Malina moroszka
| Malina moroszka | |||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Malina moroszka
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Systematyka[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Domena | eukarionty |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Królestwo | rośliny |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny naczyniowe |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny nasienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klasa | okrytonasienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | klad różowych |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rząd | różowce |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzina | różowate |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzaj | jezyna, malina |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Podrodzaj | Anoplobatus |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Nazwa systematyczna | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Rubus chamaemorus L. Sp. pl. 1:494. 1753 |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Mapa zasięgu | |||||||||||||||||||||||||||||||
 |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Kategoria zagrożenia | |||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|||||||||||||||||||||||||||||||
Malina moroszka (moroszka) Rubus chamaemorus L. – gatunek rośliny zielnej z rodziny różowatych (Rosaceae Juss.).
Spis treści |
[edytuj] Rozmieszczenie geograficzne
Roślina strefy borealno–arktycznej Euroazji i Ameryki Północnej[2]. W Skandynawii oraz Rosji występuje powszechnie. W Polsce jest bardzo rzadka, jest reliktem epoki lodowej. Ma kilka rozproszonych stanowisk na Pomorzu, Warmii i Mazurach oraz w Sudetach (dwa stanowiska na torfowiskach w Karkonoszach). Na Pomorzu jej zasięg sięga po linię Świnoujście – Tuchola – Morąg – Górowo Hawskie[3]. W 2002 znaleziono jedno stanowisko w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej na torfowisku Puścizna Wielka[4]. Jest to jedyne stanowisko tego gatunku w Karpatach i równocześnie najbardziej na południe wysunięte w całym jego zasięgu[4].
[edytuj] Morfologia
- Pokrój
- Tworzy kłącza, z których wyrastają dwuletnie pędy (w pierwszym roku płonne). Mają wys. 10-30 cm i są gołe (bez kolców i szczecinek).
- Liście
- Na dole łodygi łuskowate, wyżej pojedyncze, sercowatonerkowate, niepodzielne, najczęściej 5-klapowe, brzegiem drobno piłkowane o zanikowych przylistkach.
- Kwiaty
- Roślina dwupienna o białych lub różowych kwiatach na wyprostowanych szypułkach. Kwiaty żeńskie, mniejsze o kilku słupkach i szczątkowych pręcikach, męskie o wielu pręcikach i nielicznych słupkach.
- Owoce
- Owoc pozorny złożony z kilku pestkowców, początkowo czerwony, dojrzały pomarańczowy. "Owoce" jadalne, ale nieco cierpkie. W warunkach krajowych rzadko dojrzewają. Dzięki sporej zawartości kwasu benzoesowego – naturalnego konserwantu – owoce moroszki można dość długo przechowywać w stanie świeżym. Niegdyś myśliwi w Arktyce stosowali je jako lekarstwo na szkorbut.
[edytuj] Biologia i ekologia
Rośnie w górach – piętro kosodrzewiny, na niżu – torfowiska wysokie i bory bagienne. Kwitnie w czerwcu, w Polsce rzadko owocuje. Kwitną i owocują zazwyczaj okazy rosnące w zacienieniu, pod drzewami i krzewami. Natomiast okazy rosnące na otwartych, dobrze nasłonecznionych terenach zwykle są płonne[4]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla All. Oxycocco-Empetrion, Ass. Empetro-Trichophoretum austriaci[5].
[edytuj] Zagrożenia i ochrona
Roślina objęta jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Informacje o stopniu zagrożenia na podstawie:
- Polskiej Czerwonej Księgi Roślin – gatunek zagrożony (kategoria zagrożenia EN)[6].
- Czerwonej listy roślin i grzybów Polski – gatunek narażony na wymarcie (kategoria zagrożenia V)[7].
Głównym źródłem zagrożenia jest osuszanie i eksploatacja torfowisk[3].
[edytuj] Zastosowanie
- Owoce są smaczne i mają duże wartości odżywcze. W Polsce ze względu na rzadkość występowania nie mają znaczenia praktycznego.
- W Skandynawii przetwory (dżemy, wina) z maliny moroszki nazywanej "multe" lub "molte" (Norwegia), "hjortron" (Szwecja), "lakka" (Finlandia) są narodowym przysmakiem.
- W północnych krajach owoce i liście maliny moroszki są używane w medycynie ludowej jako środek przeciwgorączkowy i przeciwbiegunkowy oraz zapobiegający szkorbutowi[4]. Dodatkowo, roślina ta zawiera diosgeninę – prekursor progesteronu – który znajduje zastosowanie w leczeniu reumatyzmu i artretyzmu.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-23].
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-04-28].
- ↑ 3,0 3,1 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ K. Zarzycki, R. Kaźmierczakowa: Polska Czerwona Księga Roślin. Kraków: IB PAN, 2001. ISBN 83-85444-85-8.
- ↑ Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kazimierz Zarzycki. Kraków: IB PAN, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
