To jest dobry artykuł

Mangusta urwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mangusta urwa
Herpestes urva[1]
(Hodgson, 1836)
Okazy muzealne znajdujące się w Kunming Natural History Museum of Zoology.
Okazy muzealne znajdujące się w Kunming Natural History Museum of Zoology.
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Podrząd kotokształtne
Rodzina mangustowate
Rodzaj Herpestes
Gatunek mangusta urwa
Synonimy
  • Gulo urva Hodgson, 1836[2]
  • Urva cancrivora Hodgson, 1837[2]
  • Mesobema cancrivora Hodgson, 1844[2]
  • Herpertes urva Anderson, 1878[2]
  • Mungos urva Aoki, 1913[2]
  • Herpestes cancrivora Howell, 1929[2]
Podgatunki
  • H. u. annamensis Bechthold, 1936
  • H. u. ormosanus Bechthold, 1936
  • H. u. sinensis Bechthold, 1936
  • H. u. urva (Hodgson, 1836)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Mangusta urwa, mangusta krabojad, urwa[4] (Herpestes urva) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny mangustowatych (Herpestidae), szeroko rozpowszechnionego w Azji. Bez ogona mierzy około 50 cm długości, a masa jego ciała nie przekracza 2,5 kg. Prowadzi przypuszczalnie całodobowy tryb życia, choć główna aktywność przypada na rano i wieczór. Żywi się głównie bezkręgowcami i niewielkimi kręgowcami, na które poluje w pobliżu wód. Ze względu na duży zasięg występowania, zdolność do zasiedlania różnych ekosystemów i stosunkowo stałą liczebność nie jest obecnie uznawany za gatunek zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy opisany został przez Hodgsona w 1836 pod nazwą Gulo urva[5], choć w Anglii znajdowało się kilka okazów przywiezionych przez generała Thomasa Hardwicke'a około 1824 roku[2]. Oprócz nominatywnego wyróżniono trzy inne podgatunki[6]. Prace taksonomiczne zostały przeprowadzano stosunkowo dawno, dlatego odrębność poszczególnych podgatunków jest niepewna[2].

Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Patou i współpracowników (2009) – wykorzystująca sekwencje mitochondrialnego i jądrowego DNA – wsparła hipotezę, według której taksonem siostrzanym wobec urwy jest Herpestes brachyurus, co na podstawie cech anatomicznych i chromosomalnych postulowano już wcześniej. Oba te gatunki należą do kladu obejmującego azjatyckie Herpestes. Linia ewolucyjna H. brachyurusH. urva odłączyła się od pozostałych azjatyckich przedstawicieli tego rodzaju prawdopodobnie w późnym miocenie, około 11–8 mln lat temu[7].

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono kilka podgatunków[6][8]. Zostały opisane na podstawie różnic w budowie czaszki i umaszczeniu[2]:

  • H. urva annamensis
  • H. urva formosanus
  • H. urva sinensis
  • H. urva urva

Występowanie i biotop[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten występuje w Bangladeszu, południowo-wschodnich Chinach[9], Laosie[10], Malezji[11], Mjanmie[12], Nepalu, północno-wschodnich Indiach, Tajwanie, Tajlandii, Wietnamie i w Kambodży[2][8][3]. Zamieszkuje wiecznie zielone, liściaste lasy, plantacje, głównie w pobliżu wody[2][12]. Spotykany również na polach ryżowych i innych obszarach rolniczych, niekiedy w pobliżu osiedli ludzkich i wokół obszarów przemysłowych. Urwy rzadko występują w wysokich górach, jednak w Indiach obserwowano je na wysokości 1650 i 2000 m n.p.m. Spośród 16 obserwacji mangust na 10 stanowiskach w Laosie 14 przeprowadzono na wysokości ponad 450 m, co sugeruje, że gatunek ten przynajmniej na niektórych obszarach bytuje głównie na wzgórzach i w górach[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Mały ssak drapieżny o długości ciała 45–52 cm, ogona 25–30 cm i masie ciała wynoszącej 1,8–2,5 kg[13][2], przy czym samce są większe i cięższe od samic. Ubarwienie futra stalowoszare, brązowe lub czarniawe, na brzuchu jaśniejsze. Grube włosy zwykle z białymi końcówkami[2]. Ogon stosunkowo krótki z białą lub żółtawą końcówką. Smukła głowa o małych uszach. Podbródek i gardło białe. Od kącika ust do ramion biegnie biały, zwężający się pasek koloru białego. Krótkie kończyny koloru brązowego lub czarnego, zakończone krótkimi, silnymi pazurami. Podeszwy stóp prawie całkowicie owłosione[13]. Gruczoły analne znajdujące się po obu stronach odbytu są wielkości wiśni. Z gruczołów tych wystrzeliwana jest cuchnąca wydzielina[2]. Masa mózgu urwy mierzącej 50,7 cm długości i ważącej 2,36 kg wynosi około 20,91 g[14]. Wzór zębowy: I 3/3, C l/1, P 4/4, M 2/2 = 40[2]. Kariotyp wynosi 2n = 35/36[15].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Ekologia gatunku jest słabo poznana. Mangusta urwa prowadzi przypuszczalnie całodobowy tryb życia[12], choć główna aktywność przypada na rano i wieczór[2][6]. Zwierzęta przebywają w grupach liczących prawdopodobnie do czterech osobników[2]. Za legowiska służą im nory w ziemi lub szczeliny skalne. Ssaki te dobrze pływają i nurkują. Okres rozrodczy nieznany, jednak stosunkowo duże rozmiary jąder samców schwytanych na przełomie marca i kwietnia mogą oznaczać, że zwierzęta były wówczas w porze rozrodu. Ciąża u samicy trwa 50–63 dni. Po tym okresie na świat przychodzą 2–4 młode. Zwierzę to żywi się małymi ssakami, gadami, rybami, owadami, skorupiakami i mięczakami, na które poluje w pobliżu brzegu strumienia. Przy pomocy kończyn potrafi wydobywać kraby i ślimaki ze szczelin skalnych i spod kamieni, może też kopać w ziemi[2]. Dokładny skład diety różni się w zależności od zajmowanego ekosystemu – urwy żyjące nad potokami żywią się przede wszystkim owadami i skorupiakami, podczas gdy w diecie mangust żyjących nad stawami dominują płazy[16]. Zwierzęta trzymane w niewoli mogą dożywać 12–13 lat[17][18].

Znaczenie dla człowieka[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na krótkowzroczność i dużą zawziętość zwierzę to łatwo podejść[2]. Tubylcza ludność Tajwanu poluje na tego ssaka, a jego mięso spożywane jest w stanie surowym[19]. Płaszcze ze skór tych zwierząt sprzedawane są powszechnie na targowiskach w Chinach[20]. W Kambodży, w pobliżu granicy z Tajlandią, żywe urwy sprzedaje się jako zwierzęta domowe[21], niekiedy zachwalając jako „dobre szczurołapy”[2]. Skórami i mięsem handluje się w prowincji Junnan przy granicy z Wietnamem[22].

Pasożyty i choroby[edytuj | edytuj kod]

U osobników złapanych na Tajwanie stwierdzono serca i płuca zarażone nicieniem z gatunku Pulmostrongylus herpestis[23]. Stwierdzono również jaja i robaki nicieni z rodzaju Capillaria[24]. W warunkach laboratoryjnych gatunek ten może być doświadczalnie zainfekowany nicieniem Angiostrongylus cantonensis[25]. Na urwie oraz na łaskunie chińskim (Paguma larvata) odkryto nieznany wcześniej gatunek roztocza Herpetacarus pagumae[26]. Urwa jest również nosicielem krętków Laptospira maru i Laptospira mozdok, które powodują leptospirozy[27].

Zagrożenie i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów Herpestes urva został zaliczony do kategorii LC (najmniejszej troski)[3]. Gatunek ten jest objęty konwencją waszyngtońską (załącznik III)[28] i podlega prawnej ochronie w Chinach, Tajlandii, Mjanmie i Malezji[3]. Liczebność populacji urwy jest uznawana za stabilną, a ze względu na duży zasięg występowania i zdolność do zasiedlania różnych ekosystemów gatunku tego nie uważa się obecnie za zagrożony wyginięciem. Polowania odwetowe, dla mięsa i skór lub przypadkowe chwytanie w sidła mogą mieć jednak wpływ na miejscowe zmniejszanie populacji[3].

Przypisy

  1. Herpestes urva w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 H. Van Rompaey. The Crab-eating mongoose, Herpestes urva. „Small Carnivore Conservation”. 25, s. 12-17, 2001 (ang.). 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Herpestes urva. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 318/2008 z dnia 31 marca 2008 r. zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 338/97 w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi. EUR-Lex. [dostęp 12 czerwca 2010].
  5. B. H. Hodgson. Synoptical description of sundry new animals, enumerated in the catalogue of Nipalese mammals. „Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 5, s. 231-238, 1836 (ang.). 
  6. 6,0 6,1 6,2 G. B. Corbett, J. E. Hill: Mammals of the Indo-Malayan Region: A Systematic Review. Oxford, UK: Oxford University Press, 1992. ISBN 978-0198546931. (ang.)
  7. Marie-Lilith Patou, Patricia A. Mclenachan, Craig G. Morley, Arnaud Couloux, Andrew P. Jennings, Géraldine Veron. Molecular phylogeny of the Herpestidae (Mammalia, Carnivora) with a special emphasis on the Asian Herpestes. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 53 (1), s. 69–80, 2009. doi:10.1016/j.ympev.2009.05.038 (ang.). 
  8. 8,0 8,1 Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Herpestes urva. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 12 czerwca 2010]
  9. H. Wang, T. K. Fuller. Notes on the ecology of sympatric small carnivores in southeastern China. „Mammalian Biology”. 66, s. 251-255, 2001 (ang.). 
  10. J. W. Duckworth. Small carnivores in Laos: a status review with notes on ecology, behaviour and conservation. „Small Carnivore Conservation”. 16, s. 1-21, 1997 (ang.). 
  11. D. Mark Ryan, W. M. Shariff. New locality records of the Crab-eating Mongoose Herpestes urva in Peninsular Malaysia as revealed by camera-trapping. „Small Carnivore Conservation”. 39, s. 25-28, 2008 (ang.). 
  12. 12,0 12,1 12,2 Than Zaw, Saw Hyun, Saw Htoo Tha Po, Myint Maung i inni. Status and distribution of small carnivores in Myanmar. „Small Carnivore Conservation”. 38, s. 2-28, 2008 (ang.). 
  13. 13,0 13,1 Herpestes urva - The crab-eating Mungoose (ang.). Indian Biodiversity Information System - Mammals. [dostęp 2013-05-13].
  14. John L. Gittleman. Carnivore brain size, behavioral ecology, and phylogeny. „Journal of Mammalogy”. 67 (1), s. 23–36, 1986 (ang.). 
  15. K. Fredga. Chromosomal changes in vertebrate evolution. „Proceedings of the Royal Society of London, Series B”. 199, s. 377-397, 1977. doi:10.1098/rspb.1977.0148. PMID 22865 (ang.). 
  16. Chuang Shun'an, Lee Lingling. Food habits of three carnivore species (Viverricula indica, Herpestes urva, and Melogale moschata) in Fushan Forest, northern Taiwan. „Journal of Zoology”. 243 (1), s. 71–79, 1997. doi:10.1111/j.1469-7998.1997.tb05757.x (ang.). 
  17. L. N. Acharjyo, R. Mohapatra. Longevity ot two species of Indian mongooses in captivity. „Journal of the Bombay Natural History Society”. 73, s. 522-523, 1972 (ang.). 
  18. M. L. Jones. Longevity on captive mammals. „Zoologischer Garten N. F.”. 52, s. 113-128, 1982 (ang.). 
  19. P. C. Fan, W. C. Chung, C. T. Soh, L. C. Kosman. Eating habits of east Asian people and transmission of taeniasis. „Acta Trop”. 50 (4), s. 305-315, 1992. PMID 1356301 (ang.). 
  20. Tan Bangije. Conservation and economic importance of the mustelid and viverrids in China. „Small Carnivore Conservation”. 1, s. 5-6, 1987 (ang.). 
  21. E. B. Martin, M. Phipps. A review of the wild animal trade in Cambodia. „Traffic Bulletin”. 16 (2), s. 45-60, 1996 (ang.). 
  22. Li Wenjun, Wang Haibin. Wildlife trade in Yunnan Province, China, at the border with Vietnam. „Traffic Bulletin”. 18 (1), s. 21-30, 1999 (ang.). 
  23. J. H. Cross, S. S. Chen, S. K. Lu. Further studies on the development of Angiostrongylus cantonensis in the Formosan mongoose. „Journal of Parasitology”. 56 (4), s. 838-839, 1970. PMID 5459052 (ang.). 
  24. J. H. Cross. Kidney capillarid in the Formosan mongoose. „Journal of Parasitology”. 64 (4), s. 711, 1978. PMID 682071 (ang.). 
  25. D. E. Wood. Experimental infection of a mongoose with Angiostrongylus cantonensis (Chen). „Journal of Parasitology”. 51 (6), s. 941, 1965. PMID 5848823 (ang.). 
  26. Wang Dung-Quing, Liao Hao-Rong, Lin Zu-Hua. Two new Trombiculid mites of the genus Herpetacarus. „Acta Zootaxonomica Sinica”. 5 (3), s. 382-385, 1980 (ang.). 
  27. C. C. Tsai, J. W. Fresh. Leptospires in the Hebdomadis and Pomona serogroups from mongooses in Taiwan. „Tropical and Geographical Medicine”. 23 (2), s. 201-203, 1971. PMID 5106018 (ang.). 
  28. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, Appendices I, II and III (ang.). CITES. [dostęp 13 czerwca 2010].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]