Maksymin Trak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maksymin Trak
Max thrax.jpg
Imiona Gaius Iulius Verus Maximinus
Panował jako Imperator Caesar Gaius Iulius Verus Maximinus Augustus
niezaliczony w poczet bogów
Czas panowania marzec 235 r. – czerwiec 238 r.
Data urodzin 172 r. lub 173 r.Tracja lub Mezja Dolna
Data śmierci czerwiec 238 r. – pod Akwileją
Moneta
Maximinus I Denarius 237.jpg
Lista cesarzy rzymskich

Gaius Iulius Verus Maximinus, Maksymin I, Maksymin Trak (ur. 172 albo 173[potrzebne źródło], zm. 238) – cesarz rzymski od marca 235 do czerwca 238.

Uważany za pierwszego barbarzyńcę (nie-Rzymianina), który nosił cesarską purpurę; był też pierwszym cesarzem, który nigdy nie pojawił się w Rzymie i pierwszym z szeregu cesarzy wojskowych, zaś jego rządy uważa się za początek kryzysu cesarstwa rzymskiego w III wieku.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie i kariera wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Urodził się najprawdopodobniej w Tracji. Nie zachowały się żadne pewne informacje o jego rodzinie (poza wzmianką w Historia Augusta podającą, iż jego ojciec był Germaninem, a matka pochodziła z irańskiego ludu Alanów – jednak dane te są prawdopodobnie zmyślone). Mógł wywodzić się z mezyjskiej rodziny żołnierskiej[1]. Wiadomo, że pochodził z niższych warstw społecznych, a w młodości zajmował się pasterstwem.

Za rządów Septymiusza Sewera wstąpił do zreformowanej armii, gdzie wykorzystując możliwości awansu dorobił się wysokiego statusu i przyjęcia w szeregi stanu ekwitów[1]. Po śmierci Karakalli i przejęciu władzy przez Makryna na krótko porzucił służbę. Za panowania Aleksandra Sewera mianowano go prefektem rekrutów.

Przejęcie władzy[edytuj | edytuj kod]

W latach 231-233 cesarz Aleksander Sewer prowadził wojnę z Persami (Maksymin uczestniczył w niej jako członek sztabu armii), która, choć nie zakończona porażką, nie przyniosła władcy wielkich sukcesów ani uznania armii[2]. Następnie zebrał ogromną armię nad Renem, gdzie przybył pod koniec 234 roku razem ze swoją matką Julią Mamaeą[1]. Nadchodząca kampania przeciwko Germanom miała być prawdopodobnie próbą odzyskania przez cesarza szacunku żołnierzy, ale rozpoczęcie jej od negocjacji z wrogiem, co samo w sobie nie było niczym niezwykłym, zniechęciło armię, która już i tak nie poważała władcy za uleganie wpływom jego matki[1]. W takiej sytuacji armia rezerwowa obwołała cesarzem Maksymina, a główne siły zaakceptowały ten wybór; Aleksander Sewer i jego matka zostali zamordowani pod koniec lutego lub na początku marca 235 roku w pobliżu Moguncji, ich doradców zdymisjonowano, a pamięć potępiono[3]. Senat rzymski do końca marca 235 roku zatwierdził tytuł cesarza dla Maksymina, choć nie obyło się później bez dwóch (słabych i zakończonych porażką) rewolt kierowanych przez konsulów Magnusa i Kwartynusa.[1]

Walki z barbarzyńcami[edytuj | edytuj kod]

Polityczna pozycja Maksymina, jako osoby nie pochodzącej z elity, była słaba i jego władza opierała się przede wszystkim na armii. Brak realnego wsparcia w Rzymie oraz chęć umocnienia swojej pozycji w wojsku może wyjaśniać dlaczego nie przybył do stolicy cesarstwa, lecz przez trzy lata prowadził kampanie nad Renem i Dunajem[4]. Latem 235 roku przekroczył Ren w pobliżu Moguncji i przeszedł przez Agri Decumates zmuszając Germanów do podpisania pokoju[4]. Zimę 235/236 spędził w Recji, walczył z Germanami, by później przesunąć się na wschód (kwaterę główną urządził w Sirmium), gdzie nad Dunajem stawił czoła Dakom i Sarmatom[4]. W 236 mianował swojego syna, Gajusza Juliusza Werusa Maksyma cezarem i swoim następcą[4], nadając mu też tytuł princeps iuventutis[potrzebne źródło]. W roku 237 z Sirmium prowadził znowu walki z Dakami i Sarmatami, a na 238 rok planował wielką kampanię przeciwko Germanom[4]. Mimo sukcesów zagrożenie na granicach imperium nie malało, nad Morzem Czarnym uaktywnili się Goci, a w 236 roku król perski, Ardaszir I, najechał Mezopotamię zdobywając część terytoriów tej prowincji[4].

Uzurpacja Gordianów[edytuj | edytuj kod]

Kampanie Maksymina wymagały znacznego zwiększenia nakładów na wojsko, a także zaciągu nowych rekrutów[4]. Zwiększenie podatków przyniosło cesarzowi wrogość klas wyższych imperium[4]. W prowincji Africa Proconsularis wybuchły rozruchy, a buntownicy obwołali cesarzem zarządcę prowincji, wiekowego, bogatego senatora - Gordiana, który objął władzę w Kartaginie, mianując swego syna, także Gordiana, współrządcą[5]. Uzurpatorzy nie uzyskali poparcia regularnej armii jedynie lokalnych milicji, dlatego kiedy Capelianus, namiestnik prowincji Numidia, ruszył na czele legionu III Augusta na Kartaginę sprawa była przesądzona - młodszy Gordian zginął w bitwie, jego ojciec popełnił samobójstwo[5]. Jednak wcześniej Gordianowie zadbali o polityczne poparcie rzymskiego senatu, które otrzymali. Senatorowie ogłosili Maksymina i jego syna wrogami państwa, jego stronników w stolicy wymordowano, a nowych cesarzy uznały niektóre prowincje (choć prawdopodobnie te o znaczeniu militarnym pozostały przy Maksyminie)[5]. Na wieść o śmierci Gordianów (ledwie trzy tygodnie po uzurpacji), zaliczono ich w poczeg bogów, a senat wybrał (pod koniec kwietnia lub na początku maja 238 roku) ze swego grona dwóch nowych cesarzy - Pupiena i Balbina.[5] Dodatkowo, pod naciskiem rzymskiego tłumu i stronników Gordianów, oraz prawdopodobnie na skutek konfliktów wewnątrz senatu, ogłoszono cezarem trzynastoletniego wnuka najstarszego Gordiana, także noszącego imię Gordian[6].

Atak Maksymina na Italię i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Maksymin miał militarną przewagę nad siłami senatu i nowych cesarzy, którzy nie dysponowali, jak on, wielką i zaprawioną w boju armią[6]. W 238 szybko ruszył do Italii, ale nie zadbał o odpowiednie zapasy, co doprowadziło po przekroczeniu Alp do problemów z aprowizacją, pogłębianych przez partyzancką taktykę jego przeciwników[6]. Maksymin zatrzymał się by oblegać dobrze zaopatrzoną Akwileję, jednak wśród jego wygłodzonej i zmęczonej armii rosło niezadowolenie[6]. W czerwcu 238 roku wybuchł bunt, żołnierze zamordowali Maksymina i jego syna, i przeszli na stronę Pupiena, Balbina i Gordiana[7].

W literaturze[edytuj | edytuj kod]

Władca jest tytułowym bohaterem powieści Ewy Nowackiej Maksymin Trak (Warszawa 1975).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Historycy cesarstwa rzymskiego. Żywoty cesarzy od Hadriana do Numeriana. Przekł., wstęp i komentarz Hanna Szelest. Warszawa: Czytelnik, 1966.
  • Aleksander Krawczuk: Poczet cesarzy rzymskich. Warszawa: Iskry, 2006.
  • John Drinkwater: Maximinus to Diocletian and the 'crisis'. W: The Cambridge Ancient History: The Crisis of Empire, A.D. 193-337. Alan K. Bowman (red.), Peter Garnsey (red.), Averil Cameron (red.). T. XII. Cambridge University Press, 2005. ISBN 978-0-521-30199-2. (ang.)