Maksym Rylski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maksym Rylski
Максим Тадейович Рильський
w młodości
w młodości
Data i miejsce urodzenia 19 marca 1895
Kijów, gubernia kijowska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 24 lipca 1964
Kijów, USRR, ZSRR
Zawód poeta, tłumacz
Narodowość ukraińska
Maksym Rylski na znaczku Ukrainy

Maksym Rylski herbu Ostoja ukr. Максим Тадейович Рильський (ur. 19 marca 1895 w Kijowie, zm. 24 lipca 1964 tamże) – ukraiński poeta, tłumacz, publicysta, działacz społeczny polskiego pochodzenia, pracownik Akademii Nauk USRR, doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego od 1964 roku. Należał do generacji określanej jako rozstrzelane odrodzenie.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Syn Tadeusza Rylskiego i Melanii Fedoriwnej. Ojciec był etnografem i działaczem społecznym, a także synem bogatego polskiego szlachcica Rozesława Rylskiego i księżny Trubeckiej. Matka była prostą chłopką ze wsi Romaniwka. W 1902 roku umarł Tadeusz Rylski i rodzina przeprowadziła się do Kijowa. Maksym Rylski na początku uczył się w domu, później w prywatnym gimnazjum w Kijowie.

Jako dziecko zawarł znajomość z kompozytorem Mykołą Łysenką, etnografem i badaczem Dmytrem Rewuckim, aktorem i reżyserem Panasem Saksahańskim, etnografem i folklorystą Oleksandrem Rusowym. Po ukończeniu gimnazjum studiował medycynę na Uniwersytecie Kijowskim św. Włodzimierza, później na wydziale historyczno-filologicznym Uniwersytetu Ludowego w Kijowie, ale żadnego z tych kierunków nie skończył. Zajmował się językami, muzyką; samouk. W latach 1919–1926 był nauczycielem.

Pierwszy wiersz opublikował w 1907, a pierwszy zbiór poezji Na biłych ostrowach wydano w 1910. Natomiast pierwszym dojrzałym zbiorem poezji był tomik Pid osinnimy zoriamy z 1918.

W latach 20. należał do artystycznego ugrupowania neoklasyków, krytykowanego oficjalnie za dekadentyzm i oderwanie od ówczesnych potrzeb socjalistycznego życia. W ciągu dziesięciolecia zostało wydanych 10 tomików wierszy, m.in. Synia dałecziń (1922), Poemy (1925), Kriź buriu i snih (1925), Trynadciata wesna (1926), Homin i widhomin, De schodiatsia dorohy (1929), a także kilka tłumaczeń, zwłaszcza opublikowane w 1927 tłumaczenie Pana Tadeusza, do dziś uznawane za najlepsze w literaturze ukraińskiej.

W 1931 aresztowany przez OGPU, trafił na rok do więzienia. Po wyjściu z więzienia Ostap Wysznia wziął go do siebie, do Charkowa. Reszta neoklasyków była aresztowana przez OGPU i NKWD, zesłana do łagrów i zginęła egzekucjach w czasie „wielkiego terroru” (Mychajło Draj-Chmara, Pawło Fyłypowycz, Mykoła Zerow).

Po 1931 roku w jego twórczości dochodzi do zmiany – w zbiorze Znak tereziw (1932) ogłosił, że radziecka rzeczywistość jest właściwa, dzięki czemu był jedynym neoklasykiem, który uniknął stalinowskiego terroru i był zaliczany do grona radzieckich poetów. Jego twórczość podzieliła się na dwie części: oficjalną i liryczną. W lirycznej części udało mu się tworzyć niezależne od polityki wiersze. Tłumaczył również prace naukowe z językoznawstwa i literaturoznawstwa.

W latach 1944–1964 Rylski był dyrektorem Instytutu historii językoznawstwa, folkloru i etnografii Akademii Nauk USRR. W 1960 roku otrzymał Nagrodę Leninowską, dwukrotnie (w 1943 i 1950) Państwową Nagrodę ZSRR.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Na biłych ostrowach (1910)
  • Pid osinnimy zoriamy (1918)
  • Synia dałecziń (1922)
  • Poemy (1925)
  • Kriź buriu i snih (1925)
  • Trynadciata wesna (1926)
  • Homin i widhomin (1929)
  • De schodiatsia dorohy (1929)
  • Znak tereziw (1932)
  • Kyjiw (1935)
  • Lito (1936)
  • Ukrajina (1938)
  • Zbir wynohradu (1940)
  • Za ridnu zemlu (1941)
  • Słowo pro ridnu matir (1942)
  • Switła zbroja (1942)
  • Żaha (1943)
  • Neopałyma kupyna (1944)
  • Mandriwka w mołodist' (1944)
  • Czasza drużby (1946)
  • Wirnist' (1947)
  • Pid zoriamy Kremla (1953)
  • Na onowłenij zemli (1956)
  • Hołosijiwśka osiń (1959)
  • W zatinku żajworonka (1961)
  • Poeziji (І-ІІІ, 1946)
  • Poeziji (І-ІІІ, 1949)
  • Twory (І-ІІІ, 1956)
  • Twory (I-Х, 1960–1962)

Tłumaczenia[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

W 1965 nazwano na jego cześć ulicę w Kijowie, na której mieszkał i pracował. Obok znajduje się Park im. Maksyma Rylskiego (nazwany tak w 1964). Postawiono mu też dwa pomniki i muzeum.

Bibliografia, literatura, linki[edytuj | edytuj kod]