan askanius • Cercopithecus campbelli • Cercopithecus cephus – koczkodan białowargi • Cercopithecus denti • Cercopithecus diana – koczkodan diana • Cercopithecus doggetti • Cercopithecus dryas • Cercopithecus erythrogaster – koczkodan czerwonobrzuchy • Cercopithecus erythrotis – koczkodan czerwononosy • Cercopithecus hamlyni – koczkodan sowiogłowy • Cercopithecus kandti • Cercopithecus lhoesti – koczkodan górski • Cercopithecus lomamiensis • Cercopithecus lowei • Cercopithecus mitis – koczkodan czarnosiwy • Cercopithecus mona – koczkodan mona • Cercopithecus neglectus – koczkodan nadobny • Cercopithecus nictitans – koczkodan białonosy • Cercopithecus petaurista • Cercopithecus pogonias • Cercopithecus preussi • Cercopithecus roloway – diana ghańska • Cercopithecus sclateri • Cercopithecus solatus – koczkodan słoneczny • Cercopithecus wolfi
Chlorocebus Chlorocebus aethiops – koczkodan zielony • Chlorocebus cynosuros • Chlorocebus djamdjamensis • Chlorocebus pygerythrus – koczkodan tumbili • Chlorocebus sabaeus • Chlorocebus tantalus
Erythrocebus Erythrocebus patas – koczkodan rudy
Lophocebus Lophocebus albigena • Lophocebus aterrimus – mangaba czarna • Lophocebus opdenboschi
Macaca Macaca arctoides – makak niedźwiedzi • Macaca assamensis – makak brodaty • Macaca cyclopis – makak tajwański • Macaca fascicularis – makak jawajski • Macaca fuscata – makak japoński • Macaca hecki • Macaca leonina • Macaca maura – makak czarny • Macaca mulatta – rezus • Macaca nemestrina – lapunder • Macaca nigra – makak czubaty • Macaca nigrescens • Macaca ochreata • Macaca pagensis • Macaca radiata – makak indyjski • Macaca siberu • Macaca silenus – makak wanderu • Macaca sinica – makak manga • Macaca sylvanus – magot • Macaca thibetana – makak tybetański • Macaca tonkeana
Mandrillus Mandrillus leucophaeus – dryl • Mandrillus sphinx – mandryl
Miopithecus Miopithecus ogouensis • Miopithecus talapoin – talapoin
Papio Papio anubis – pawian anubis • Papio cynocephalus – pawian masajski • Papio hamadryas – pawian płaszczowy • Papio papio – pawian senegalski • Papio ursinus – pawian czakma
Rungwecebus Rungwecebus kipunji
Theropithecus Theropithecus gelada – dżelada
Colobinae
gerezy		 Colobus Colobus angolensis – gereza angolańska • Colobus guereza – gereza abisyńska • Colobus polykomos – gereza białobroda • Colobus satanas – gereza czarna • Colobus vellerosus
Nasalis Nasalis larvatus – nosacz
Piliocolobus Piliocolobus badius – gereza ruda • Piliocolobus foai – gereza środkowaoafrykańska • Piliocolobus gordonorum – gereza uzungwańska • Piliocolobus kirkii – gereza trójbarwna • Piliocolobus pennantii – gereza Pennanta • Piliocolobus preussi – gereza kameruńska • Piliocolobus rufomitratus – gereza kenijska • Piliocolobus tephrosceles – gereza ugandyjska • Piliocolobus tholloni – gereza Tholona
Presbytis Presbytis chrysomelas • Presbytis comata • Presbytis femoralis • Presbytis frontata • Presbytis hosei • Presbytis melalophos • Presbytis natunae • Presbytis potenziani – langur mentawajski • Presbytis rubicunda • Presbytis siamensis • Presbytis thomasi
Procolobus Procolobus verus – gereza oliwkowa
Pygathrix Pygathrix cinerea • Pygathrix nemaeus – duk wspaniały • Pygathrix nigripes
Rhinopithecus Rhinopithecus avunculus • Rhinopithecus bieti • Rhinopithecus brelichi • Rhinopithecus roxellana – rokselana • Rhinopithecus strykeri
Semnopithecus Semnopithecus ajax – hulman kaszmirski • Semnopithecus dussumieri – hulman szary • Semnopithecus entellus – hulman zwyczajny • Semnopithecus hector – hulman północnoindyjski • Semnopithecus hypoleucos – hulman czarnołapy • Semnopithecus priam – hulman czubaty • Semnopithecus schistaceus – hulman nepalski
Simias Simias concolor – pagi
Trachypithecus Trachypithecus auratus – lutung jawajski • Trachypithecus barbei • Trachypithecus cristatus – lutung • Trachypithecus delacouri – langur Delacoura • Trachypithecus ebenus • Trachypithecus francoisi – langur wietnamski • Trachypithecus geei – langur złocisty • Trachypithecus germaini • Trachypithecus hatinhensis • Trachypithecus johnii – langur nilgiri • Trachypithecus laotum • Trachypithecus obscurus – langur czarny • Trachypithecus phayrei • Trachypithecus pileatus – langur ciemnogłowy • Trachypithecus poliocephalus • Trachypithecus shortridgei • Trachypithecus vetulus – langur białobrody

Przypisy

  1. ↑ Cercopithecidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)

Bibliografia [edytuj]

  1. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
  2. Myers, P.: Cercopithecidae (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2000. [dostęp 2 sierpnia 2011].
  3. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Cercopithecidae. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2 sierpnia 2011]
  4. Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
p • d • e
Systematyka naczelnych (Primates)
Królestwo: zwierzęta • Typ: strunowce • Podtyp: kręgowce • Gromada: ssaki • Rząd: naczelne
Strepsirrhini
niższe naczelne
Chiromyiformes: palczakowate (Daubentoniidae)
lemurokształtne (Lemuriformes): lemurkowate (Cheirogaleidae) • lemurowate (Lemuridae) • lepilemurowate (Lepilemuridae) • indrisowate (Indridae)
Lorisiformes: lorisowate (Lorisidae) • galagowate (Galagidae)
Haplorrhini
wyższe naczelne
wyrakokształtne (Tarsiiformes): wyrakowate (Tarsiidae)
małpy szerokonose (Platyrrhini): płaksowate (Cebidae) • ponocnice (Aotidae) • Pitheciidae • czepiakowate (Atelidae)
małpy wąskonose (Catarrhini):
• zwierzokształtne (Cercopithecoidea): †Victoriapithecidae • makakowate (Cercopithecidae)
• człekokształtne (Hominoidea): gibonowate (Hylobatidae) • człowiekowate (Hominidae)
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Makakowate&oldid=36440328”