Malina moroszka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Malina moroszka
Malina moroszka
Malina moroszka
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj jezyna, malina
Podrodzaj Anoplobatus
Nazwa systematyczna
Rubus chamaemorus L.
Sp. pl. 1:494. 1753
Mapa zasięgu
Cloudberry distrib.png
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło moroszka w Wikisłowniku

Malina moroszka (moroszka) Rubus chamaemorus L.gatunek rośliny zielnej z rodziny różowatych (Rosaceae Juss.). Obecnie spotyka się również pod handlową nazwą „maliny nordyckiej”.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Roślina strefy borealno–arktycznej Euroazji i Ameryki Północnej[2]. W Skandynawii oraz Rosji występuje powszechnie. W Polsce jest bardzo rzadka, jest reliktem epoki lodowej. Ma kilka rozproszonych stanowisk na Pomorzu, Warmii i Mazurach oraz w Sudetach (dwa stanowiska na torfowiskach w Karkonoszach). Na Pomorzu jej zasięg sięga po linię Świnoujście – Tuchola – Morąg – Górowo Iławeckie[3]. W 2002 znaleziono jedno stanowisko w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej na torfowisku Puścizna Wielka[4]. Jest to jedyne stanowisko tego gatunku w Karpatach i równocześnie najbardziej na południe wysunięte w całym jego zasięgu[4].

Kwiat
Pokrój
Owoce

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Tworzy kłącza, z których wyrastają dwuletnie pędy (w pierwszym roku płonne). Mają wys. 10-30 cm i są gołe (bez kolców i szczecinek).
Liście
Na dole łodygi łuskowate, wyżej pojedyncze, sercowatonerkowate, niepodzielne, najczęściej 5-klapowe, brzegiem drobno piłkowane o zanikowych przylistkach.
Kwiaty
Roślina dwupienna o białych lub różowych kwiatach na wyprostowanych szypułkach. Kwiaty żeńskie, mniejsze o kilku słupkach i szczątkowych pręcikach, męskie o wielu pręcikach i nielicznych słupkach.
Owoce
Owoc pozorny złożony z kilku pestkowców, początkowo czerwony, dojrzały pomarańczowy. "Owoce" jadalne, ale nieco cierpkie. W warunkach krajowych rzadko dojrzewają. Dzięki sporej zawartości kwasu benzoesowego – naturalnego konserwantu – owoce moroszki można dość długo przechowywać w stanie świeżym. Niegdyś myśliwi w Arktyce stosowali je jako lekarstwo na szkorbut.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rośnie w górach – piętro kosodrzewiny, na niżu – torfowiska wysokie i bory bagienne. Kwitnie w czerwcu, w Polsce rzadko owocuje. Kwitną i owocują zazwyczaj okazy rosnące w zacienieniu, pod drzewami i krzewami. Natomiast okazy rosnące na otwartych, dobrze nasłonecznionych terenach zwykle są płonne[4]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla All. Oxycocco-Empetrion, Ass. Empetro-Trichophoretum austriaci[5]. Liczba chromosomów 2n = 56.

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Informacje o stopniu zagrożenia na podstawie:

Głównym źródłem zagrożenia jest osuszanie i eksploatacja torfowisk[3].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Owoce są smaczne i mają duże wartości odżywcze. W Polsce ze względu na rzadkość występowania nie mają znaczenia praktycznego.
  • W Skandynawii przetwory (dżemy, wina) z maliny moroszki nazywanej "multe" lub "molte" (Norwegia), "hjortron" (Szwecja), "lakka" (Finlandia) są narodowym przysmakiem.
  • W północnych krajach owoce i liście maliny moroszki są używane w medycynie ludowej jako środek przeciwgorączkowy i przeciwbiegunkowy oraz zapobiegający szkorbutowi[4]. Dodatkowo, roślina ta zawiera diosgeninę – prekursor progesteronu – który znajduje zastosowanie w leczeniu reumatyzmu i artretyzmu.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-23].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-04-28].
  3. 3,0 3,1 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  6. K. Zarzycki, R. Kaźmierczakowa: Polska Czerwona Księga Roślin. Kraków: IB PAN, 2001. ISBN 83-85444-85-8.
  7. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kazimierz Zarzycki. Kraków: IB PAN, 2006. ISBN 83-89648-38-5.