Mammotrectus super Bibliam

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wydanie z 1474 w Strassburgu

Mammotrectus super Bibliam (łac. Marmotret super Bibliam) – przewodnik do rozumienia Biblii, jedno z najważniejszych dzieł franciszkańskich późnego średniowiecza[1][2]. Mamotrectus przewidziany był jako podręcznik dla duchownych. Autorem jest Johannes Marchesinus, franciszkanin, który sporządził dzieło w Regio, w pobliżu Modeny w końcu XIII wieku. Był popularny i wielokrotnie wydawany drukiem w XV wieku, jednak w XVI wieku stał się przedmiotem krytyki.

Cel dzieła[edytuj | edytuj kod]

Autor dzieła postawił sobie za cel wyjaśnienie wszystkich najtrudniejszych pod względem etymologicznym oraz gramatycznym wyrażeń Wulgaty. Stąd szczególny tytuł - "mammo" (pokarm matczyny), "tractus" (od ssać)[3]. Mammotrectus miał pomóc młodym braciom w zrozumieniu treści Pisma Świętego od strony semantycznej, liturgicznej i teologicznej[4].

Treść dzieła[edytuj | edytuj kod]

Treść Mammotrectus uporządkowana została według kolejności ksiąg biblijnych oraz według roku liturgicznego. Marchesinus oparł swoje dzieło głównie na Expositiones vocabulorum biblie lub Summa, franciszkanina Williama Brito (powstało pomiędzy 1250 a 1270 rokiem). W przeciwieństwie jednak do Mammotrectus, treść w Summa jest umieszczony w ścisłym porządku alfabetycznym, co tworzy słownik posiadający indeks oraz wyjaśnienia trudnych pojęć biblijnych z zakresu m.in etymologii. Tytuł Mammotrectus został zaczerpnięty z fragmentu Enarrationes in Psalmos Augustyna lub fragmentu Papias Grammaticus. Dzieło, zawierające około 2500 haseł[4][5], zostało podzielone na trzy części:

  • pierwsza zawiera słownik trudnych pojęć
  • druga część jest zbiorem uwag dotyczących ortografii, odpowiedniego akcentowania słów łacińskich występujących w liturgii, uwag dotyczących świąt głównych, odzieży kapłańskiej, zasad egzegezy i tłumaczeń, cech i właściwości Pisma Świętego; posiada wykaz imion hebrajskich
  • część trzecia dotyczy obrzędów liturgicznych i związanych z nimi problemami.

Praca kończy się artykułem o zasadach zakonu franciszkanów[4].

Autor był świadom, że jego dzieło nie jest doskonałe, i już we Wstępie wyjaśnił, że jeżeli cokolwiek w jego dziele jest niedoskonałe niech zostanie przypisane jemu, a jeżeli cokolwiek jest dobre, niech będzie traktowane jako pochodzące od Boga[6].

Edycje[edytuj | edytuj kod]

Marchesinus napisał swoje dzieło ok. 1300 roku. Pierwsze drukowane wydanie ukazało się 10 listopada 1470 roku jednocześnie w dwóch miejscach: w Moguncji, gdzie wydawcą był Peter Schöffer[7] oraz w Beromünster, gdzie wydawcą był Helias Heliae[5]. Wydanie to zawierało rzeczowy indeks na końcu. W XV wieku ukazały się w sumie 23 wydania. 23 wydanie miało miejsce w Wenecji w wydawnictwie Johannesa Rubeusa Vercellensisa, 18 czerwca 1498 roku. Wydanie to miało format quarto (pierwsze wydanie zostało wydane w formacie folio), nie posiadało już dwukolorowych inicjałów w tekście, papier był znacznie gorszej jakości[5].

Według Stanisława Wielgusa w latach 1470-1520 ukazało się w sumie 34 wydań, o łącznym nakładzie 22 tysięcy egzemplarzy[3].

Mammotrectus służył za wzór dla późniejszych biblijnych leksykografów. Najważniejszym z nich było Liber Bibliae moralis expositionum, interpretationumque historiarum ac figurarum Veteris et Novi Testamenti, autorstwa Piotra Barchereura[3].

Samuel Berger w 1879 roku sporządził listę 15 rękopisów dzieła – wszystkie przechowywane były w bibliotekach kontynentalnej Europy[4]. W XX wieku zarejestrowano kilka dalszych rękopisów. Zauważono, że zachodzi nieco różnic pomiędzy najwcześniejszymi rękopisami a większością wczesnych wydań dzieła, dlatego zwraca się uwagę na potrzebę przygotowania nowego wydania dzieła[5].

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Mammotrectus był bardzo popularny w XV wieku[8], jednak stał się przedmiotem krytyki w XVI wieku najpierw ze strony humanistów, następnie protestantów. Krytykowany był przez Henriego Bebela już w 1508 roku (Commentaria deabusione linguae latinae apud Germanos, Pfortzheim), przez Erazma, który w 1515 roku na jednym z kolokwiów Synodus grammaticorum szydził z Mammotrectus, przez Rabelais (w Gargantua i Pantagruel) i Lutra w 1524 roku[4].

Frans van Liere, jeszcze w 2003 roku szydził z tego dzieła, na co wskazuje sam już tytuł (“Tools for Fools: Marchesinus of Reggio and his 'Mammotrectus',” MedPers 18 [2003]).

Przypisy

  1. Franout-M Marchesinus de Regio Lepidi (Marchesio da Reggio/Johannes Marchesinus/Marchesino da Reggio, fl. later 13thcent)
  2. Stanisław Wielgus, Badania nad Biblią w starożytności i w średniowieczu, KUL, Lublin 1990, s. 201.
  3. 3,0 3,1 3,2 Stanisław Wielgus, Badania nad Biblią w starożytności i w średniowieczu, KUL, Lublin 1990, s. 202.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Samuel Berger, La Bible au XVIe siècle, Paris, 1879, pp. 15-28.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Johannes Marchesinus de Regio Lepidi, Mammotrectus super Bibliam oraz na podstawie zbiorów w British Library [1]
  6. P. S. Allen, Age of Erasmus (Oxford 1914), p. 55.
  7. Magne Saebo, Hebrew Bible / Old Testament: The History of Its Interpretation: from the Renaissance to the Enlightenment, Vandenhoeck & Ruprecht, 2008, s. 99.
  8. PETER SCHOEFFER : PRINTER OF MAINZ

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]